Qeveria e re kroate që do të vijë në pushtet po premton të përmirësojë marrëdhëniet me Serbinë, por mbeten ende pikëpyetje mbi faktin nëse situata do të përmirësohet për minoritetin serb të Kroacisë.
Qeveria e re kroate që do të vijë në pushtet ka premtuar se do të adresojë marrëdhëniet e trazuara të vendit me Serbinë fqinje, të cilat u përkeqësuan vitin e kaluar kur Zagrebi festoi plot entuziazëm 20-vjetorin e fitores së Operacionit “Stuhia” mbi rebelët serbë, edhe pse Beogradi nuk e pëlqente këtë gjë.
Tomislav Karamarko, kryetari i Bashkimit Demokratik Kroat, HDZ, partia kryesore në Koalicionin Patriotik i cili pritet të formojë qeverinë e re, të hënën tha se “Kroacia duhet të ketë marrëdhënie të mira me Serbinë”.
Çështja e festimit të Operacionit “Stuhia” – i cili bëri që rreth 200,000 serbë të largoheshin nga Kroacia – “duhet të zgjidhet”, këmbënguli Karamarko.
Karamarko, tha se marrëdhëniet e mira mes dy vendeve ishin të mundshme, sepse kryeministri në largim Zoran Milanoviç ishte shumë konfrontues.
“Politika e konfrontimit me të gjithë, të grindesh me të gjithë … nuk është e mirë brenda BE-së dhe midis vendeve fqinje. Ajo që është bërë më parë nuk është gjë e mirë dhe bashkëpunimi tani do të ishte shumë më mirë,” këmbënguli Karamarko.
Megjithatë, Operacioni “Stuhia” nuk është e vetmja çështje shqetësuese midis kroatëve dhe serbëve.
Iniciativa e qeverisë në largim – bazuar në legjislacionin e pakicave kroate – për të vendosur tabela dygjuhëshe, Cirilike dhe Latine, në ndërtesat zyrtare në qytetin e Vukovarit, i cili u rrafshua nga Ushtria Popullore Jugosllave dhe paraushtarakët serbë gjatë luftës në vitin 1991, shkaktoi një sërë protestash në vend.
Karamarko tha se çështja e Vukovarit ishte “një plagë e hapur” e cila kërkon ndjeshmëri.
Partneri i tij nga qeveria e mundshme e ardhshme, kryetari i partisë MOST, Bozo Petrov, tha të hënën se marrëdhëniet e mira me vendet fqinje janë të nevojshme dhe do të rezultojnë në zhvillimin e sigurisë dhe atë ekonomik të Kroacisë.
Por kryeministri i caktuar Tihomir Oreskoviç, në një intervistë për gazetën e përditshme kroate “Jutarnji List”, të botuar të enjten e kaluar, tha se “në Vukovar nuk është ende koha për shkronjat cirilike”.
Ai fajësoi “plagët ende të hapura” nga viti 1991, por shtoi se me kalimin e kohës, shkronjat cirilike serbe do të vijnë në Vukovar, njësoj siç përdoret gjuha italiane në gadishullin kroat Istria pavarësisht konfliktit të Luftës së Dytë Botërore.
Mbeten ende pyetje se si qeveria e re e krahut të djathtë do të merret me çështjet e minoriteteve – sidomos atë të të serbëve të Kroacisë – pasi ata të vijnë në pushtet.
Veljko Dzakula, president i Forumit Demokratik Serb, tha për BIRN se qeveria e re “do të ketë marrëdhënie shumë më të sinqerta dhe më të qarta” ndaj minoritetit serb sesa qeveria në largim e udhëhequr nga Milanoviç.
“Mendoj se lëvizjet e HDZ-së do të jenë më të përgjegjshme në krahasim me kohën kur ata ishin në opozitë,” tha Dzakula.
“Nuk do të ketë më aq shumë bisedime mbi të drejtat e minoritetit kombëtar, por do të ketë më shumë punë për t’i përmirësuar ata,” shtoi ai.
Ai sugjeroi gjithashtu që marrëdhëniet midis Zagrebit dhe Beogradit do të jenë më të mira, duke qenë se të dyja qeveritë vijnë nga e njëjta anë e spektrit politik dhe sepse “Milanoviçi nuk dëshironte të kishte ndonjë lloj marrëdhënieje me qeverinë serbe”.
Dejan Joviç, një profesor në Fakultetin e Shkencave Politike në Zagrev, tha për BIRN se çështja e minoritetit serb ishte injoruar gjatë fushatës zgjedhore vitin e kaluar.
“Megjithatë, MOST përkrahu një numër të vogël deputetësh, që mund të ndikonin përfaqësuesit e pakicave kombëtare në parlament, ndërsa nga Koalicioni Patriotik, HSLS (Partia Social Liberale Kroate e qendrës së djathtë) në veçanti, pati komente se përfaqësuesit e minoriteteve kombëtare nuk duhet të bëjnë deklarata në lidhje me shumicë në parlament,” tha unë.
Pakica serbe në Kroaci ka tre përfaqësues në parlament; njëri prej tyre mbështeti HDZ-në dhe MOST-in.
Joviç megjithatë tha se çdo ndryshim në legjislacionin zgjedhor për të reduktuar numrin e deputetëve të pakicave do të shkaktonte një debat të madh politik, por kjo ka shumë pak gjasa duke qenë se për këtë gjë do të nevojitej mbështetja e 2/3 të deputetëve.
“Kemi përvojë të mëparshme kur HDZ-ja është në pushtet, ajo nuk ngre çështje të tilla; ajo i lë disi ato në një cep. Kur është në opozitë, HDZ-ja këmbëngul për çështjet e shkronjave cirilike, të drejtat e serbëve, pozicionin e Vukovarit,” tha ai.
Joviç tha se ai priste që nën një qeveri të udhëhequr nga HDZ-ja, nuk do të kishte protesta publike siç ishin demonstratat kundër shkronjave cirilike të udhëhequra nga Shtabi për Mbrojtjen e Vukovarit Kroat dhe se minoritetet serbe prisnin “një HDZ më pak agresive pasi ajo të vijë në qeveri”.
Ai megjithatë paralajmëroi se me partitë konservatore nacionaliste në pushtet në Kroaci dhe Serbi, në qershor mund të pritej një “luftë të re me fjalë”, kur qeveria e re, nëse konfirmohet, mund të organizojë një paradë ushtarake për të shënuar 25 vjetorin e krijimit të shtetit të Kroacisë.
Ministri i jashtëm serb Ivica Daçiç ka thënë gjithashtu se marrëdhëniet midis Zagrebit dhe Beogradit mund të përmirësoheshin tani me zgjedhjen e një qeverie të re kroate.
“Ndoshta HDZ-ja do të jetë më e guximshme në bërjen e disa lëvizjeve sesa (qeveria në largim e Milanoviçit) SDP-ja, sepse ata menduan se dikush mund t’i akuzonte ata se nuk mbështesin mjaftueshëm interesat kombëtare,” tha Daçiç.
Miodrag Linta, kreu i Shoqatës së Serbëve nga Rajoni me bazë në Beograd, tha se të gjitha çështjet e mëparshme do të mbeten pavarësisht nga premtimet që do të vijnë nga qeveria e re kroate.
“Marrëdhëniet Serbi-Kroaci nuk mund të jenë marrëdhënie respekti dhe besimi reciprok derisa të ketë probleme, siç është çështja e festimit të Operacionit “Stuhia”. Për ne ai ishte një vepër penale, ndërsa për kroatët një akt çlirimi,” tha Linta për BIRN.
Ai citoi gjithashtu çështjet e personave që janë ende të zhdukur nga lufta e viteve 1990 dhe atë të prokurorisë së krimeve të luftës.
“Duke pasur parasysh të gjitha këto, nuk pres ndonjë përmirësim marrëdhëniesh,” tha ai.
Aleksandër Popov, drejtor i Qendrës Për Rajonalizim me bazë në Novi Sad, tha për BIRN se mbetet ende për t’u parë në muajt në vazhdim se si do të vazhdojnë marrëdhëniet midis Serbisë dhe Kroacisë tashmë nën administrimin e ri në Zagreb.
“Nëse ky do të ishte një version më i moderuar i HDZ-së, do të thosha se marrëdhëniet me Serbinë mund të përmirësohen,” tha Popov.
Megjithatë, ai ngriti shqetësimet se lideri i partisë HDZ Karamarko mund të jetë një peng i përkatësive të tij të krahut të djathtë përsa i takon marrëdhënieve me Serbinë dhe me serbët brenda Kroacisë.
