Një grup i vogël shqiptarësh etnikë u mblodhën të enjten në Shkup për të dëgjuar një ish-politikan teksa shpallte “Republikën e Iliridës” – por pak maqedonas e kanë marrë seriozisht deri më tani.
Disa dhjetëra shqiptarë etnik u mblodhën në Shkup të enjten për të dëgjuar një ish-politikan, Nevzat Halili, teksa lexonte deklaratën e “republikës së pavarur”.
Pavarësisht se ngjarja dukej e parëndësishme, shkaktoi një tronditje në media dhe te politikanët.
“Shpallja e pavarësisë është hapi i parë drejt barazisë së plotë të shqiptarëve në Maqedoni, të cilët kanë jetuar për vite atje, e akoma konsiderohen një pakicë,” tha Halili.
Ai këmbënguli se entiteti i ri i vetëshpallur, Republika e Iliridës, që sipas hartës merr pothuajse gjysmën e territorit të Maqedonisë, do të jetë “një faktor i stabilitetit në Ballkan”.
Qëllimi ishte të riorganizohej Maqedonia në një konfederatë mes shqiptarëve dhe maqedonasve që do të quhej Ilirida-Maqedoni, ose Ilirida-FYROM, shpjegoi ai.
Emri, “ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë” ose FYROM, referenca e përkohshme e OKB-së për Maqedoninë e ndërtuar pas presionit grek në vitet ’90, shihet si një përçmim nga shumë maqedonas etnikë.
Halili tha se ai do të kërkonte takim me Kryeministrin, Nikola Gruevski, dhe kryetarin e parlamentit, Trajko Veljanoski, “që të bëhej thirrje urgjente për një referendum në divizionin territorial të brendshëm të Maqedonisë.
Ai tha se qëllimi ishte riorganizimi paqësor i Maqedonisë në një konfederatë dhe demilitarizimi i territorit të Maqedonisë. “Maqedonasit që jetojnë në territorin e Iliridës sigurohen se nuk do t’i presë asnjë e keqe,” shtoi ai.
Në vitet 1990, Halili kryesonte partinë e atëhershme të shqiptarëve etnikë në Maqedoni, tani Partia e shuar për Prosperitet Demokratik PPD. Ai ishte figura qendrore që fshihej pas referendumit të paligjshëm të shqiptarëve të mbajtur në 1992, që kërkonte autonomi politike dhe territoriale.
Në atë kohë, organizuesit pretenduan se 99.9 për qind e shqiptarëve të vendit kërkonin deklarimin e Iliridës.
Në vitin 1993, Halili u përfshi në një çështje të profilit të lartë për krijim organizate paraushtarake pasi policia zbuloi armatime që do shërbenin për vetëmbrojtje të shtetit të vetëshpallur të Iliridës. Pavarësisht se Halili nuk u burgos, ai u zhduk nga skena politike.
Analisti politik Saso Klekovki është i mendimit se ngjarja nuk ka rëndësi, por gjithashtu këshilloi kujdes.
“Ide të ngjashme për shtete të mëdha etnike ekzistojnë në të gjithë popujt e Ballkanit por nuk kanë mbështetjen e politikës,” tha ai. “Nuk mendoj se partitë kryesore në Maqedoni mbështesin formimin e një shteti të ri dhe konfederativ,” shtoi Klekovski.
Megjithatë, lëvizjet e këtyre grupeve të parëndësishme apo partive duhet të ndiqen me kujdes, për të parë nëse fitojnë mbështetje të madhe publike,” vazhdoi ai.
Gjatë ceremonisë së të premtes, Halili këmbënguli që ideja e tij kishte fituar tashmë mbështetjen e dy anëtarëve të Bashkimit Demokratik për Integrim, BDI.
Teksa BDI nuk dha qëndrim zyrtar, dy legjislatorët e partisë, Tahir Hani dhe Abedin Zimberi, që i përmendi Halili e mohuan me shpejtësi.
Opozita kryesore Social Demokratët, SDSM, akuzuan qeverinë e Kryeministrit Nikola Gruevski për krijimin e një atmosfere për lëvizjet radikale.
Ky është rezultat i politikave të qeverisë për të sjellë përçarje, tensione etnike dhe institucione shtetërore të lidhura ngushtësisht me partitë, shtyn integrimin në Euro-Atlantik dhe sjell mungesë perspektive,” shkroi SDSM.
Partia qeverisëse e Gruevskit VMRO DPMNE e ka dënuar “si një përpjekje të keqe për vetëpromovim që dëmton respektin reciprok dhe mirëkuptimin mes qytetarëve. Këto përpjekje duhet të dënohen nga të gjithë”.
Në 2001, konflikti i armatosur mes rebelëve me etni shqiptare dhe forcave të sigurisë mori fund nga nënshkrimi i Marrëveshjes së Ohrit.
Marrëveshja garantoi më shumë të drejta të shqiptarëve të cilët përbëjnë një të katërtën e popullsisë në vend.
Megjithatë, Halili thotë se marrëveshja e 2001 nuk krijoi barazi për shqiptarët dhe se ata mbeten të shpërfillur në vendin e tyre.
