Ndërsa detyrimet që biznesi dhe individët konsumatorë i kanë kompanive publike të energjisë njihen si tituj ekzekutiv të arkëtueshëm me dhunë, qeveria kërkon që detyrimet e këtyre kompanive publike ndaj bizneseve private të mos jenë më të tilla.
Qeveria shqiptare ka dërguar një projektligj në Kuvendin e Shqipërisë përmes të cilit synon të heqë klasifikimin si tituj ekzekutivë të faturave të lëshuara nga kompanitë e vogla të prodhimit të energjisë për Korporatën Elektroenergjetike Shqiptare, për të shmangur mbledhjen me forcë të këtyre faturave nga ana e hidrocentraleve të vegjël.
Qeveria argumenton në relacionin shoqërues se pothuajse të gjitha kompanitë prodhuese të energjisë, të cilat kanë kontrata me KESH për të shitur energjinë me çmime të përcaktuara nga ERE ose nga kontratat përkatëse, i janë drejtuar zyrave përmbarimore private duke sjellë bllokimin e llogarive bankare të KESH. Sipas relacionit, heqja e statusit të titullit ekzekutiv për këto fatura do të ndihmojë KESH të punojë normalisht ndërsa ndryshimi argumentohet se bëhet për shkak të rëndësisë si e mirë publike e energjisë elektrike.
“Sipas KESH-it, aktivizimi i procedurave përmbarimore nga ana e këtyre prodhuesve i ka shkaktuar këtij institucioni vështirësi serioze financiare dhe operative për realizimin e veprimtarisë së tij ekonomike si pasojë e bllokimit sistematik të llogarive pranë bankave tregtare të nivelit të dytë. Për shkak të kësaj situate, KESH-i nuk ka mundur të garantojë as radhën e preferimit në pagesa sipas parashikimeve të nenit 605 të Kodit Civil lidhur me detyrimet ndaj organeve tatimore e deri në pagesat për pagat e punonjësve të vetë shoqërisë,” thuhet në relacionin e qeverisë.
Ndërkohë, prodhuesit e vegjël të energjisë, të cilët kanë patur që nga çasti që kanë filluar punë, vonesa të stërzgjatura për të marrë paratë për energjinë e prodhuar, ankohen për faktin se nuk janë thirrur për konsultime për ndryshimet në fjalë ndërkohë që e konsiderojnë të padrejtë deklasifikimin e faturave të tyre si tituj ekzekutivë në një kohë kur faturat që kompanitë publike të energjisë elektrike lëshojnë për konsumatorët biznes apo familjarë, vijojnë të kenë fuqinë e titullit ekzekutiv.
“KESH ka paguar aktualisht vetëm gjysmën e energjisë së prodhuar në mënyrë private gjatë vitit 2014,” tha për BIRN Eugen Lici, nga Shoqata Shqiptare e Energjisë së Rinovueshme, një organizatë që përfaqëson interesat e hidrocentraleve private. Sipas Licit, borxhet që KESH i detyrohet prodhuesve të vegjël janë në rendin e rreth 30 milionë eurove, ndërsa KESH raportohet se ka paguar faturën e muajit janar të këtij viti.
Në rast se propozimi i qeverisë miratohet në Kuvend, atëherë prodhuesit privatë të energjisë do të detyrohen të kërkojnë vjeljen e faturave përmes proceseve të gjata gjyqësore ose do të mbeten tërësisht në varësi të vullnetit të KESH për të paguar apo mospaguar.
Shqipëria shpalli faturat e energjisë elektrike dhe të ujit si tituj ekzekutivë në vitin 2000 për herë të parë, me synimin për të detyruar konsumatorët të paguanin rregullisht faturat ose të përballeshin me ekzekutim të shpejtë dhe me dhunë të tyre përmes shërbimeve përmbarimore. Efekti i shpalljes së faturës si titull ekzekutiv në arkëtimet e sistemit elektroenergjetik mbetet i paqartë. Që nga viti 2000, përqindja e faturave të arkëtuara nga totali i faturave të lëshuara herë ka ardhur në rënie dhe herë në rritje.
Në vitin 2011, pasi sistemi i shpërndarjes së energjisë qe privatizuar, lindi problemi që CEZ Shpërndarje nuk shlyente në kohë faturat e energjisë së furnizuar nga dy operatorët e tjerë të tregut. Qeveria e kohës vendosi që ta shtrijë statusin e titullit ekzekutiv jo vetëm te faturat e konsumatorëve finalë, por edhe te faturat mes kompanive.
Qeveria e re ka ndryshuar mendim duke arsyetuar që KESH nuk mund të shlyejë në kohë prodhuesit privatë për shkak se në fund të fundit, arkëtimet nga konsumatori final nuk janë të mjaftueshme.
Tregu privat i energjisë elektrike filloi të shfaqej në Shqipëri nga viti 2003 përmes privatizimit apo dhënies me koncesion të disa dhjetëra hidrocentraleve të vegjël ekzistues të ndërtuara gjatë kohës së komunizmit. Më vonë filluan të ndërtoheshin edhe hidrocentrale të vegjël përmes kontratave koncesionare.
Gjatë vitit 2013, prodhimi privat i energjisë elektrike arriti në 1.15 miliardë kilovatorë, duke përbërë 16 për qind të prodhimit të përgjithshëm të energjisë elektrike në vend. Për shkak se gjithnjë e më shumë hidrocentrale të vegjël po hyjnë në rrjet, prodhimi privat dhe rrjedhimisht, edhe kostoja e blerjes së kësaj energjie nga KESH, pritet të rritet me ritme të shpejta gjatë viteve në vazhdim.
