Një dekadë pasi Rezerva Federale e SHBA nisi një nga eksperimentet më të forta në politika në historinë e bankingut qendror modern, ekonomistët dhe politikëbërësit janë ende duke debatuar implikimet e saj. Për t’u përgatitur për kriza të së ardhmes, pesë leksione duhet të fiksohen mirë në mendje.
Nëntori 2018 shënon përvjetorin e dhjetë të programit të Rezervës Federale në SHBA për lehtësim sasior, pa dyshim eksperimenti më i madh në historinë e bankingut qendror modern. Po çfarë kemi mësuar ne prej saj?
Leksioni i parë dhe më i rëndësishëm ka të bëjë me lidhjen mes politikës së Fed dhe objektivave të saj binjake të punësimit maksimal dhe të stabilitetit të çmimeve. Këtu, rezultati është i përzjerë. Ndërsa raundi i parë i Lehtësimit Sasior me të vërtetë penkoi përhapjen e krizës financiare në vitin 2009, raundet e mëpasme, Lektësimi Sasior 2 dhe 3 – ishin më pak efikase për ushqimin e rritjes ekonomike. Fed në mënyrë të gabuar besonte se ajo që funksionoi gjatë një krize do të funksiononte po aq mirë edhe më pas.
Një leksioni i dytë ka të bëjë me rolin që pati Lehtësimi Sasior në inflacionimin e fluskave financiare. Për shkak të likujditetit me tepri të krijuar nga zgjerimi i bilancit të Fed, ekspansioni rrodhi drejt tregjeve të aseteve dhe mbështeti tregun e bondeve gjë që bëri që politika monetare – dhe jo fondamentat ekonomike – të rrisnin çmimet e aseteve. Dhe ndërsa konsumatorët amerikanë të lodhur nga kriza dhe huamarrësit e huaj fillimisht e mikpritën këtë formulë, tërheqja e Fed nga Lehtësimi Sasior rezultoi veçanërisht i dhimbshëm.
Leksioni i tretë lidhet me efektet e Lehtësimit Sasior ndaj pabarazisë në të ardhura. Sipas Zyrës së Buxhetit të Kongresit, pothuajse e gjithë rritja në të ardhurat e familjeve para taksave përgjatë periudhës së Lehtësimit Sasior shkoi te decili i sipërm i shpërndarjes së të ardhurave të SHBA, aty ku është përqendruar edhe shumica e pronësisë së aksioneve në bursa. Me fjalë të tjera, nuk është e tepërt të dalim në konkluzionin që Lehtësimi Sasior e përkeqësoi pabarazinë sakaq të rëndë të Amerikës.
E katërta, blerja nga ana e Fed e titujve të borxhit të qeverisë minoi disiplinën fiskale me bazë tregun. Ndërsa kjo mund të ketë pak rëndësi për sa kohë normat e interesit mbeten të ulëta, rikthimi i interesit për borxhin federal mund të bëhet shumë problematik në kushtet e një mjedisi normal të politikës monetare në të cilin normat e interesit do të rriten.
E pesta dhe leksioni final lidhet me diferencën mes taktikave dhe strategjive. Si kreditues i instancës së fundit, Fed meriton lavde për ndalimin e krizës rrënuese në vitet 2008 dhe 2009, Por Fed luajti gjithashtu një rol kyç në ngritjen e skenës për krizën tjetër. Kjo ngre një pyetje themelore: a duam ne një bankë qendrore reaguese që përqendrohet në pastrimin e pisllëkut pasi kriza shpërthen, apo duam një bankë qendrore proaktive që ngrihet kundër teprimeve para se këto teprime të shkaktojnë krizë? Një dekadë debatesh të ashpra mbi këtë pyetje ka demonstruar se nuk ka zgjidhje të thjeshtë.
Përvjetorët dhjetëvjeçarë janë një mundësi për reflektim dhe llogaridhënie. Ne mundemi me siguri të shpresojmë që rrethanat nuk do të kërkojnë më ndonjë eksperiment tjetër jokonvencional të tillë si Lehtësimi Sasior. Por, nëse një krizë tjetër financiare shpërthen, ia vlen që ne të kemi parasysh se çfarë kemi mësuar, ose së paku, çfarë duhet të mësojmë.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate. Nuk mund të ripublikohet pa lejen e Project Syndicate. The Lessons of Quantitative Easing
