Përpjekja e administratës së Trumpit për të rrëzuar regjimin iranian nuk ka gjasa të rezultojë e suksesshme. Me Bashkimin Europian të përkushtuar për të mbështetur marrëveshjen bërthamore të vitit 2015 dhe Rusinë, Kinën dhe Indinë të gjitha të etura për të bërë biznes me vendin, Irani ka ende partnerë të mjaftueshëm për kapërcyer stuhinë.
Sanksionet e vendosura ndaj Iranit nga Shtetet e Bashkuara më herët këtë muaj janë projektuara për të izoluar ekonominë e vendit dhe për të detyruar ose ndryshimin e regjimit ose një ndryshim dramatik në sjelljen e regjimit. Zyrtarët amerikanë i kanë quajtur sanksionet më të reja – grupi i dytë që nga gushti – “më të ashprat” të ndërmarra ndonjëherë ndaj Iranit.
E megjithatë, pavarësisht nga vështirësitë që do të shkaktojnë sanksionet për iranianët e zakonshëm, ato nuk kanë gjasa të japin rezultatet që dëshiron presidenti i SHBA-së Donald Trump.
Sanksionet e fundit vijnë pas tërheqjes në maj të Trumpit nga marrëveshja bërthamore e Iranit 2015 – e njohur si Plani i Përbashkët i Përbashkët i Veprimit (JCPOA). Sipas kësaj marrëveshje, Irani pranoi të ndjekë teknologjinë bërthamore vetëm për qëllime paqësore, në këmbim të lehtësimit nga të gjitha sanksionet bërthamore që mbahen nga Kombet e Bashkuara dhe SHBA-ja.
Por Trumpi s’e ka pëlqyer kurrë JCPOA, duke u ankuar se “marrëveshja shumë e keqe” nuk do ta pengojë Iranin që të zhvillojë armë bërthamore në të ardhmen, nuk synon industrinë raketore të Iranit dhe në thelb shpërfill sjelljet rajonale “destruktive” të Iranit – siç është përfshirja e tij në Siri, Irak dhe Jemen. Armiqtë kryesore të Iranit, Izraeli dhe Arabia Saudite, i bëjnë jehonë shqetësimeve të Trumpit.
Deri më tani, liderët e Iranit i janë përgjigjur me sfidë rinovimit të sanksioneve të SHBA-së. Ata janë zotuar që t’i përmbahen JCPOA (edhe ndërkohë që ata forcojnë kapacitetet konvencionale ushtarake të Iranit dhe vazhdojnë të ndjekin ambiciet rajonale). Nënshkruesit e tjerë po vazhdojnë gjithashtu; liderët nga Britania, Kina, Franca, Gjermania dhe Rusia, si dhe Bashkimi Europian dhe Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike mbështesin qëndrimin iranian dhe këmbëngulin se Irani është plotësisht në përputhje me kushtet e JCPOA-s.
Për të qenë të sigurt, presioni i SHBA-së ka goditur. Ndërsa liderët perëndimorë dhe aziatikë kanë premtuar të sfidojnë sanksionet extraterritoriale të Amerikës – të cilat synojnë palët e treta që bëjnë biznes me Iranin – firmat e huaja që investuan në Iran pas firmosjes së JCPOA-së kanë filluar të tërhiqen nga vendi. Më shumë është e sigurt që do të ndjekin të njëjtin shembull pas këtij raundi të fundit të sanksioneve.
Si rezultat, ekonomia tashmë e brishtë e Iranit do të goditet edhe më shumë, duke nxitur presione të mëtejshme në rënie ndaj monedhës dhe presion në rritje mbi çmimet. Rënia e shpejtë e standardit të jetesës të iranianëve ka nxitur tashmë trazira publike, edhe pse regjimi ka qenë në gjendje t’i përmbajë protestat e kohëve të fundit duke fajësuar Amerikën.
Megjithatë, aftësia e Iranit për të kapërcyer sanksionet nuk duhet të nënvlerësohet, sidomos duke pasur parasysh forcimin e lidhjeve ekonomike dhe tregtare me partnerët kryesorë, duke përfshirë Rusinë, Kinën dhe Indinë. Në rastin e Rusisë, angazhimi dypalësh tani shtrihet nga marrëveshjet e armëve dhe partneritetet strategjike – sidomos në Siri – deri tek investimet e drejtpërdrejta. Për shembull, kompanitë ruse të energjisë po angazhohen deri në 50 miliardë dollarë për eksplorimin e naftës dhe gazit në Iran, i cili po zhvillon gjithashtu fushën South Pars të gazit natyror, më e madhja në botë.
Ndërkohë, Kina po siguron fonde dhe asistencë teknike për shumë projekte, duke filluar nga hekurudhat deri te spitalet. Vitin e kaluar, krahu shtetëror i investimeve kineze, Grupi CITIC, krijoi një linjë kreditore prej 10 miliardë dollarësh dhe Banka e Zhvillimit e Kinës ka premtuar 15 miliardë dollarë më shumë. Dhe, për shkak se Kina është një prej tetë vendeve të çliruara për gjashtë muaj nga sanksionet amerikane, ajo do të vazhdojë të blejë deri në 11% të naftës së saj nga Irani.
Së fundmi, India, e cila gjithashtu ka marrë leje të përkohshme nga SHBA-ja, mbetet e përkushtuar ndaj marrëdhënieve të mira me Iranin për dy arsye. Së pari, India importon më shumë se 10% të naftës së saj nga Irani; zëvendësimi i këtij furnizimi do të ishte i kushtueshëm. Së dyti, India ka bashkëpunuar me Iranin për të ndërtuar portin iranian të Chabaharit në Gjirin e Omanit, që synon të ndihmojë Indinë të anashkalojë rivalin e saj rajonal, Pakistanin, duke siguruar akses në Afganistan dhe Azinë Qendrore.
Qëndrimi i Indisë duhet të jetë sidomos shqetësues për Trumpin. Nga njëra anë, ai i ka kërkuar Indisë që të luajë një rol më të madh në Afganistan si pjesë e strategjisë amerikane të daljes nga ky konflikt. Nga ana tjetër, Trump nuk mund të mbështesë angazhimin strategjik të Indisë me Iranin.
Këta faktorë – së bashku me vendosmërinë e BE-së për të mbajtur JCPOA-në, rishitjen e mundshme të naftës iraniane në Europë nga Rusia dhe aktivitetet financiare të Iranit në Irak dhe vende të tjera – do ta ndihmojnë Iranin të zbusë goditjen e sanksioneve.
Asnjë nga këto nuk sugjeron se liderët e Iranit mund të marrin frymë të lehtë. Përkundrazi, Irani po përballet me kufizime të rënda financiare. Por, ashtu si sanksionet e Shteteve të Bashkuara ndaj Irakut në vitet 1990 nuk arritën të rrëzojnë Saddam Husseinin, sanksionet nuk kanë gjasa të çojnë në ndryshimin e regjimit në Iran tani. Ndërkohë që populli iranian pa dyshim që do të vuajë, regjimi ka gjasa të nxisë mjaftueshëm ndjenjë nacionaliste – dhe mbështetje të jashtme – për të penguar çdo kërcënim për mbijetesën e tij.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate. Nuk mund të ripublikohet pa lejen e Project Syndicate. America’s Senseless Iran Sanctions
