Në pamje të parë, shtetet anëtare të Bashkimit Europian po debatojnë mbi faktin nëse blloku duhet të lëshojë “koronabono” të ndërsjella për të ndihmuar vendet e goditura më rëndë të përballen me pandeminë CVODI-19. Megjithatë, lufta e vërtetë ka të bëjë me drejtimin e ardhshëm të politikës fiskale dhe madje edhe të vetë euros.
Europa mund të fillojë të shohë pak dritë në fund të tunelit COVID-19, pasi numri i infeksioneve të përditshme dhe vdekjeve nga virusi bien gradualisht në të gjithë kontinentin. Por pasojat ekonomike nga “Izolimi i Madh” priten ende të vijnë. Fondi Monetar Ndërkombëtar po parashikon që eurozona do të pësojë një rënie të PBB-së reale me më shumë se 7% këtë vit dhe do ta marrë veten vetëm pjesërisht në vitin 2021, duke e bërë këtë rënien më të madhe edhe se Recesioni i Madh i 2008-2009.
Europa, ose më saktë Bashkimi Europian, nuk ka vepruar gjatë krizës më të rëndë që ka kaluar ky kontinent në breza. Shtetet anëtare jo vetëm që janë angazhuar në një përballje për të siguruar furnizime të pakta mjekësore, por gjithashtu kanë bërë një përparim të vogël në lidhje me kontributin e BE-së në kostot ekonomike dhe financiare të krizës.
Banka Qendrore Europiane ka bërë me të drejtë gjithçka që mundet për të qetësuar tregjet financiare. Por vendet anëtare të BE-së vazhdojnë të kenë dyshime mbi faktin nëse blloku mund dhe do të ndihmojë vërtet vendet e prekura.
Në pamje të parë, mosmarrëveshja kryesore ka të bëjë me faktin nëse BE-ja duhet të lëshojë “koronabono” të ndërsjella për të financuar shpenzimet e kujdesit shëndetësor dhe shpenzime të tjera të lidhura me krizën në vendet më të goditura. Megjithatë, lufta e vërtetë nuk ka të bëjë me “instrumentet inovative financiarë”, siç thanë ministrat e eurozonës në takimin e tyre më të fundit, por më tepër për drejtimin e ardhshëm të politikës fiskale dhe madje edhe vetë euros.
Në librin e tyre “The Euro and the Battle of Ideas”, ekonomistët Markus Brunnermeier, Harold James dhe Jean-Pierre Landau analizuan rolin që quajtën idetë në vitet 2010-2014, kur eurozona shpesh dukej në rrezik shpërbërjeje. Ata argumentuan se menaxhimi i krizës së euros mbizotërohej nga përplasjet midis Francës dhe Gjermanisë, dhe se qëndrimet e të dy këtyre vendeve përcaktoheshin kryesisht nga idetë themelore ekonomike që mbizotëruan në debatet e tyre të brendshme.
Këtë herë, megjithatë, përplasja kryesore është qartë midis Gjermanisë dhe Italisë.
Presidenti francez Emmanuel Macron është në një pozitë relativisht komode, sepse shumica e votuesve francezë nuk kanë një mendim të fortë për Eurobonot apo koronabonot. Këto instrumente janë në qendër të debatit të brendshëm si në Itali ashtu edhe në Gjermani, por vlerësohen shumë ndryshe në secilin vend.
Në Itali, koronabonot shihen si shprehje natyrore e solidaritetit europian. Qeveria argumenton se kriza COVID-19 nuk mund ishte parashikuar, se Italia prandaj meriton ndihmë nga partnerët e saj evropian dhe se koronabonot janë zgjidhja e vetme e pranueshme.
Shumë gjermanë, nga ana tjetër, i konsiderojnë koronabonot si një rrezik vdekjeprurës, sepse ato do t’i hapnin derën Eurobonove të frikshme, që do të nënkuptonte se taksapaguesit gjermanë të bëheshin përgjegjës për borxhin italian.
Mbështetësit e arsyeshëm të koronabonove në Francë, Spanjë dhe Itali nuk e kuptojnë këtë kundërshtim. Mbi të gjitha, argumentojnë ata, ata nuk po kërkojnë garanci gjermane për borxhin ekzistues italian, vetëm që shpenzimet shtesë që rrjedhin nga kjo krizë duhet të financohen nga një instrument i përbashkët europian. Por politikanët holandezë dhe gjermanë i druhen këtij misioni, sepse mendojnë se koronabonot do t’i hapnin rrugë shumave të mëdha dhe të pakontrollueshme të instrumenteve të tjerë.
Nuk ndihmon shumë as fakti që shumë njerëz në Itali dhe gjetkë në të vërtetë të ëndërrojnë që koronabonot do t’i hapin dyert Eurbonove. Ata kanë menduar prej kohësh se eurozona ka nevojë për instrumente të përbashkëta borxhi për të qenë një bashkim monetar “i plotë” dhe ata e konsiderojnë krizën aktuale si momentin ideal për të arritur këtë qëllim.
Arsyeja kryesore për këtë mosbesim të ndërsjellë është mungesa e një vizioni të përbashkët lidhur me parimet themelore fiskale. Dhe për shkak se njerëzit shohin në kriza ato që ata duan të shohin, gjë që, siç theksoi Dani Rodrik së fundmi, shpesh është një pohim i bindjeve të tyre, kjo thjesht ka forcuar pozicionet e palëve kundërshtare.
Kështu, gjermanët shohin te kjo krizë justifikimin e qasjes së tyre të kujdesshme ndaj politikës fiskale, sepse vite të tëra buxhetesh të ekuilibruara nënkupton se tani qeveria e tyre mund të shpenzojë shumë më tepër për të ndihmuar punëtorët dhe ndërmarrjet gjermane që të kapërcejnë krizën. Por kritikët e “masave shtrënguese” shohin te konfirmimi i deficitit buxhetor të Gjermanisë konfirmimin e qëndrimit të tyre. Mbi të gjitha, askush nuk mund t’i kundërshtojë deficitet e mëdha për momentin.
Për fat të keq, ky dialog të shurdhish largon vëmendjen nga problemi real, përkatësisht drejtimi i politikës fiskale pasi të jetë kapërcyer kriza e menjëhershme. A duhet që qeveritë të përpiqen të balancojnë sa më shpejt buxhetet e tyre dhe të fillojnë përsëri të ulin borxhin? Apo duhet të vazhdojnë të mbajnë deficite për aq kohë sa normat e interesit mbeten të ulëta? Rezultati eventual i kësaj beteje idesh fiskale do të jetë vendimtar për të ardhmen e euros.
Kjo nuk është një çështje që do të bëhet e rëndësishme vetëm në një të ardhme të largët kur ekonomia të rimëkëmbet. Tani afër, për sa kohë që kjo betejë mbetet e pazgjidhur, vendet anëtare do ta kenë të vështirë të bien dakord ndonjëherë për një strategji të përbashkët europiane për të kapërcyer krizën aktuale.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate. Nuk mund të ripublikohet pa lejen e Project Syndicate. COVID-19 and Europe’s New Battle of Ideas
