Është e lehtë të kuptosh se çfarë mund të kishe bërë për të parandaluar diçka të keqe, pasi ajo ka ndodhur. Por ndoshta, siç i thonë një fjale, mënyra më e mirë për t’u përgatitur për të ardhmen është duke mësuar nga e kaluara.
Dje po mendoja për këtë, pasi pas “Shtetet e Bashkuara dhe Holokausti”, një dokumentar me tre pjesë nga Ken Burns që eksploron reagimin e Shteteve të Bashkuara dhe demokracive liberale të Evropës ndaj ngritjes së Hitlerit dhe persekutimit të hebrenjve nën regjimi nazist. Përveç një portreti jo të këndshëm të vendimeve të politikës së jashtme të Amerikës, ky dokumentar ofron mësime të rëndësishme për politikëbërësit perëndimorë që kërkojnë të trajtojnë krizat e sotme humanitare pa përsëritur gabimet e së kaluarës.
Së pari, ne nuk duhet të bëjmë kurrë një sy qorr para abuzimeve të të drejtave të njeriut nga qeveritë e tjera. Madje, duhet të dëgjojmë gjithmonë gazetarët e guximshëm në terren, në vend që t’u besojmë udhëheqësve autoritarë që këmbëngulin se nuk kanë bërë asgjë të keqe.
Së dyti, përpjekja për të qetësuar ngacmuesit që shkelin rregullat dhe normat ndërkombëtare nuk do të na çojë askund. Ndërsa disa mund të besojnë se biznesi me tiranët do t’i inkurajojë ata të ndryshojnë sjelljen e tyre, historia tregon se kjo mënyrë veprimi mund të çojë vetëm në një humbje të autoritetit moral dhe, në fund, në katastrofë.
Së treti, nuk duhet ta ndajmë politikën e jashtme nga etika. Të bësh gjënë e duhur nuk është vetëm një imperativ moral, por është gjithashtu një qasje shumë më realiste ndaj politikës së jashtme sesa një seri e pafund kompromisesh delirante që maskohen si realpolitikë.
Pra, kur vende si Arabia Saudite, Egjipti dhe, mbi të gjitha, Kina shkelin në mënyrë flagrante të drejtat e njeriut të qytetarëve të tyre, demokracitë liberale duhet të bashkohen për të kufizuar sjelljen e tyre. Në fund të fundit, na takon neve që besojmë në universalitetin e të drejtave të njeriut të ekspozojmë krimet kundër njerëzimit dhe të mbështesim vlerat liberale-demokratike përballë kërcënimeve autoritare.
Nuk është në interesin tonë të kthejmë kokën nga ana tjetër kur gazetarët vriten dhe burgosen, kur grave u mohohen të drejtat e tyre për shkak të gjinisë së tyre, ose kur pakicat etnike persekutohen siç ka ndodhur me popullin hebre. Ne duhet të shfrytëzojmë çdo mundësi për t’i kujtuar botës persekutimin dhe burgosjen e ujgurëve në Xinjiang nga autoritetet kineze, si dhe përdorimin e abortit dhe sterilizimit të detyruar për të frenuar popullsinë myslimane të vendit.
Në të njëjtën mënyrë, demokracitë liberale kanë një përgjegjësi të përbashkët për të mbështetur ukrainasit që luftojnë për të mbrojtur atdheun e tyre dhe për të mbrojtur të drejtat e tyre për vetëvendosje dhe shtetësi përballë agresionit rus. Qeveritë perëndimore nuk duhet të tremben nga kërcënimet bërthamore të presidentit rus Vladimir Putin dhe duhet t’i ofrojnë Ukrainës armët që i nevojiten. Gjermania, në veçanti, duhet të marrë parasysh mësimet që ka nxjerrë nga historia e saj. Dështimi për t’i bërë ballë një diktatori të pamëshirshëm nuk është vetëm një tradhti ndaj vlerave demokratike, por është gjithashtu një rrugë e sigurt drejt pasigurisë më të madhe. Vendimi i kancelarit gjerman Olaf Scholz për të dorëzuar tanke në Ukrainë, i shpallur javën e kaluar pas muajsh diskutimesh të tensionuara, është një hap në drejtimin e duhur.
Kur Sekretari i Jashtëm britanik Robin Cook, një njeri i zgjuar dhe një debatues i shkëlqyer parlamentar, tha në vitin 1997 se politika e jashtme e Mbretërisë së Bashkuar “duhet të ketë një dimension etik”, ai u kritikua ashpër sepse sugjeroi, pa dashje, se qeveritë e mëparshme nuk i morën parasysh implikimet morale të politikave të tyre të jashtme. Vite më vonë, pasi kryeministri i atëhershëm Tony Blair dhe kabineti i tij nuk arritën të mbanin standardet e tyre rigoroze dhe mbështetën pushtimin e Irakut të udhëhequr nga SHBA-ja, ata u cilësuan në mënyrë të pashmangshme si hipokritë (edhe pse jo Cook, i cili mbajti një fjalim të jashtëzakonshëm dorëheqjeje).
Por, siç vërejti edhe Kanti, ne të gjithë jemi bërë nga “druri i shtrembër i njerëzimit”. Integrimi i moralit në politikën e jashtme është më e lehtë për t’u thënë sesa për t’u bërë dhe shpesh përfshin kompromise të dhimbshme. Megjithatë, ky duhet të jetë gjithmonë qëllimi i demokracive liberale, sepse është në interesin e tyre më të mirë.
Ish-presidenti amerikan Jimmy Carter u tall shpesh sepse pretendohej se i jepte përparësi të drejtave të njeriut mbi sigurinë kombëtare. Por sipas mendimit të Carter, të dyja këto janë të pandashme. “Të drejtat e njeriut,” tha ai dikur, “janë shpirti i politikës sonë të jashtme, sepse të drejtat e njeriut janë vetë shpirti i ndjenjës sonë të kombësisë.”
Nëse demokracitë liberale do të mbijetojnë në formën e tyre aktuale, ato duhet të respektojnë vlerat që përqafojnë. Dështimi për të mbrojtur parimet që mbështesin identitetin politik dhe kulturor të shoqërive të hapura do të vinte në rrezik sigurinë e tyre kombëtare dhe rendin ndërkombëtar të bazuar në rregulla. Siç tha në mënyrë të paharrueshme ish-zv/presidenti i SHBA-së, Hubert Humphrey, politika e jashtme është “në të vërtetë politikë e brendshme me kapelën vënë”.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. The Necessity of Morality in Foreign Policy
