Gaza tani rrezikon të zhytet në një ferr të ri. Nuk ka asnjë justifikim për sulmin e egër të Hamasit ndaj Izraelit, i cili la rreth 1,600 të vrarë, shumë prej tyre civilë të pafajshëm, as për pengjet e marra prej tij. Bota po afirmon me të drejtë të drejtën e Izraelit për të mbrojtur veten.
Por duhet të marrim gjithashtu në konsideratë se si arritëm deri në këtë pikë dhe nëse ka ende ndonjë rrugë të qëndrueshme drejt paqes dhe stabilitetit rajonal për izraelitët dhe palestinezët. Megjithëse janë ditët e para të kësaj lufte të fundit, ne kemi për detyrë të mendojmë për skenarë të ndryshëm.
Pas sulmit të befasishëm të koordinuar të Sirisë dhe Egjiptit kundër Izraelit pothuajse saktësisht 50 vjet më parë, në tetor 1973, Izraeli pa mundësinë e humbjes. Por izraelitët përfundimisht e ndryshuan këtë rezultat dhe dolën fitimtarë, duke krijuar kushtet për një proces gradual për t’i dhënë fund armiqësive në rajon.
Pasi u arrit paqja midis Izraelit dhe dy fqinjëve të tij, fillimisht Egjiptit dhe më pas Jordanisë, të gjithë mund t’i drejtoheshin çështjes së palestinezëve që jetonin nën pushtimin izraelit që nga viti 1967. Për këtë qëllim, Marrëveshja e Oslos 1993-1995 krijoi mundësinë e një të ardhmeje në të cilën një shtet palestinez do të ekzistonte në mënyrë paqësore përkrah Izraelit, ku të dy shtetet do të ndanin Jerusalemin si kryeqytetin e tyre të përbashkët.
Megjithatë, tragjikisht, dy dekadat e përparimit diplomatik pas Luftës së Yom Kipur u pasuan nga tre dekada regresioni. Forcat që kundërshtonin pajtimin dhe një kompromis paqësor fituan epërsinë nga të dyja palët. Fundamentalistët palestinezë në Hamas dhe organizatat e lidhura me to janë bërë më të fortë dhe fanatikët izraelitë kanë zgjeruar vendbanimet e tyre të paligjshme në tokat e pushtuara që supozohej të bëheshin territor i një shteti të ardhshëm palestinez. Së bashku, fanatikët nga të dyja palët kanë shkatërruar urën që ndërtoi Marrëveshja e Oslos.
Por edhe komuniteti ndërkombëtar mban përgjegjësi për këtë dështim. Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara kanë qenë shumë të përçarë dhe të hutuar për t’u angazhuar seriozisht në një proces të qëndrueshëm paqeje. Të gjithë e kishin më të lehtë thjesht ta harronin çështjen palestineze. Edhe para sulmit të 7 tetorit, nuk kishte mbetur pothuajse asgjë nga ajo që kishte krijuar Osloja.
Për momentin, të gjithë do të fajësojnë njëri-tjetrin. Vendbanimet e paligjshme izraelite kanë vazhduar të zgjerohen, duke krijuar një sistem aparteidi de facto në Bregun Perëndimor dhe Autoriteti Palestinez ka humbur të gjithë besueshmërinë. Palestinezët e rinj dëshpërohen për të ardhmen e tyre dhe disa kanë arritur në përfundimin se dhuna është e vetmja përgjigje.
Marrëveshjet e fundit të Abrahamit, të cilat hapën rrugën për normalizimin e marrëdhënieve diplomatike midis Izraelit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe dhe Bahreinit, ishin padyshim një zhvillim pozitiv. Por ishte gabim të besohej se çështja palestineze mund të lihej mënjanë. Ajo ishte i detyruar të rishfaqej herët a vonë, dhe me sulmin e tmerrshëm terrorist të Hamasit, tani ajo është shfaqur.
Vëmendja e botës është e kuptueshme që është e përqendruar në qëllimin e deklaruar të Izraelit për të zhdukur Hamasin. Së shpejti do të jemi dëshmitarë të një operacioni masiv të armatosur izraelit për të shkatërruar lidershipin dhe infrastrukturën e grupit brenda Rripit të Gazës. Por çfarë do të vijë pasi të arrihet ky qëllim? A do të rivendosë Izraeli kontrollin e drejtpërdrejtë mbi Gazën që është shkatërruar? A do të lejojë që qindra mijëra palestinezë të zhvendosur të kthehen në shtëpitë e tyre? Apo thjesht do të tërhiqet dhe do të rrezikojë të lejojë që një kërcënim i ri për sigurinë e tij? Askush nuk e di, sepse nuk ka zgjidhje reale. Në Lindjen e Mesme të ditëve të sotme, një Gazë e izoluar do të jetë gjithmonë një problem, pavarësisht se kush po përpiqet ta qeverisë atë.
Pasi armët të kenë heshtur dhe të vdekurit të jenë numëruar, liderët politikë do të kenë për detyrë të ripërtërijnë kërkimin për paqe. Por ne duhet të pyesim veten nëse është e mundur – dhe çfarë do të duhej – për ta bërë vitin 2023 fillimin e një procesi të ri paqeje, një 1993 të ri.
Sigurisht, situata sot është shumë ndryshe, sepse qëndrimet janë ngurtësuar nga të dyja palët. Por një pikënisje e mirë do të ishte kthimi te parimet bazë të Nismës Arabe të Paqes 2002. Propozimi, në të cilin Arabia Saudite mori drejtimin, ishte ofrimi i normalizimit diplomatik me Izraelin në këmbim të përfundimit të okupimit dhe dhënies së palestinezëve një të ardhme të re. Pas një brezi dështimi, ndoshta do të dalin liderë të rinj nga të dyja palët për t’iu kthyer kësaj rruge.
Si gjithmonë, djalli do të jetë në detaje. Por çdo proces paqeje duhet të fillojë me një njohje të parimeve bazë dhe duhet të përfshihet në një kontekst më të madh ndërkombëtar që përfshin fuqitë e mëdha si SHBA-ja, BE-ja dhe ndoshta tani Kina. Për momentin, kjo është vetëm një ëndërr. Por pa një vizion të tillë, më e mira që mund të arrihet është një pauzë deri në tragjedinë e radhës.
Gjatë ditëve dhe javëve në vijim priten tmerre të mëdha. Ndërsa tanket fillojnë të shkojnë drejt Gazës, mund të shpresohet vetëm se lufta do të zhvillohet në atë mënyrë që të mos shkatërrojë mundësinë e paqes në të ardhmen. Respektimi i së drejtës ndërkombëtare, veçanërisht i së drejtës ndërkombëtare humanitare, është parësore. Është themeli mbi të cilin mund të ndërtohet një e ardhme paqësore.
Dikur, këto troje i rrënjosën njerëzimit shpresën e parajsës. Ne nuk duhet t’i lejojmë ata të zhyten në ferr. Këto janë ditë të zeza. Është më e rëndësishme se kurrë ta mbajmë ndezur dritën e shpresës.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. After Gaza
