Kritikat ndaj politikës së lehtësimit sasior të ndjekur nga Banka Qëndrore Europiane janë të shumta. Disa nga këto kritika janë çorientuese, disa janë të sakta, por të pashmangshme. Në fund, BQE po bën punën e vet dhe askush nuk mund ta kritikojë për këtë.
Në Europën e Veriut dhe veçanërisht në Gjermani, vendimi i Bankës Qëndrore Europiane për të zbatuar Lehtësimin Sasior ka shkaktuar një ortek akuzash. Shumë nga akuzat janë të dobëta e madje edhe pa bazë fare. Disa janë çorientuese. Të tjera i japin peshë më të madhe rreziqeve spekulative se sa rreziqeve aktuale. Dhe disa prej kritikave vënë gishtin ndaj problemeve reale, ndërsa injorojnë zgjidhjet potenciale.
Duke gjykuar ndaj kritikave, dikush mund të fillojë të mendojë se inflacioni zero ka filluar të konsiderohet si një bekim. Por nëse kjo është e vërtetë, atëherë bankat qëndrore nëpër botë do të duhej ta kishin vendosur këtë si objektiv shumë kohë më parë. Përkundrazi, fakti është që të gjitha bankat qëndrore e përkufizojnë stabilitetin e çmimeve si inflacion i ulët, i qëndrueshëm por në vlera pozitive.
Kjo për shkak se inflacioni zero ka tri pasoja jashtëzakonisht negative. E para, ajo gërryen efikasitetin e politikës monetare standarde (për shkak se nëse normat e interesit shkojnë shumë poshtë zeros, depozituesit mund të tërheqin paratë nga bankat dhe t’i vendosin në kasaforta). E dyta, inflacioni zero i bën pagat relative (le të themi, pagat e manifakturës përballë atyre të sektorit të shërbimit) më të ngurta, për shkak se kontratat e pagave zakonisht përcaktohen në euro. Dhe, e treta, kjo rrit barrën e borxheve të shkuara dhe e bën daljen nga një krizë borxhesh private apo publike edhe më të vështirë.
Por, thonë kritikët, nuk ka arsye për t’u shqetësuar, për shkak se inflacioni thuajse zero i Eurozonës është thjeshtë pasojë e rënies së fortë në çmimet e naftës. Për fat të keq, ka shumë arsye për t’u shqetësuar. Inflacioni i çmimeve të konsumit në eurozonë ka qenë poshtë objektivit për 22 muaj rradhazi – shumë përpara se sa çmimi i naftës të binte. Çmimi më i ulët i naftës është një gjë e mirë por rritje; por ai ul gjithashtu pritshmëritë afatgjata për inflacionin, të cilat janë objektivat e vërteta të politikës monetare.
Pastaj vjen pretendimi i kritikëve që thonë se inflacioni poshtë objektivit është i nevojshëm për të rikthyer konkurrueshmërinë. Kjo është thjeshtë çorientuese. Është e vërtetë se ribalancimi i konkurrueshmërisë brenda eurozonës kërkon ende punë për t’u arritur, por disa vende për të arritur këtë kanë nevojë për inflacion shumë më të ulët se sa inflacioni monetar për të arritur reduktimin e kostove. Por kjo nuk është e vërtetë për Europën në tërësi. Konkurrueshmëria e Eurozonës varet nga cilësia e produkteve dhe nga kursi i këmbimit të euros, gjë që është fleksibël. Inflacioni është i pa rëndësishëm në këtë kuptim.
Pavarësisht kësaj, kritikët e BQE-së kanë frikë ndihmësin e magjistarit: iniciativa monetare si Lehtësimi Sasior do të sjellin inflacion të tepërt. Ky lloj arsyetimi është i çuditshëm në rastin më të mirë. Nëse kritikët po theksojnë faktin se bankat qëndrore bëjnë gabime, atëherë duhet të theksojmë se gabimi i bërë në eurozonë është që e lanë inflacionin të mbërrijë në nivele jashtëzakonisht të ulëta.
Tashmë BQE po reagon me forcë, por, siç kanë zbuluar politikbërësit japonezë, dalja nga deflacioni nuk është aspak e lehtë.
Presidenti i BQE Mario Draghi mund të mos ia dalë të ngrejë inflacionin sërish në 2 për qind. Ose ai mund ta tejkalojë. Askush nuk e di. Por është e çuditshme të pretendosh që një rrezik spekulativ duhet të ndalojë BQE-në të luftojë një rrezik tjetër që është tepër i vërtetë.
Pastaj vjen pretendimi se Lehtësimi Sasior është i paligjshëm. Por përgjegjësia kryesore e BQE është që të arrijë dhe ruajë stabilitetin e çmimeve. Kur politika konvencionale e interesave bëhet impotente, detyra e saj është që të bazohet te instrumentet e tjerë. Blerja e bondeve të qeverisë është në mënyrë eksplicite e autorizuar nga Traktati i BE-së.
Kjo nuk është për të thënë që Lehtësimi Sasior nuk ka anë negative. Ka gjasa që do të krijojë flluskë të çmimeve të aseteve. Normat super të ulëta të interesit i ngrenë çmimet e aseteve në dy mënyra; ata rrisin vlerën aktuale të të ardhurave të ardhëshme të aksioneve si dhe të bondeve me interes fiks; ato e bëjnë marrjen e kredive dhe blerjet e pronave më të përballueshme. Kështu qe inflacioni i çmimeve të aseteve ka gjasa të ndodhë dhe politikbërësit do të duhet ta përmbajnë atë përmes mjeteve rregullatorë, të tilla si tavanet e kreditit.
Për më tepër, Lehtësimi Sasior ka gjasa do të rrisë pabarazinë. Rritja e çmimeve të aksioneve, bondeve dhe tokës do të rrisë pasurinë e pronarëve të tyre., Dukshëm, pasuritë e atyre pa prona nuk do të shtohen. Por iniciativa monetare e BQE-së do të ndihmojë gjithashtu të rindezë rritjen ekonomike dhe krijimin e vendeve të punës, gjëra që janë nën përfitim të të varfërve. Nëse është detyra e qeverisë për të luftuar zgjerimin e pabarazisë të shkaktuar nga Lehtësimi Sasior, atëherë qeveria ka një instrument për ta bërë këtë: taksimin.
Kur Rezerva Federale e Shteteve të Bashkuara filloi të zbatojë politikën e Lehtësimit Sasior, ajo u akuzua se po eksportonte problemet e saj, për shkak se lehtësimi monetar agresiv në mënyrë të pashmangshme dobëson monedhën. E njëjta akuzë po ngrihet tashmë kundër BQE-së. Por kjo është e gabuar. Në fund, rimëkëmbja e SHBA-ve ndihmoi partnerët e vet në tregti më shumë se sa i dëmtoi ato. Në botën e sotme të ndërvarësisë monetare globale, rregulli i lojës është që çdo bashkim monedhash duhet të ndjekë stabilitetin e vet të çmimit. BQE nuk është larguar nga ky standard.
Një shqetësim tjetër madhor në Gjermani është që Lehtësimi Sasior mund të jetë një mënyrë hileqare për krijimin e eurobondeve. Por një eurobond është një pakt mes emetuesve që ofrojnë sëbashku garanci të ndërsjellta. BQE, gjithsesi, nuk është një emetues; është një agjenci e pavarur dhe vendimi për të blerë është vendimi i saj. Për më tepër, 80 për qind e rrezikut do të mbahet nga bankat qëndrore në mënyrë individuale.
Kundërshtimi i Europës Veriore ndaj Eurobondeve reflekton shqetësimet për rreziqe morale, pra që aktivizmi monetar do të diskurajojë reformat strukturore. Por, në kontekstin aktual të stanjacionit të gjatë, TINA (nuk ka alternativë) argumenti i reformës po humbet fuqi ditë pas dite. Në mungesë të ndonjë suksesi të dukshëm, lodhja nga reformat po rritet. Miksi i ri i politikave duhet të kombinojë mbështetje në nivel makro dhe ndryshim në nivel mikro.
Argumenti që Lehtësimi Sasior do të shkatërrojë disiplinën fiskale nuk mund të refuzohet drejtpërsëdrejti, për shkak se si promovuesit ashtu edhe kundërshtarët e këtij argumenti duket se janë dakord se koha e këtij argumenti ka kaluar. Por, megjithëse është e vërtetë që blerja e bondeve nga ana e BQE-së do të mbrojë qeveritë nga presionet e tregjeve, vetë presioni nga tregjet ka qenë shumë joefektiv. Është detyra e qeverive që të respektojnë objektivat e tyre dhe të mos heqin dorë nga përgjegjësitë e tyre. Kjo është arsyeja se pse ekziston Kompakti Fiskal i BE-së.
Në fund, kritikët gjermanë ankohen se politika monetare e BQE-së nuk është në funksion të kushteve ekonomike të Gjermanisë. Kjo është njëkohësisht e vërtetë dhe e pashmangshme. BQE është përgjegjëse për Eurozonën si e tërë. Politika e saj monetare nuk mund të jetë e përshtatshme tërësisht për nevojat e të gjithë anëtarëve njëherësh përgjatë të gjithë kohës. Për dhjetë vitet e para të ekzistencës së euros, politika e BQE-së qe tepër e lehtësuar për Spanjën. Tashmë është tepër e lehtësuar për Gjermaninë. BQE nuk mund të kritikohet se po bën punën e vet.
Botuar me autorizim nga Project Syndicate, 2015. Ripublikimi nuk mund të bëhet pa lejen e Project Syndicate. The ECB and Its Critics
