Në një epokë gjeopolitike në ndryshim, planifikimi strategjik i shumë vendeve përfshin ushtrime imagjinative në armatosjen e pozicioneve të tyre në botë. Ndërsa Rusia dhe Kina kanë qenë mesatarisht të suksesshme në këtë lojë, përpjekjet e Amerikës tashmë janë kthyer si bumerang kundër saj.
Rusia mendoi se varësia energjetike do ta detyronte Evropën të pranonte pushtimin e Ukrainës në vitin 2022 dhe kjo llogaritje ishte pjesërisht e saktë: Evropa e ka pasur të vështirë të shkëputet nga nafta ruse. Për më tepër, marrëveshjet e energjisë janë në zemër të marrëdhënieve të përmirësuara të Rusisë si me Indinë ashtu edhe me Kinën, duke siguruar bazën ekonomike për një koalicion të ri anti-amerikan.
Kina është në një pozicion po aq të fortë, për shkak të kontrollit të saj mbi lëndët e para strategjike dhe përpunimin e tyre, veçanërisht metalet e rralla dhe mineralet e tjera kritike. Galiumi dhe germaniumi janë përbërës kyç jo vetëm në teknologjitë e energjisë së gjelbër, por edhe në LED, fibra optike dhe pajisje elektronike me performancë të lartë. Dhe antimoni, gjithashtu me burim kryesisht nga Kina, është thelbësor për pajisjet ushtarake me performancë të lartë dhe si një retardant zjarri. Në përgjigje të njoftimit të tarifave të “Ditës së Çlirimit” nga presidenti amerikan Donald Trump në prill, Kina vendosi kufizime të reja për shtatë metale të rralla shtesë: samarium, gadolinium, terbium, disprosium, lutetium, skandium dhe itrium. Duke demonstruar pak vetëdije më parë për rëndësinë e tyre, administrata Trump u detyrua të tërhiqej pothuajse menjëherë në fronte të shumta të luftës së saj tregtare.
SHBA-ja është përpjekur të imitojnë strategjitë ruse dhe kineze, duke rritur prodhimin e energjisë dhe duke derdhur para publike në promovimin e zhvillimit të prodhimit të metaleve të rralla. Por të dyja përpjekjet janë problematike.
Ndërsa prodhimi i naftës dhe gazit mund të jetë rritur në planin afatshkurtër, në planin afatgjatë do të kërkohen investime të reja në shpime dhe tubacione. E megjithatë, me kostot marxhinale të energjisë jo-karbon që vazhdojnë të bien me shpejtësi, kompanitë e energjisë me mençuri ngurrojnë t’i kushtojnë burime lëndëve djegëse fosile. Kjo do të thotë që shtysa aktuale e SHBA-së do të jetë një sukses i shkurtër që nuk do të përsëritet.
Zhvillimi i mineraleve të rralla është më i besueshëm, por do të duhet kohë. Nga vitet 1960 deri në vitet 1990, miniera Mountain Pass në Kaliforninë jugore ishte një burim i madh botëror i mineraleve të rralla. Por në dekadat e fundit, operatorë të ndryshëm amerikanë që janë futur në këtë biznes kanë përfunduar në falimentim.
Kompania më e re amerikane e mineraleve të rralla, MP Materials, filloi në vitin 2017 dhe tani ka siguruar të ardhmen e saj duke i dhënë Pentagonit një pjesë të aksioneve prej 400 milionë dollarësh, së bashku me një garanci blerjeje për atë që nxjerr. Por, ndërsa kapitalizmi shtetëror Trumpian mund të parandalojë falimentimin e ardhshëm, ai nuk mund të bëjë mrekulli. Investimi kryesor i MP, Fabrika 10X, nuk do të fillojë të prodhojë deri në vitin 2028 ose më vonë.
Pra, në dëshpërimin e saj për të bërë diçka më të menjëhershme dhe efektive, administrata Trump ka përdorur levën më të dukshme dhe të diskutuar gjerësisht: dollarin. Në vitet 1960, Valéry Giscard d’Estaing, atëherë ministër i financave i Francës, u ankua në mënyrë të famshme se supremacia globale e dollarit amerikan i jepte Amerikës një “privilegj të tepruar” brenda ekonomisë globale. Tani, Trump duket se dëshiron të testojë kufijtë e këtij privilegji, edhe pse ai ndjek përparësi të tjera (si kërcënimi i pavarësisë së Rezervës Federale të SHBA-së) që e minojnë atë.
Ekziston një traditë e gjatë reflektimi mbi rolet e ndryshme dhe të pasigurta të monedhave ndërkombëtare me kalimin e kohës. Në fillim të ngritjes së gjatë të paundit britanik, Walter Bagehot, redaktori i madh i shekullit të nëntëmbëdhjetë i revistës The Economist, shkroi se “mënyra më e shkurtër dhe më e vërtetë për të përshkruar” sistemin financiar të Britanisë ishte ta quanim atë “deri tani kombinimin më të madh të fuqisë ekonomike dhe delikatesës ekonomike që bota ka parë ndonjëherë”.
I njëjti argument mund të zbatohet edhe për dollarin amerikan sot. Siç e bën të qartë një raport i kohëve të fundit i Fondit Monetar Ndërkombëtar, dollari është padyshim në qendër të sistemit financiar global. Por tregtia dhe financat lëvizin me shpejtësi të ndryshme, sepse e para varet nga shkëmbimi i prodhimit, ndërsa e dyta është thjesht një platformë. Nëse një platformë financiare ka probleme, ajo mund të ndryshohet. Kostot e konsiderueshme të parikuperueshme nuk i penguan Gjenovën, Antverpenin ose Amsterdamin të humbnin pozicionet e tyre si qendra financiare globale.
Për më tepër, është më e lehtë dhe shumë më e shpejtë që vendet e tjera të zhvillojnë alternativa ndaj dollarit sesa që Amerika të zhvillojë papritur industrinë e saj të metaleve të rralla. Mjafton të hapësh sytë për të parë valutat që nuk janë të mbingarkuara me probleme të mëdha fiskale, deficite të larta dhe nivele spirale borxhi.
Kujtoni nismën Libra të Facebook-ut, të ndërmarrë në një botë shumë më të qëndrueshme, për të lançuar një monedhë të bazuar në blockchain, të krahasueshme me një shportë monedhash të tjera. Ndërsa kjo përpjekje hasi menjëherë kundërshtim nga Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian, nuk kishte pengesa teknike për ta realizuar atë. Ndërsa alternativat ndaj dollarit – siç është euro ose renminbi – dukeshin të pamundura në të kaluarën, blockchain e bën të mundur ëndrrën e vjetër të një monedhe botërore.
Sigurisht, administrata Trump beson se stablecoin të siguruara kundrejt dollarit amerikan do të rrisin kërkesën për bono dhe obligacione thesari, duke i lejuar kështu SHBA-së të shërbejë borxhin e saj të madh kombëtar më lehtë. Por, ndërsa pothuajse të gjitha stablecoins janë me të vërtetë të lidhura me dollarin, do të mjaftonte vetëm një krizë financiare në SHBA, ose edhe vetëm një aluzion i saj, për të krijuar një shtysë për monedhat e lidhura me një shportë monedhash të tjera të forta (siç janë dollari australian, kanadez dhe i Hong Kongut, korona norvegjeze dhe suedeze, dhe franga zvicerane). Një emetues imagjinar i një monedhe të re sintetike mund të shtojë edhe disa kriptovaluta të pastra, dhe pothuajse me siguri do të përfshijë edhe mbështetjen monetare më të qëndrueshme në botë, arin.
Sidoqoftë, Trump është i paduruar për të afirmuar rolin e Amerikës në botë. Ai i pëlqen rezultatet e shpejta dhe i përçmon humbësit. Por, pavarësisht bollëkut të talentit dhe zgjuarsisë së vendit, ai ka zgjedhur një betejë që nuk ka gjasa ta fitojë. Rreziku në rritje për rolin global të dollarit do ta sigurojë këtë.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Trump Is Losing His Geoeconomic War
