Në mandatin e tij të dytë, presidenti Donald Trump e ka kthyer shantazhin dhe detyrimin në elemente qendrore të politikës shtetërore amerikane, duke përdorur tarifa doganore, sanksione dhe forma të tjera presioni ekonomik si ndaj kundërshtarëve, ashtu edhe ndaj aleatëve. Me kalimin e çdo dite, dëmet e shkaktuara nga kjo qasje prej “gangsteri” – si për ekonominë amerikane, ashtu edhe për atë globale – po bëhen gjithnjë e më të dukshme.
Menjëherë pas rikthimit në Shtëpinë e Bardhë, Trump e bëri të qartë se tarifat i shihte si armë dhe jo si instrumente të politikës tregtare. Në prill 2025, ai prezantoi tarifat e ashtuquajtura “Dita e Çlirimit”, duke vendosur tarifa të larta specifike për vende të ndryshme mbi importet. Qëllimi i deklaruar ishte ulja e deficitit tregtar të Shteteve të Bashkuara, megjithëse normat e vendosura kishin pak lidhje me realitetin ekonomik. Në vend të kësaj, ato u projektuan për të përfituar lëshime politike dhe ekonomike: administrata premtoi se vendet që do të ulnin barrierat e tyre tregtare do të shpërbleheshin me tarifa më të ulëta amerikane.
Në praktikë, megjithatë, këto masa krijuan pasiguri të madhe, duke dëmtuar si eksportuesit, ashtu edhe importuesit. Sjellja e paparashikueshme e Trump e përkeqësoi situatën, pasi normat tarifore njoftoheshin, pezulloheshin, riktheheshin dhe rriteshin vazhdimisht, shpesh pa paralajmërim dhe pa një arsyetim të qartë.
Konfuzioni u thellua edhe më shumë kur gjykatat nisën t’i kundërshtonin këto veprime. Në shkurt, Gjykata Supreme vendosi se Trump kishte tejkaluar kompetencat tarifore të parashikuara nga Ligji për Kompetencat Ekonomike Emergjente Ndërkombëtare i vitit 1977. Më herët këtë muaj, edhe Gjykata e Tregtisë Ndërkombëtare rrëzoi përpjekjen e tij për të vendosur një tarifë të përgjithshme prej 10% mbi importet nga pothuajse çdo vend, në bazë të Nenit 122 të Ligjit të Tregtisë të vitit 1974.
Siç pritej, administrata Trump e apeloi vendimin dhe deklaroi se do të kërkojë mënyra të tjera për t’i mbajtur tarifat në fuqi. Ajo ka nisur tashmë procedura ndaj 16 vendeve të akuzuara për praktika të padrejta tregtare. Por, me Gjykatën Supreme që duket gjithnjë e më skeptike ndaj përpjekjeve të Trump për të qeverisur përmes dekreteve ekzekutive, ai mund ta ketë të vështirë të vendosë regjimin e gjerë tarifor që ka synuar prej kohësh.
Megjithatë, Trump ka arritur t’i shndërrojë tarifat në një lloj skeme presioni ekonomik, duke përdorur negociatat tregtare për të detyruar partnerët tregtarë – përfshirë Japoninë, Korenë e Jugut, Tajvanin, Arabinë Saudite dhe Bashkimin Evropian – të investojnë shuma të mëdha në ekonominë amerikane.
Marrëveshjet me Japoninë dhe Korenë e Jugut ilustrojnë natyrën e diplomacisë tarifore të Trump. Administrata e tij i vuri në shënjestër të dy vendet duke vendosur një tarifë prej 25% mbi eksportet e tyre të automjeteve – një shtyllë kyçe e ekonomive të tyre. Tarifa ndaj Japonisë më pas u rrit në 27.5%, përpara se të ulej në 15% pasi Japonia pranoi të importonte më shumë produkte bujqësore amerikane, përfshirë orizin, si dhe të angazhonte 550 miliardë dollarë për të “rindërtuar dhe zgjeruar industritë thelbësore amerikane”, si gjysmëpërçuesit, produktet farmaceutike dhe ndërtimi i anijeve.
Si një bos mafioz me përvojë, Trump u përpoq të vinte një vend kundër tjetrit, duke përdorur marrëveshjen me Japoninë për të ushtruar presion ndaj Koresë së Jugut që të investonte 350 miliardë dollarë në SHBA në këmbim të uljes së tarifës në 15%. Duke pasur parasysh varësinë e Koresë së Jugut nga ombrella e sigurisë amerikane, parlamenti i saj miratoi me hezitim legjislacionin për krijimin e një fondi që do të financonte këto investime. Por as kjo nuk mjaftoi: në janar, Trump i rriti sërish tarifat për produktet koreano-jugore në 25%, pasi akuzoi vendin se nuk kishte respektuar zotimet e marra.
Hezitimi i Koresë së Jugut nuk ishte aspak befasues. Sipas marrëveshjes, SHBA-ja do të kontrollonte në mënyrë efektive mënyrën se si do të shpërndaheshin fondet koreano-jugore, me Sekretarin e Tregtisë, Hoëard Lutnick, që do të drejtonte një komitet investimesh për të përzgjedhur projektet dhe për t’ia paraqitur ato Trump për miratim.
As vetë investimet nuk kanë shumë kuptim ekonomik. Nëse ato do të ishin vërtet fitimprurëse, kompanitë private do t’i ndërmerrnin vetë. Në vend të kësaj, shumë prej industrive të synuara janë pikërisht ato ku kostot e prodhimit në SHBA janë shumë më të larta se ato të konkurrentëve të huaj. Ndërtimi i anijeve, një industri ku Koreja e Jugut është lider global, është një shembull tipik.
Natyrisht, rentabiliteti nuk varet vetëm nga efikasiteti i prodhimit. Edhe taksat, subvencionet dhe politikat e tjera qeveritare luajnë rol të rëndësishëm. Por sapo kapitali i huaj drejtohet drejt kompanive të favorizuara politikisht, kufiri mes sipërmarrjes së lirë dhe patronazhit industrial të mbështetur nga shteti zhduket.
Shantazhi nuk ndalet me kaq. Pasi të shlyhen principali dhe interesi, 90% e fitimeve të mbetura do t’i kalonin SHBA-së, edhe pse ajo nuk ka kontribuar fare në investimin fillestar. Po ashtu, mbeten pa përgjigje disa pyetje thelbësore: Si do të zbatohen këto marrëveshje? Sa para publike do të kanalizohen përfundimisht drejt kompanive private? Dhe a do t’u nënshtrohen projektet ndonjë analize serioze të kostos dhe përfitimit?
Sipas çdo përkufizimi të arsyeshëm, këto nuk janë aq marrëveshje investimi, sa pagesa haraçi ose, edhe më keq, forma korrupsioni. Për më tepër, nuk është aspak e qartë nëse Koreja e Jugut, apo ndonjë vend tjetër, mund të përballojë angazhime të kësaj shkalle pa pësuar dëme serioze ekonomike.
Ironia është e dukshme. Trump i ka justifikuar tarifat e tij si një mënyrë për të ulur deficitin tregtar dhe atë të llogarisë korrente të Amerikës. Megjithatë, nëse këto flukse masive investimesh realizohen, ato ka shumë gjasa të forcojnë dollarin, të rrisin importet neto dhe të zgjerojnë pikërisht deficitin tregtar që regjimi i tij tarifor pretendonte se do të luftonte.
Më keq akoma, qasja e Trump u dërgon një sinjal të fortë bizneseve amerikane dhe qeverive të huaja: SHBA-ja nuk i përmbahet më parimeve të tregut të lirë. Në vend të kësaj, ajo po tregohet gjithnjë e më e gatshme të përdorë fuqinë e saj ekonomike për të nxjerrë përfitime nga vendet më të dobëta, duke mbajtur mbi kokën e tyre kërcënimin e tarifave. Kur konkurrenca e lirë zëvendësohet nga preferencat politike si bazë e tregtisë ndërkombëtare, pasojat deformuese në sistemin global ekonomik janë të pashmangshme.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. The Gangster Logic of Trump’s Tariff Wars
