Ish-kampioni i peshave të rënda Mike Tyson ka thënë dikur: “Të gjithë kanë një plan, derisa goditen me grusht në fytyrë.” E njëjta gjë mund të thuhet edhe për kryeministrat në pritje të Britanisë, sidomos pas rrëzimit spektakolar të Liz Truss, e cila u detyrua të largohej pas vetëm 49 ditësh në detyrë në vitin 2022. Të gjithë kanë një plan, derisa tregu i obligacioneve shtetërore u përplaset në fytyrë.
Andy Burnham, Nigel Farage dhe miku im Zack Polanski do të duhet të përballen me këtë realitet, nëse një ditë arrijnë të hyjnë në Numrin 10 të Downing Street. Besoj se ata janë të vetëdijshëm për këtë. Por dyshoj se e kuptojnë plotësisht përmasën dhe natyrën e vërtetë të sfidës që do të kenë përballë.
Sipas bindjes së përgjithshme, tregu i obligacioneve përbëhet nga individë dhe institucione që kërkojnë të investojnë kursimet e tyre në borxhin e një qeverie. Ata përpiqen të gjejnë ekuilibrin e duhur mes një norme më të lartë interesi dhe rrezikut shtesë që kjo sjell. Për shembull, rendimentet më të larta të obligacioneve mund të sinjalizojnë se tregu pret që inflacioni i ardhshëm të gërryejë vlerën reale të pagesave fikse të interesit që këto obligacione ofrojnë. Në skenarin më të keq, rritja e rendimenteve mund të paralajmërojë edhe rrezikun e një mospagimi të borxhit sovran, siç ndodhi në Argjentinë dhe Greqi.
Pak a shumë, kjo është ajo që u mësohet studentëve të vitit të parë në ekonomi dhe financë. Dhe gjithçka është e saktë. Megjithatë, ky shpjegim lë jashtë aspektin më interesant dhe njëkohësisht më shqetësues të tregut britanik të obligacioneve shtetërore (gilts): aftësia e qeverisë britanike për të rifinancuar borxhin publik prej gati 3 trilionë paundësh (rreth 4 trilionë dollarë) nuk varet nga kursimtarët që zgjedhin të investojnë në këto obligacione.
Në fakt, aftësia e qeverisë britanike për të shitur obligacione mbështetet në masë të madhe te gatishmëria e një numri institucionesh financiare amerikane për të marrë hua shuma të konsiderueshme në dollarë, me qëllim blerjen e obligacioneve britanike. Më pas, këto institucione i përdorin ato si kolateral për të siguruar financime të tjera për nevojat e tyre në tregun amerikan.
Dhe pikërisht këtu qëndron thelbi i problemit. Ka një dallim thelbësor mes huamarrjes nga kursimtarët dhe varësisë nga spekulatorët që marrin hua për t’ju dhënë hua juve. Kursimtarët që ju financojnë janë të përqendruar te aftësia juaj afatgjatë për të shlyer detyrimet. Ata mund të pranojnë që ju të rrisni përkohësisht borxhin për të financuar investime në infrastrukturë, me bindjen se përfitimet ekonomike të së ardhmes do t’ju mundësojnë ta shlyeni atë në kohë dhe plotësisht.
Por spekulatorët që marrin hua për të dhënë hua janë krejt tjetër histori. Ata janë shumë më nervozë, reagojnë më shpejt ndaj luhatjeve të tregut dhe janë më të ekspozuar ndaj të ashtuquajturave margin calls (kërkesa për shtim garancish). Nëse obligacionet që kanë blerë prej jush fillojnë të humbasin vlerë, ata nxitojnë t’i shesin, nga frika se mund të mos jenë në gjendje të shlyejnë detyrimet ndaj kreditorëve të tyre. Kështu, një rënie e zakonshme mund të shndërrohet shpejt në një kolaps të plotë.
Atëherë, pse obligacionet shtetërore britanike (gilts) varen shumë më tepër nga spekulatorët amerikanë që marrin hua për t’i blerë, krahasuar me obligacionet gjermane (bunds), japoneze, italiane apo greke? Pse çdo qeveri britanike mbështetet kaq shumë te flukset hyrëse të kapitalit amerikan të financuar me borxh?
Gjithçka filloi në vitet 1950, kur City of London gjeti një mënyrë për të mos ndjekur Perandorinë Britanike në rrugën e rënies dhe harresës. Sekreti ishte krijimi i një pozicioni të veçantë brenda perandorisë së re të dollarit, e cila po merrte formë përmes sistemit të Bretton Woods. Brenda atij sistemi, financierët amerikanë përballeshin me kontrolle të rrepta mbi lëvizjen e kapitalit. Megjithatë, Londra ofronte tri avantazhe të çmuara që ndihmonin në anashkalimin e këtyre kufizimeve.
Së pari, ekspertiza tregtare e Londrës dhe sistemi i saj juridik u garantonin financierëve amerikanë efikasitet dhe mbrojtje nga lloje të ndryshme ndërhyrjesh, përfshirë edhe kontrollin demokratik. Së dyti, rrjeti britanik i juridiksioneve offshore krijonte mundësi të jashtëzakonshme për minimizimin e barrës tatimore. Dhe së treti, Londra u shndërrua shpejt në depozituesen e një rrjedhe të pandërprerë petrodollarësh dhe eurodollarësh, pa përmendur miliardat e dollarëve të krijuar jashtë Shteteve të Bashkuara nga bankierë të huaj, në zonat e errëta të sistemit financiar global.
Kështu lindi paradoksi i madh britanik: ndërsa ekonomia reale e Mbretërisë së Bashkuar ishte në rënie, City of London po lulëzonte. Kur sistemi Bretton Woods u shemb në vitet 1970, financierët amerikanë zbuluan një përdorim tjetër për City-n: të merrnin hua afatshkurtra në SHBA për të blerë obligacione afatgjata të qeverisë britanike (gilts), të cilat më pas i shisnin shpejt për të shlyer kreditë e marra. Këtë operacion e përsëritnin vazhdimisht, duke gjeneruar fitime të konsiderueshme.
Kështu qeveria britanike u bë e varur nga institucionet amerikane që operojnë me kapital të financuar përmes huamarrjes. Që të vazhdojë të funksionojë sipas modelit aktual, Londra sot ka nevojë që bilancet e institucioneve financiare amerikane të vazhdojnë të zgjerohen përmes huamarrjes dhe që obligacionet britanike të përdoren si kolateral për ruajtjen e likuiditetit në tregun amerikan.
E thënë ndryshe, ana tjetër e medaljes së suksesit të City of London është se, ndonëse Britania huazon në një monedhë që e emeton vetë, ajo nuk gëzon sovranitet të plotë financiar. Po, City zë një pozicion strategjik brenda sistemit global të dollarit, por çmimi i këtij privilegji është se qeveria britanike mbetet e kufizuar nga nevoja për të ruajtur rolin qendror të City-t në financën amerikane. Për sa kohë që kjo gjendje vazhdon, pushteti i kryeministrit britanik ngjan me përpjekjen për të riorganizuar shezlonët në kuvertën e Titanikut.
Ekziston një alternativë ndaj kësaj forme të pazakontë nënshtrimi financiar ndaj financierëve amerikanë që operojnë me kapital të financuar përmes huamarrjes, por ajo kërkon gatishmërinë për të pranuar një paund më të dobët dhe një rënie të çmimeve të banesave. Gjithashtu kërkon rritjen e investimeve publike përmes krijimit të një banke të re investimi, e cila do të emetonte obligacione të mbështetura nga Banka e Anglisë.
Çdo kryeministër britanik që përpiqet të ruajë njëkohësisht varësinë financiare të Britanisë ndaj kapitalit amerikan dhe, në të njëjtën kohë, të investojë në të mira publike, rrezikon ta fusë vendin në rrugën drejt një pakete shpëtimi nga Fondi Monetar Ndërkombëtar. Në këtë rast, Britania thjesht do të dilte nga një telash për të rënë në një tjetër edhe më të madh.
Të mos harrojmë se qëllimi kryesor i FMN-së është të krijojë levën politike që mundëson – siç ndodhi në Greqi – humbjen e sovranitetit mbi politikat fiskale, përfshirë taksimin dhe shpenzimet publike. A e kuptojnë këtë kandidatët aktualë për postin më të lartë politik në Britani?
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Every British Prime Minister’s Nightmare
