Duke thirrur një zgjedhje të parakohshme parlamentare në vazhdën e humbjes së partisë së tij në zgjedhjet e Parlamentit Evropian të qershorit, presidenti francez Emmanuel Macron shpresonte të “sqaronte” situatën politike në përfitim të tij. Është e qartë se ai dështoi. Zgjedhjet nuk sollën shumicë parlamentare, por vetëm një konfuzion të madh. Me shumë humbës dhe shumë pak fitues, janë zgjedhjet më befasuese në historinë moderne të vendit.
Midis shumë humbësve është Tubimi Kombëtar, partia e ekstremit të djathtë që arriti një fitore vendimtare dhe tronditëse në zgjedhjet evropiane vetëm disa javë më parë. Megjithëse Tubimi Kombëtar e ka rritur numrin e vendeve të saj dhe është shfaqur si partia më e madhe në Asamblenë Kombëtare, ajo ishte shumë larg pritshmërive. Raundi i dytë shfaqi një mobilizim të fuqishëm anti-Tubimi Kombëtar, pasi votuesit u zhvendosën taktikisht nga qendra në të majtë dhe nga e djathta në qendër. Shumë francezë, me sa duket, arritën në përfundimin gjatë fushatës se kandidatët e Tubimit Kombëtar ishin të përgatitur keq për të mbajtur pushtetin.
Shumica e ekspertëve kishin arritur të besonin se imuniteti natyror i sistemit zgjedhor francez kundër të djathtës ekstreme nuk funksiononte më. Por këto zgjedhje e hodhën poshtë këtë. Megjithëse e djathta ekstreme është tani forca kryesore politike e vendit, ajo nuk mund të bëjë asgjë pa aleatë dhe nuk ka asnjë.
Humbësi i dytë është Macron, partia e të cilit humbi rreth 100 vende. Para zgjedhjeve, grupimi i tij Ensemble mund të ankoronte një shumicë relative. Tani, kjo është zbehur nga Fronti i Ri Popullor i krahut të majtë (NFP), i cili fitoi shumicën e vendeve në përgjithësi.
Por ndërsa Macron ndoshta do të detyrohet të emërojë një kryeministër të ri nga e majta, NFP mbetet rreth 100 vende larg një mazhorance absolute. Për më tepër, është një koalicion i lirshëm, anëtarët e të cilit nuk pajtohen për shumë gjëra dhe lideri i të cilit, Jean-Luc Mélenchon i France Unboëed (LFI), ka vetëm një objektiv: të radikalizojë debatin publik dhe të krijojë kushtet për një përballje midis tij dhe Marine Le Pen të Tubimit Kombëtar në zgjedhjet presidenciale të vitit 2027. Kështu, nuk është domosdoshmërish në interesin e Melenchon që një qeveri e majtë (nën një figurë tjetër) të ketë sukses.
Për të përfituar personalisht Mélenchon, NFP do të duhej të ishte në gjendje të zbatonte të gjithë programin e saj elektoral; por kjo nuk do të ndodhë kurrë pa një shumicë absolute. Për më tepër, qeveria e ardhshme – çfarëdo forme që ajo të marrë – së shpejti do të duhet t’i përgjigjet Komisionit Evropian, i cili kohët e fundit nisi një “procedurë deficiti të tepruar” kundër Francës.
Megjithatë, NFP nuk ka gjasa të shpërbëhet së shpejti. Ndërsa socialistët dhe të gjelbërit tërhoqën shumë kritika për aleancën me Mélenchon pavarësisht dallimeve të tyre thelbësore me të, marrëveshja dha frytet e saj elektorale. Nga 40 vendet shtesë të fituara nga e majta, të gjitha iu takuan socialistëve dhe të gjelbërve, ndërsa LFI nuk pati asnjë fitim të ri. Kjo të kujton bashkimin e krahut të majtë që presidenti francez François Mitterrand udhëhoqi pas zgjedhjes së tij në 1981: duke krijuar një aleancë me komunistët, ai ishte në një pozicion më të mirë për t’i dobësuar ata më vonë.
Duke parë nga e ardhmja, skenari më i mundshëm është që një qeveri e pakicës së moderuar të formohet për të shërbyer si kujdestare për vitin e ardhshëm (presidenti nuk mund ta shpërndajë përsëri Asamblenë Kombëtare deri në qershor 2025). Por me Macron në pozicion mbrojtjeje dhe pa një shumicë parlamentare, Franca do të jetë në ujëra të pa eksploruara. Personalitete të veçanta politike do të luajnë një rol shumë më të madh se etiketat si “majtas”, “djathtas” ose “qendër”. Si në çdo sistem politik, disa politikanë francezë duan të ndjekin stabilitetin dhe kompromisin, ndërsa të tjerë janë të vendosur të shtypin armiq të perceptuar.
Kështu, viti i ardhshëm do të karakterizohet nga një pasiguri e thellë politike, e cila nuk do të ndihmojë perspektivën ekonomike të Francës. Pavarësisht se çfarë, megjithatë, qeveria e ardhshme duhet të bjerë dakord për buxhetin e vitit 2025 brenda disa muajve të ardhshëm.
Ndoshta Asambleja e re Kombëtare do të gjejë një bazë të përbashkët për reformën zgjedhore. Procedura aktuale me dy raunde është e përshtatshme për një sistem politik bipolar, por këto zgjedhje siguruan konfirmim të mëtejshëm se politika franceze tani është trepolare. Duke pasur parasysh shfaqjen e blloqeve të dallueshme të krahut të majtë, të djathtë dhe të qendrës, zgjidhja e vetme është futja e përfaqësimit proporcional, ku çdo parti të vendosë nivelin e saj të mbështetjes dhe më pas të ndjekë koalicione vullnetare pas numërimit të votave. Brenda së majtës, për shembull, socialistët nuk do të duhej të lidheshin me LFI-në për t’u zgjedhur dhe ata mund të krijonin aleanca me të tjerë – si partia e Macron-it – sapo të ishin në parlament.
Politika e fragmentuar e Francës nuk është shumë ndryshe nga ajo e vendeve të tjera evropiane. Por kultura dhe institucionet e saj politike janë unike në shkallën në të cilën ata favorizojnë konfrontimin në vend të ndërtimit të koalicioneve.
A do t’i nxisë ky rezultat i zgjedhjeve politikanët francezë t’i shohin gjërat ndryshe, apo të gjithë do të vazhdojnë të sillen si gjithmonë? Në skenarin e fundit, Tubimi Kombëtar duhet thjesht të presë çastin e duhur, të përfitojë nga joefektiviteti i qeverisë dhe herët a vonë të fitojë gjithçka.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. The Most Incredible Election in French History
