“Kushdo që sulmon konceptin e familjes, meriton vetëm neverinë tonë! Rroftë familja! Rroftë nëna! Rroftë babai!”
Me këtë postim në Facebook në fillim të këtij muaji, Adriatik Lapaj, i cili drejton partinë e vogël Shqipëria Behet, ringjalli një debat publik për martesën dhe birësimet e të njëjtit seks në Shqipëri dhe ndihmoi në ndezjen e një vale të re gjuhe urrejtjeje kundër komunitetit LGBTQ+.
Çështja ishte në krye të axhendës publike në vitin 2021, kur plasi një furi e madhe mediatike mbi çështjen e prindërve të homoseksualëve, pasi autoritetet refuzuan të regjistronin një çift lezbikesh si prindër të dy vajzave; vetëm njëri mund të njihej si prind beqar.
Aktivistët u akuzuan se donin të hiqnin fjalët “nënë” dhe “baba” nga regjistri civil dhe t’i zëvendësonin ato me “prindi 1” dhe “prindi 2”.
Spekulimet e tabloideve vazhduan edhe pasi aktivistët shpjeguan se qëllimi i tyre i vetëm ishte të regjistronin dy foshnjat si të lindura nga një marrëdhënie midis dy grave.
Lapaj, i cili ka 73,000 ndjekës në Facebook, e riktheu këtë çështje në titujt kryesorë, por retorika diskriminuese nuk është zhdukur kurrë, sipas Amarildo Fecanji, një ekspert dhe aktivist i pavarur për të drejtat e njeriut dhe çështjet LGBTQ+ në Tiranë.
“Retorika e politikës shqiptare kundër komunitetit lezbike, homoseksual, biseksual, trans, interseks dhe queer ka qenë historikisht problematike dhe, fatkeqësisht, shumë e paekuilibruar”, tha Fecanji për BIRN në një intervistë.
“Kjo do të thotë se retorika negative ka mbizotëruar mbi atë pozitive, duke ia kaluar barrën e ‘mbrojtjes’ së komunitetit LGBTIQ+ institucioneve për mbrojtjen e të drejtave të njeriut, aktivistëve të shoqërisë civile dhe grupeve të tjera”, shton ai.
“Gjuha e politikës shqiptare ndaj këtij komuniteti, në rastin më të mirë, është një lloj mesazhi sipërfaqësor për të ‘respektuar diversitetin’. Në rastin më të keq, përforcon paragjykimet e shoqërisë, si dhe nxit dhunën dhe urrejtjen” thotë ai.
Ai shton se disa politikanë shqiptarë janë të fokusuar në mohimin e të drejtave familjare të personave LGBTQ+ dhe po e përdorin këtë çështje për të argumentuar se atyre duhet t’u mohohen edhe të drejta të tjera.
“Jo gjithçka që kërkon komuniteti ynë ka të bëjë me të drejtat e familjes, megjithëse ato janë shumë të rëndësishme; ka shumë çështje të tjera që kanë të bëjnë me aksesin në mallra dhe shërbime, arsim, shëndetësi, punësim, mbrojtje nga dhuna dhe diskriminimi e kështu me radhë”, thekson ai.
Fecanji thotë se gjuha e përdorur nga disa politikanë ka pasur një ndikim të drejtpërdrejtë, në rritjen e dhunës ndaj komunitetit LGBTQ+.
“Vitet e fundit, për herë të parë në historinë e Shqipërisë moderne, kemi hasur në deklarata problematike nga partitë e djathta. Edhe pse nuk kanë promovuar dhunë apo agresion ndaj komunitetit LGBTIQ+, mesazhet e tyre refuzuese, veçanërisht për të drejtat e familjes, e bëjnë më të vështirë pranimin dhe respektimin e të drejtave të komunitetit”, thotë Fecanji.
Diskriminim dhe izolim
Një tjetër koment i kohëve të fundit anti-LGBTQ+ erdhi nga Pano Soko, një politikan nga partia e vogël Nisma Thurje, i cili u ankua se personat LGBTQ+ po përfitonin nga një skemë strehimi në bashkinë e Tiranës, duke pretenduar se ky ishte diskriminim ndaj heteroseksualëve.
Soko bëri një video të TikTok duke pretenduar se skemat si kjo janë një situatë që përfundimisht çon në pranimin e prindërve të të njëjtit seks.
“Problemi im është se ata fillojnë kështu dhe më pas përfundojnë me “prindi 1” dhe “prindi 2”. Dhe unë kam një fjalë të fundit për kryebashkiakun e Tiranës, Erion Veliaj. Në këtë vend familja është e shenjtë, për të majtën dhe për të djathtën. Në këtë vend, majtas dhe djathtas, një nënë quhet nënë dhe babai quhet baba”, deklaroi Sokos, llogaria e të cilit në TikTok ndiqet nga 16,700 persona.
Aleanca LGBT në Tiranë u përgjigj duke nënvizuar se ligji i strehimit, i cili ka hyrë në fuqi që nga viti 2018, synon të ndihmojë të gjithë personat vulnerabël në rrezik të mbeten të pastrehë.
“Nga kjo politikë përfitojnë ata qytetarë LGBTI që u nënshtrohen dhunës dhe diskriminimit sistematik – të vërtetuara këto nga raportimet në polici dhe organet përkatëse – për shkak të orientimit të tyre seksual ose identitetit gjinor dhe që si pasojë janë në kushte të pafavorshme ekonomike dhe sociale”, tha Aleanca LGBT në një deklaratë.
“Kjo përfshin personat LGBTI të abuzuar dhe të zhvendosur nga shtëpitë e tyre nga familjet e tyre, ose ata që nuk mund të gjejnë punë për shkak të diskriminimit dhe nuk janë në gjendje të sigurojnë të ardhura për nevojat bazë, si strehimi”, shtoi ai.
Fecanji argumenton se personat LGBTQ+ në Shqipëri janë shumë vulnerabël.
“Komuniteti përballet me sfida të shumta: diskriminim, dhunë, vështirësi në aksesin e shërbimeve, përjashtim nga mundësitë ekonomike dhe përfitime të tjera, dhe në shumë raste vetmi dhe izolim. Komuniteti LGBTIQ+ nuk ka ende hapësira kolektive, si bare apo qendra të tjera sociale, ku mund të takohen dhe të krijojnë një kulturë të qëndrueshme”, shpjegon ai.
“Ato pak vende që ekzistojnë janë ekskluzive për Tiranën dhe jo domosdoshmërish të aksesueshme për të gjithë. Shkollat nuk trajtojnë në mënyrë adekuate bullizmin, spitalet dhe qendrat mjekësore nuk kanë shërbime të përshtatshme komunitare dhe punëdhënësit nuk trajtojnë siç duhet diskriminimin dhe keqtrajtimin në vendin e punës. Personat transgjinorë nuk njihen ligjërisht si të tillë dhe nevojat e tyre jetike mbeten plotësisht të patrajtuara”, shton ai.
I pyetur se çfarë nevojitet për përmirësimin e kushteve, Fecanji përgjigjet: “Vullnet politik, angazhim serioz dhe konkret, empati, diskutim gjithëpërfshirës, angazhim nga partitë politike, institucionet e pavarura, mësuesit, studiuesit, sociologët, psikologët, mjekët, punonjësit socialë, punëdhënësit, bizneset, sindikatat, komuniteti i shoqërisë civile, mediat dhe shumë grupe të tjera.”
“Nevojitet një qasje vizionare dhe e orientuar drejt zgjidhjeve, jo zhargone boshe”, nxit ai.
Ai vëren se shumë persona LGBTQ+ që janë aktivë në jetën publike dhe politike nuk kanë dalë ende hapur.
“Një person LGBTIQ+ në Shqipëri duhet të llogarisë gjithmonë pasojat që mund të ndodhin nëse dalin hapur në familje apo në një mjedis social apo profesional”, thotë ai.
Ai beson se Shqipëria ka tashmë ligje të qarta për mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe garantimin e mosdiskriminimit, ndaj politikanët, deputetët, nëpunësit publikë dhe administratorët duhet ta mbështesin atë.
“Këto subjekte duhet të fillojnë duke zbatuar ligjet, kodet, rezolutat, rregulloret dhe politikat e miratuara tashmë dhe t’i vënë ato në funksion”, kërkon ai.
“Mbi të gjitha, parlamenti i Shqipërisë duhet të kultivojë një frymë tolerance dhe respekti – dhe të bëhet rojtar i mbrojtjes së të drejtave të komunitetit LGBTIQ+ si dhe të të gjitha grupeve të tjera të cenueshme dhe të margjinalizuara në Shqipëri.”
