Ashtu si njerëzit në rajone të tjera, evropianët përballen me sfidën për të dalluar se cilat motive qëndrojnë në themel të provokimeve verbale të presidentit amerikan Donald Trump. Në fund të fundit, ajo që vërtetë dëshiron Trump është shpesh e paqartë, gjë që e bën të vështirë hartimin e një përgjigje strategjike efektive.
Tradicionalisht, evropianët e kanë interpretuar politikën e jashtme amerikane përmes një lenteje binare: ose një administratë amerikane është atlantiste, në të cilin rast gjithçka shkon mirë (në pjesën më të madhe); ose është izolacioniste, që parashikon telashe. Por Trump nuk i përshtatet asnjërës kategori.
Ai sigurisht nuk është atlantist, sepse është i bindur se NATO-ja ofron përfitime të pamjaftueshme për atë që i kushton Shteteve të Bashkuara dhe se evropianët janë të gjithë njerëz që përfitojnë pa paguar për këto përfitime. Por ai nuk është lideri i parë amerikan që e bën këtë kritikë. Ankesat e SHBA-së për evropianët datojnë të paktën që në fillim të viteve 1950, kur NATO-ja sapo po merrte formë. Dallimi midis Trump dhe paraardhësve të tij është se ai vendos një çmim shumë më të lartë për mbrojtjen amerikane dhe e sheh atë si diçka që evropianët nuk e meritojnë realisht.
Por Trump nuk është as izolacionist, megjithëse shumë komentues e përshkruajnë atë me këto terma. Trump nuk mendon vetëm në terma transaksionesh. Ai beson se Amerikës i detyrohen të gjitha përfitimet e hegjemonisë, por pa asnjë kosto. Më tepër se një izolacionist, ai është një nacionalist perandorak, si shumë udhëheqës amerikanë të shekullit të nëntëmbëdhjetë. Edhe instrumentet e tij të preferuara politike për fillimin e një “epoke të artë”, tarifat dhe zgjerimi territorial, të kujtojnë atë epokë.
Për evropianët, të dyja këto gjëra duken absurde sot. Por nga pikëpamja amerikane, ato kanë një rezonancë historike. Lufta e Amerikës për pavarësi nisi me një konflikt mbi tarifat, të cilat që atëherë janë parë si një instrument sovraniteti. SHBA-ja është një nga vendet e pakta në botë, kushtetuta e së cilës përmend në mënyrë eksplicite tregtinë. Edhe nëse tarifat priren të dëmtojnë konsumatorët vendas, ato shërbejnë për një funksion politik.
Kjo reflektohet në propozimin e Trump për të krijuar një “Shërbim të të Ardhurave të Jashtme” i cili do të centralizonte administrimin tarifor dhe do të shërbente si një depozitues për të ardhurat tarifore. Me një agjenci të tillë, Trump do të kishte mjetet për të rishpërndarë të ardhurat midis shteteve dhe klientëve politikë sipas dëshirës së tij. Ai ndoqi një strategji të ngjashme gjatë mandatit të tij të parë kur krijoi një fond brenda Departamentit të Bujqësisë për të kompensuar ata që u dëmtuan nga masat hakmarrëse të Kinës kundër eksportuesve amerikanë të sojës.
Por objektivi më i rëndësishëm, natyrisht, është përdorimi i tarifave për të ushtruar presion ndaj partnerëve që janë veçanërisht të varur nga tregu amerikan: Meksika, Kanadaja dhe Evropa. Në rastin e Kanadasë dhe Grenlandës (një territor autonom danez), Trump ka shprehur gjithashtu ambicie territoriale, duke dashur të “marrë Grenlandën” dhe ta bëjë Kanadanë “shtetin e 51-të”. Presioni tregtar është kështu një mjet për të arritur zgjerimin territorial, ashtu siç ishte për SHBA-në në shekullin e nëntëmbëdhjetë.
Duke kërkuar për një kështjellë gjeostrategjike amerikane që shtrihet nga Grenlanda deri në Meksikë, Trump po i bën jehonë në mënyrë të pavetëdijshme një dokumenti të Departamentit Amerikan të Shtetit nga mesi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, i cili thoshte se blerja e Grenlandës do të “përkrahte Amerikën e Veriut britanike për mijëra milje në veri dhe perëndim, dhe do të rriste në masë të madhe shtysat e saj për t’u bërë pjesë e Bashkimit Amerikan”.
Kuptohet që Evropa është lënë në një gjendje shoku nga projekti gjeopolitik jo-atlantist dhe jo-izolacionist i Trump. Çfarë mund të bëhet? A duhet thjesht të lutemi që kjo të mos ndodhë? Kjo, pak a shumë, ka qenë përgjigja e Përfaqësueses së Lartë të re të Bashkimit Evropian për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë, Kaja Kallas. Në një nga deklaratat e saj të para publike, ajo foli pak për kërcënimin nga Amerika, sepse ajo shqetësohet kryesisht vetëm për një çështje: ruajtjen e solidaritetit transatlantik për t’u përballur me Rusinë në Ukrainë. Por sado i lavdërueshëm të jetë ky objektiv, për të kërcyer tangon duhen dy vetë.
Ndërkohë, asnjë zyrtar evropian nuk është munduar të përmendë Instrumentin Kundër Shtrëngimit të BE-së, i cili lejon vendosjen e tarifave hakmarrëse ndaj çdo shteti që do të përdorte kufizimet tregtare për qëllime gjeopolitike. Nëse Trump vendos të intensifikojë presionin e tij ndaj Danimarkës përmes tarifave të larta, BE-ja nuk do të ketë zgjidhje tjetër veçse të aktivizojë këtë mekanizëm. Veprimi ndryshe nga kjo do të nënkuptonte të konfirmonte – dhe përkeqësim – dobësinë e saj gjeopolitike.
Për të njëjtën arsye, qeveria daneze gabon kur i bën qejfin. Natyrisht, balanca e fuqive nuk është në favor të saj. Por duke mos e fshehur frikën e saj, ajo po e fton Trump-in të jetë edhe më agresiv.
Ndonëse nuk ka kuptim që Evropa të dërgojë trupa në Grenlandë – gjë që ose do të dukej qesharake ose do të krijonte mundësinë e një lufte me SHBA-në – nuk ka as kuptim që ajo të zvarritet. Çfarëdo që të ndodhë, Rusia është fituesi më i madh për momentin. Ndërkohë që evropianët ngurrojnë, askush nuk duhet të habitet nëse Shtëpia e Bardhë dhe Kremlini e negociojnë të ardhmen e Ukrainës me dyer të mbyllura.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Europe Can and Must Resist Trump
