Rënia e dinastisë al-Assad të Sirisë, e cila kishte sunduar për më shumë se gjysmë shekulli, do të përfaqësonte gjithmonë një sfidë të frikshme për vendin dhe fqinjët e tij. Por konflikti i përshkallëzuar për të ardhmen e Sirisë midis Turqisë dhe Izraelit i shton në mënyrë të konsiderueshme rreziqet.
Sipas këndvështrimit të presidentit turk Rexhep Tajip Erdogan, Siria nuk mund të kishte dalë nga “epoka e saj e errët” nëse ai nuk do të kishte dhënë mbështetje për milicitë që rrëzuan diktatorin sirian Bashar al-Assad. Tani, Erdogan e sheh veten si mbrojtësin e presidentit të ri të Sirisë, Ahmed al-Sharaa (i njohur gjithashtu si Abu Mohammad al-Jolani) dhe ai është i etur ta formësojë Sirinë e re “të ndritur” sipas imazhit të Turqisë – dhe të promovojë interesat e Turqisë gjatë rrugës.
Për Erdoganin, një nga këto interesa është riatdhesimi i tre milionë refugjatëve sirianë që aktualisht ndodhen në Turqi. Një tjetër prioritet kyç është parandalimi i përhapjes së nacionalizmit kurd në Turqi, edhe nëse kjo nënkupton ndërmarrjen e veprimeve ushtarake kundër forcave kurde në Siri. Për më tepër, Erdogan raportohet se po negocion një pakt mbrojtës me Sharaa, i cili do t’i lejonte Turqisë të krijojë baza ajrore në Siri dhe të sigurojë trajnime për ushtrinë e Sirisë. Ndërsa shumica e forcave ushtarake iraniane dhe ruse po tërhiqen, ato të Turqisë po hyjnë në vend.
Por Izraeli beson se edhe ai meriton meritën për rënien e Assad, gjë që ndoshta nuk do të kishte ndodhur nëse veprimet ushtarake izraelite nuk do ta kishin dobësuar Iranin – përfshirë duke degraduar aftësitë e tij të mbrojtjes ajrore – dhe të shkatërronin përfaqësuesin e tij në Liban, Hezbollahun. Pra, pse duhet të lejohet Turqia të përdorë ndryshimin e regjimit për t’u bërë hegjemon i ri i Levantit dhe për të sulmuar aleatët tradicionalë kurdë të Izraelit dhe Amerikës në Sirinë veriore?
Tashmë, forcat izraelite kanë pushtuar territorin në jug të Sirisë, me sa duket për të siguruar përkohësisht zonën. Ndërkohë, ministri i Jashtëm izraelit, Gideon Saar, është zotuar “të shtrijë dorën dhe të forcojë lidhjet tona” me kurdët. Dhe Komiteti për Vlerësimin e Buxhetit të të Mbrojtjes dhe Bilancit të Fuqive ka rekomanduar që Izraeli të përgatitet për një konfrontim të mundshëm ushtarak me Turqinë në rajonet kurde të veriut të Sirisë, ku Turqia ka mbështetur prej kohësh grupet e armatosura lokale.
Pas rrëzimit të Assad, Izraeli e sheh qartë ndikimin në rritje rajonal të Turqisë si një kërcënim. Por, pavarësisht nëse i pëlqen apo jo Izraelit, Turqia është e pozicionuar më mirë për të dominuar në Siri. Dhe nëse ka sukses, implikimet do të jehojnë edhe përtej kufijve të të dy vendeve.
Napoleoni tha se politika e një shteti “qëndron në gjeografinë e tij”. Për Erdoganin, kjo do të thotë gjeografi historike: politika e tij e jashtme e sheh Turqinë me një këmbë në Kaukaz, Lindjen e Mesme dhe Ballkan, të cilat dikur ishin kryesisht nën sundimin osman. Pas zgjedhjeve parlamentare të qershorit 2011, Erdogan u mburr: “Sarajeva fitoi sot po aq sa Stambolli. Bejruti fitoi po aq sa Izmiri. Damasku fitoi po aq sa Ankaraja.”
Tani, Erdogan ka një shans për të realizuar ëndrrën e tij të gjatë për të përdorur modelin e demokracisë islame të Turqisë si një mjet për shtrirjen diplomatike në të gjithë rajonin dhe pozicionimin e vendit si një ndërmjetës kyç midis Lindjes dhe Perëndimit. Por ai ka të ngjarë të ndërmarrë një qasje të kalibruar në ndjekjen e ambicieve të tij neo-otomane, jo më pak sepse ato kanë tërhequr historikisht kundërshtime të hidhura nga fuqitë e tjera sunite në rajon, veçanërisht Egjipti.
Për presidentin egjiptian Abdel Fattah al-Sisi, renimi i Vëllazërisë Myslimane – i cili udhëhoqi qeverinë që Sisi rrëzoi në vitin 2013 – është një çështje me rëndësi ekzistenciale. Ishin dallimet mbi Vëllazërinë Myslimane që e shtynë atë të bashkëpunonte me Qipron, Greqinë dhe Izraelin në vitin 2019 për të përjashtuar Turqinë nga Forumi i Gazit në Mesdheun Lindor. Pra, Sisi nuk ishte i kënaqur kur pa rënien e Assad, nga frika se kjo mund të hapte derën për ringjalljen e Vëllazërisë Myslimane në Egjipt.
Në vend që të vinte në rrezik shkrirjen e marrëdhënieve të sapolindura bilaterale, Erdogan u takua me Sisin në dhjetor për të nënvizuar angazhimin e tij për të mbështetur rindërtimin dhe pajtimin e Sirisë, duke lejuar në të njëjtën kohë sirianët të vendosin vetë për të ardhmen e tyre. Ministri i Jashtëm turk Hakan Fidan ishte edhe më i qartë, duke vënë në dukje se Siria e re duhet të jetë pluraliste, me të gjitha grupet etnike dhe fetare – duke përfshirë alavitët, të krishterët dhe pakicat kurde – të përfaqësuara.
Kjo është ajo që Sharaa me sa duket po përpiqet të ndërtojë. Duke kërkuar të pozicionohet si një udhëheqës i moderuar i një vendi multietnik, ai ka shkëputur të gjitha lidhjet me Al-Kaedën dhe Shtetin Islamik dhe ka deklaruar se të gjitha grupet rebele që luftuan kundër Assad do të shpërbëhen dhe do të integrohen në institucionet shtetërore. Ky vizion nuk mund të funksionojë pa kurdët. Edhe sikur të mundej, Sharaa, i cili ka punuar shumë për të përforcuar legjitimitetin e tij ndërkombëtar, nuk do të dëshironte të shënjestronte aleatët e SHBA-së që luajtën një rol vendimtar në mposhtjen e Shtetit Islamik në Irak dhe Siri.
Kapërcimi një trashëgimie shekullore sundimi kolonial, dekadash diktature brutale, një lufte civile dhe rreziku i dështimit të shtetit do të ishte një sfidë e frikshme për sundimtarët e rinj të Sirisë edhe në kushte ideale. Por ambiciet gjeopolitike të fqinjëve të Sirisë rrezikojnë ta bëjnë të pamundur një detyrë tashmë të vështirë. Duke iu shtuar listës së fuqive rajonale me ambicie të tilla, Katari dhe Arabia Saudite, që përfaqësojnë dy vizione politike të papajtueshme, aspirojnë gjithashtu të ndikojnë në rezultat.
Gjithsesi, stabiliteti i Sirisë është në interesin e Turqisë. Rënia e shtetit sirian do të nënkuptonte një fluks të ri refugjatësh dhe shfaqjen e një proto-shteti kurd përgjatë kufirit turk, me mbështetjen e mundshme të Izraelit dhe SHBA-së. Turqia nuk do të mund ta toleronte një shtet të kontrolluar nga kurdët në Sirinë veriore, por do të mund të jetonte me një rajon gjysmë autonom kurd të integruar plotësisht në një shtet të bashkuar sirian.
Një Siri e qëndrueshme është gjithashtu në interes të Izraelit. Në vend të një demokracie të stilit perëndimor – e cila nuk duket në asnjë vend të botës arabe – një regjim islamik, udhëheqësi i të cilit ka njoftuar shpërbërjen e 18 milicive të armatosura dhe ka bërë thirrje për paqe me Izraelin, është rezultati më i mirë që mund të shpresojë Izraeli. Në vend që të pushtojë territorin sirian dhe të kultivojë profeci vetëpërmbushëse për luftën me Turqinë, ai duhet të bëjë gjithçka që mundet për ta mbështetur këtë rezultat.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. The Fight For Syria
