Kthimi i presidentit të SHBA-së Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë është shoqëruar me ndryshime dramatike të politikave ekonomike, duke futur në ankth vendet në mbarë botën. Administrata e re ka vendosur tarifa gjithëpërfshirëse për importet kineze, meksikane dhe kanadeze – duke ndaluar, rivendosur dhe më vonë duke bërë lëshimë të përkohshme për mallrat në përputhje me Marrëveshjen SHBA-Meksikë-Kanada (USMCA). Si përgjigje, Kanadaja dhe Meksika kanë njoftuar tarifa hakmarrëse për industritë kryesore të SHBA-së, ndërsa Trump është zotuar të vendosë tarifa “reciproke” për “të gjithë në përgjithësi”.
Meqenëse asnjë vend tjetër nuk ka aq shumë ndikim mbi ekonominë botërore sa Shtetet e Bashkuara, këto ndryshime të papritura dhe të paparashikueshme politikash kanë nxitur frikën e një ngadalësimi global, duke shkaktuar shitje me çmim të ulur në tregun e aksioneve – duke filluar nga vetë SHBA-ja. Në fakt, politikat tregtare të Trump mund të shkaktojnë dëme edhe më të mëdha brenda vendit sesa jashtë. Ndërsa disa nga lëvizjet e tij – veçanërisht përpjekjet e administratës së tij për të nxitur prodhimin vendas të gjysmëpërçuesve – mund të rezultojnë të dobishme, ndryshimet e tij të çrregullta të politikave rrezikojnë stabilitetin ekonomik të Amerikës, duke minuar konkurrencën dhe rritjen afatgjatë të saj.
Trump ka qenë prej kohësh i irrituar nga fakti që SHBA-ja ka deficite tregtare me shumë vende. Gjatë takimit të tij të fundit me kryeministrin indian Narendra Modi, ai ngriti në mënyrë specifike shqetësimet për deficitin tregtar të Amerikës me Indinë prej 45.6 miliardë dollarësh. Si përgjigje, Modi u zotua të rrisë importet e energjisë nga SHBA-ja.
Por jo çdo marrëdhënie tregtare duhet të jetë e ekuilibruar në mënyrë të përkryer. Mosbalancimet tregtare janë një pjesë e natyrshme e tregtisë globale, duke mundësuar ekonomitë e shkallës që janë në dobi të të gjitha vendeve.
Kini parasysh transaksionet e përditshme ndërmjet individëve. Adami blen ushqime nga një dyqan lagjeje në pronësi të Evës, e cila i shpenzon ato para në dyqane të ndryshme dhe platforma online. Tani imagjinoni që një ditë, një Adam i zemëruar hyn në dyqanin e Evës dhe thotë: “Unë vazhdoj të blej nga ti, kurse nuk blen asgjë nga unë!” Më pas ai kërkon të “ekuilibrojë” marrëdhënien e tyre të biznesit. Nëse të gjithë do të këmbëngulnin në kushte të tilla, tregtia do të ndalej, duke e rikthyer sërish shoqërinë në sistemin e shkëmbimit.
Edhe pse përpjekjet për një tregti të ekuilibruar me çdo vend nuk janë të nevojshme, deficiti i përgjithshëm tregtar i Amerikës ngre shqetësime legjitime. Në fillim të këtij viti, deficiti arriti në nivelin më të lartë të të gjitha kohërave prej 131.4 miliardë dollarësh. Kjo do të thotë se vendet e tjera po shesin mallra në SHBA dhe po mbajnë një pjesë të dollarëve të fituar, duke planifikuar t’i përdorin ato për blerje të ardhshme.
Por është e rëndësishme të pranohet se ky është çmimi i të pasurit një monedhë të cilës bota i beson dhe varet nga ajo. Askush nuk do t’i shiste mallra Koresë së Veriut me dëshirë dhe nuk do të grumbullonte uonin e Koresë së Veriut për përdorim në të ardhmen. Dollari amerikan, nga ana tjetër, shërben si monedhë rezervë globale pikërisht për shkak të besimit të botës në stabilitetin e tij. Tarifat e Trump tani kërcënojnë të minojnë rolin global të dollarit.
Duke vënë në dukje tarifat e larta që disa vende vendosin ndaj mallrave amerikane, Trump ka kërcënuar vazhdimisht se do të hakmerret me “tarifa reciproke”, domethënë, duke i përputhur tarifat e këtyre vendeve produkt pas produkti. Ndonëse një qasje e tillë mund t’i pëlqejë atij dhe pjesëmarrësve në fushatën elektorale, efikasiteti i saj është i dyshimtë.
Tregtia, në fund të fundit, drejtohet në thelb nga avantazhi krahasues, që do të thotë se mallrat që eksporton një vend te një partner tregtar janë zakonisht të ndryshme nga ato që ai importon nga ai partner. Për shembull, një vend mund të eksportojë produkte farmaceutike ndërsa importon avionë. Kështu, përputhja e tarifave të importit të një vendi tjetër për një mall specifik do të ishte e kotë, veçanërisht nëse SHBA-ja nuk e importon atë mall në sasi të konsiderueshme fillimisht.
Por le t’i lëmë mënjanë këto dritëhije. Ne tashmë e dimë se çfarë do të ndodhë nëse SHBA-ja do ta zbatojnë këtë politikë “në mënyrë përgjithësuese”, siç sugjeron Trump. Kanadaja dhe Meksika do të rrisin tarifat për mallrat amerikane, duke bërë që SHBA-ja të hakmerret, duke krijuar kështu një rreth vicioz.
Kjo dinamikë tashmë po luhet mes SHBA-së dhe Kanadasë. Në shkurt, Trump njoftoi tarifa 25% për çelikun dhe aluminin kanadez. Si përgjigje, Ontario vendosi një taksë 25% mbi eksportet e energjisë elektrike në SHBA, duke e shtyrë Trump-in të shpallte një emergjencë kombëtare dhe të dyfishonte tarifat e tij të çelikut dhe aluminit në 50%. Brenda pak orësh, kryeministri i Ontarios, Doug Ford, pezulloi tarifën shtesë pasi SHBA-ja anuloi rritjen e tarifave dhe ra dakord të negocionte.
I njëjti cikël hakmarrës ka të ngjarë të shpaloset me Bashkimin Evropian, Kinën, Brazilin dhe shumë partnerë të tjerë tregtarë. Si rezultat, SHBA-ja, e cila mbështetet shumë tek importet, do ta gjejë veten pas një muri tarifor – një strategji e favorizuar dikur nga shumë vende në zhvillim, shpesh me pasoja katastrofike. Muri tarifor i Trump do të nxisë inflacionin e brendshëm dhe do të rrisë kostot e prodhimit të SHBA-së, duke i bërë kështu mallrat amerikane më pak konkurruese dhe duke i mundësuar Evropës dhe Kinës që të tejkalojnë SHBA-në në tregjet kryesore.
Në veçanti, tarifat e Trump kanë ndezur tashmë diskutime intensive midis vendeve të tjera për forcimin e bashkëpunimit ekonomik. India dhe BE-ja, për shembull, janë afër finalizimit të një marrëveshjeje të re tregtare. Gjithashtu flitet për një thellim biznesi dhe tregtie mes Meksikës, Kanadasë dhe Kinës. Në planin afatshkurtër, politikat tregtare të Trump padyshim që do të shkaktojnë vështirësi ekonomike në mbarë botën. Por në planin afatgjatë, dëmi më i madh mund t’i shkaktohet vetë SHBA-së. Si për ironi, duke u përpjekur të promovojë axhendën e tij MAGA, Trump mund të përfundojë duke nxitur një ndryshim global që i bën vendet e tjera sërish të mëdha.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Trump’s Self-Inflicted Trade Disaster
