Jo shumë kohë më parë, M.N. humbi një djalë tetë muajsh. Ai dhe familja e tij provuan gjithçka për ta shpëtuar, madje, kaluan edhe kufirin në veri të Kosovës për të kërkuar trajtim në Serbi.
“Fillimisht e çuam në spital sepse nuk po pinte sa duhet”, kujton M.N. “Gjendja e tij u përkeqësua shpejt, por nuk pati ndonjë shpjegim. Pas tre javësh, vendosëm ta dërgonim në Beograd.”
Ata morën një autoambulancë private, pasi ato të sistemit shëndetësor publik nuk lejohen të hyjnë në Serbi.
Atje, si shtetas i Kosovës, M.N. u desh të paguante për trajtimin njësoj si çdo i huaj, por të paktën djali i tij më në fund u diagnostikua. Mjekët nuk mund të bënin dot asgjë dhe foshnja ndërroi jetë në Prishtinë në fund të qershorit.
Serbia dhe ish-krahina e saj jugore me shumicë shqiptare nuk kanë asnjë marrëveshje formale për të rregulluar bashkëpunimin në shëndetësi, siç do të ndodhte zakonisht mes shteteve fqinje.
Kjo sepse Serbia nuk e njeh Kosovën si shtet të pavarur dhe përpjekjet shumëvjeçare të Bashkimit Evropian për të “normalizuar” marrëdhëniet mes të dyja palëve kanë dështuar.
Megjithatë, disa pacientë nga Kosova – si shqiptarë ashtu edhe serbë – vazhdojnë të kërkojnë trajtim në spitalet publike dhe private në kryeqytetin serb. Ata përballen me sfida, duke filluar që nga mungesa e transportit me autoambulanca deri te kostot shtesë.
“Aktualisht, nuk ka ndonjë marrëveshje ndërinstitucionale mes autoriteteve shëndetësore të Kosovës dhe Serbisë, prandaj ka pengesa ligjore që na ndalojnë të ofrojmë shërbime transporti drejt institucioneve shëndetësore në Serbi”, tha Mentor Zejnullahu, drejtor i Shërbimeve të Përbashkëta në Qendrën Klinike Universitare në Prishtinë.
Përjashtim bëjnë autoambulancat e qendrave shëndetësore në zonat me shumicë serbe të Kosovës, të cilat vazhdojnë të funksionojnë si pjesë e sistemit shëndetësor serb, pavarësisht se Serbia humbi kontrollin shtetëror mbi Kosovën në vitin 1999.
Në Osojan, një fshat i banuar me serbë në rajonin e Pejës, dy autoambulanca qëndrojnë të parkuara jashtë – njëra me targa të Kosovës dhe tjetra me targa serbe.
Një punonjës i qendrës, që kërkoi të mbetet anonim, tha se autoambulancat e tyre udhëtojnë rregullisht drejt Serbisë, shpesh duke transportuar pacientë shqiptarë nga Kosova.
“Ne jemi një shërbim shëndetësor”, tha ai. “Përpiqemi ta bëjmë punën sipas etikës mjekësore.”
Në Institutin për Kujdesin ndaj Nënës dhe Fëmijës në Beograd, ku u trajtua djali i M.N.-së, doktoresha Snezana Ristic tha për BIRN: “Ne e ofrojmë trajtimin tonë pa pyetur për kombësinë.”
Asnjë dallim i dukshëm në trajtim
Një çerek shekulli pas luftës në Kosovë, mosbesimi midis serbëve dhe shqiptarëve vazhdon të jetë i lartë.
Megjithatë, kjo nuk i ka penguar disa njerëz që t’ia besojnë shëndetin e tyre etnisë tjetër.
“Pas përfundimit të luftës kishte më pak pacientë shqiptarë, por më pas ata rifilluan të kërkonin trajtim mjekësor, pavarësisht se shtetet nuk kanë bashkëpunim zyrtar”, tha Nezir Loshaj, një shqiptar me origjinë nga Kosova, i cili së fundmi ka dalë në pension pasi punonte si teknik mjekësor në spitalin kryesor të Beogradit.
Loshaj ishte vetëm dy vjeç kur, në vitin 1962, ai dhe familja e tij u shpërngulën nga Kosova në Beograd për shkak të punës së të atit. Ai vazhdon të jetë një pikë kontakti për shqiptarët e Kosovës që kërkojnë këshilla për trajtim në Beograd.
“Në fillim, disa ishin hezitues apo dyshues”, tha ai. “Unë isha aty vetëm për t’u siguruar që gjithçka të shkonte mirë.”
“Sa herë që kërkonin trajtim, kurrë nuk kam parë ndonjë ndryshim në qasje apo trajtim të diferencuar për shkak të përkatësisë etnike”, tha ai, duke theksuar se për dekada të tëra, “spitali i Beogradit ishte qendra kryesore për pacientët në të gjithë ish-Jugosllavinë.”
Krist Palushaj, një shqiptar 72-vjeçar nga Klina, afër Pejës, kohët e fundit kërkoi trajtim në Klinikën Ortopedike në Beograd.
“Shkova për disa komplikacione që nuk trajtoheshin këtu dhe trajtimi ishte korrekt”, tha ai.
Palushaj kishte qenë më parë në Beograd, kur kishte çuar bashkëshorten e tij të ndjerë, Janën.
“Në Beograd zbuluan diçka që nuk ishte vënë re gjatë ekzaminimeve këtu”, tha ai. “E diagnostikuan me kancer në shtyllën kurrizore. Pasi e operuan, ajo u ndje mirë. Por një vit më vonë, në vitin 2021, vdiq nga koronavirusi.”
Mungesa e bashkëpunimit mes Beogradit dhe Prishtinës krijon probleme edhe për profesionistët e mjekësisë.
Edis Jonuzi, një fizioterapist nga qyteti jugor i Prizrenit u diplomua në Beograd në vitin 2010, por u desh të priste gjashtë vjet për të marrë licencën për të ushtruar profesionin e tij në Kosovë, kur u krijua një mekanizëm për të certifikuar diplomat nga vendi tjetër.
“Për gjashtë vjet kalova një betejë të jashtëzakonshme derisa mekanizmi mbikëqyrës i BE-së në Bruksel e miratoi”, tha ai. “Më pas ishte zv/avokati i popullit për komunitetin serb në Kosovë ai që mundësoi që diploma ime të njihej. Kjo problematikë më ka kushtuar shumë në karrierë dhe në shumë mënyra të tjera.”
Loshaj tha se shëndetësia qëndron mbi politikën.
“Politika mund të vazhdojë tensionet, por spitalet, mjekët dhe pacientët prej kohësh i kanë njohur dokumentet e njëri-tjetrit dhe i kanë pranuar pa shumë zhurmë”, tha ai.
Asnjëri prej negociatorëve kryesorë të Beogradit dhe Prishtinës në dialogun e ndërmjetësuar nga BE-ja nuk iu përgjigj kërkesave për koment për këtë artikull.
