Pezullimi i fundit i Dialogut Strategjik me Kosovën nga Shtetet e Bashkuara duhet ta alarmojë Prishtinën. Vendimi i Uashingtonit pasqyron frustrimin në rritje me qëndrimin gjithnjë e më luftarak të kryeministrit Albin Kurti – një qëndrim që kërcënon të zhbëjë dekada vullneti të mirë dhe mbështetje të SHBA-së, të ndërtuara me mund gjatë më shumë se tre dekadave.
Në një Evropë tashmë të brishtë, ku fuqitë e mëdha po mundohen shumë për ta mbajtur SHBA-në të angazhuar si kundërpeshë ndaj agresionit të vazhdueshëm të Rusisë në Ukrainë, vendimi i Kosovës për të ndjekur një kurs të izoluar i ka hutuar aleatët e saj.
Në vend që të konsolidojë lidhjet me mbështetësin e saj më të fortë, Kurti duket se është i vendosur të sfidojë pikërisht forcat që ndihmuan në sigurimin e lirisë dhe shtetësisë së Kosovës. Ky nuk është vetëm një hap i gabuar diplomatik; është një bast i rrezikshëm.
Kosova, nga të gjitha vendet, duhet ta kuptojë këtë. Historia e saj moderne është shënjuar nga lufta për të fituar njohje ndërkombëtare, dhe mbijetesën e saj si shtet i pavarur ia detyron kryesisht lidershipit të SHBA-së në ndërhyrjen e NATO-s në vitin 1999 dhe procesit të ndërtimit të shtetit që pasoi. Largimi nga Uashingtoni tani do të ishte jo vetëm dritëshkurtër, por edhe vetëshkatërrues.
Trajektorja aktuale nën Kurtin bie ndesh me një shekull përpjekjesh të Shqipërisë dhe Kosovës për të lidhur të ardhmen e tyre kombëtare me Perëndimin, veçanërisht me Shtetet e Bashkuara. Që në vitin 1919, libri i Kristo Dakos “Shqipëria: Çelësi kryesor i Lindjes së Afërme” argumentonte se Shqipëria mund të shërbente si një pikë kyçe e interesave të SHBA-së në Ballkan.
Faik Konica, diplomati dhe gazetari erudit shqiptar, kaloi vite duke lobuar dhe shkruar nga Uashingtoni, shpesh me burime të pakta, për të bindur zyrtarët amerikanë se e ardhmja e Shqipërisë duhet të jetë me SHBA-në. Ibrahim Rugova madje sugjeroi – gjysmë seriozisht – se Kosova një ditë mund të bëhej “shteti i 51-të” i Amerikës.
Po kështu, Ushtria Çlirimtare e Kosovës, UÇK, e shihte Uashingtonin si burimin e saj kryesor të udhëzimit dhe aleatin e saj të vetëm të besueshëm. Besimi themelor ishte i qartë: rruga më e besueshme drejt paqes, sigurisë dhe prosperitetit për Kosovën ishte të lidhej sa më ngushtë me Shtetet e Bashkuara.
Kjo nuk ishte e pashmangshme. Për pjesën më të madhe të shekullit të 20-të, Kosova ishte një çështje e dorës së dytë në politikën e jashtme të Uashingtonit. Strategjia e SHBA-së për Ballkanin historikisht anonte drejt mbështetjes së Greqisë dhe Serbisë, duke i parë ato si aleatë më të besueshëm në rajon. U deshën dekada advokimi të palodhur nga komuniteti shqiptaro-amerikan për ta ndryshuar këtë.
Emigrantët e Kosovës dhe aleatët e tyre në SHBA punuan me këmbëngulje për ta mbajtur çështjen gjallë – duke organizuar, lobuar dhe kontribuar për kandidatët politikë të partive të ndryshme që ishin të gatshëm të mbështesnin kauzën. Ata kultivuan marrëdhënie me liderët e Kongresit dhe politikëbërësit, duke e riformuluar Kosovën jo vetëm si një çështje etnike ose rajonale, por si një çështje të të drejtave të njeriut, demokracisë dhe stabilitetit në Evropën Juglindore.
Kjo punë i dha frytet e saj. Në fund të viteve 1990, ndërsa represioni i Serbisë ndaj Kosovës u përshkallëzua në spastrim etnik, Uashingtoni filloi ta shihte Kosovën jo si një shpërqendrim, por si një provë të besueshmërisë së saj si mbrojtëse e paqes dhe demokracisë në Evropë. Ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999 dhe mbështetja e SHBA-së për shpalljen përfundimtare të pavarësisë së Kosovës në vitin 2008 ishin rezultatet e drejtpërdrejta të asaj pune të mundimshme politike.
Kosova duket e izoluar në një moment të rrezikshëm
Është e vërtetë që Uashingtoni nuk ka artikuluar kurrë një strategji afatgjatë plotësisht koherente për Kosovën. Pikërisht kjo mungesë i ofroi një mundësi Prishtinës të ndihmonte në formësimin e saj – për t’u pozicionuar si një shtyllë e domosdoshme e rendit transatlantik, një aleat i qëndrueshëm demokratik në një rajon të trazuar. Kurti mund ta kishte shfrytëzuar këtë shans.
Qeveria e Kurtit shpesh e ka përmendur shitjen e raketave Javelin në vitin 2024 si provë të lidhjeve të forta të sigurisë me Shtetet e Bashkuara. Ndërsa shitje të tilla pasqyrojnë një shkallë bashkëpunimi në fushën e mbrojtjes, ato nuk duhet të shihen si një matës përfundimtar i marrëdhënieve më të gjera SHBA–Kosovë, pasi marrëveshjet e armatimit shpesh motivohen nga konsiderata praktike të mbrojtjes dhe tregtisë, më shumë sesa nga një përputhje e thellë politike.
Për më tepër, largimi i administratës Trump nga qasjet e mëparshme të politikës amerikane nënvizon nevojën për t’i parë transaksionet individuale brenda kontekstit më të gjerë dhe në ndryshim të marrëdhënieve dypalëshe.
Në të njëjtën kohë, kjo nuk e ka ndaluar qeverinë e Kurtit të përplaset si me SHBA-në ashtu edhe me BE-në, duke ndjekur lëvizje të njëanshme në veriun me shumicë serbe dhe duke kundërshtuar kompromiset për normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë. Një qëndrim i tillë mund të funksionojë mirë në nivel të brendshëm, por në nivel ndërkombëtar ai po e izolon Kosovën në një kohë kur Rusia po kërkon në mënyrë aktive dobësi në arkitekturën evropiane të sigurisë. Një Kosovë e shkëputur nga Uashingtoni rrezikon të bëhet e ndjeshme ndaj presionit nga aktorë armiqësorë dhe e parëndësishme për aleatët e saj.
Madhësia dhe burimet e Kosovës nuk i japin asaj asnjë hapësirë për gabim. Ajo nuk mund të përballojë të alienojë aleatin e saj më të fuqishëm. Shtetet e Bashkuara mbeten gurthemeli i legjitimitetit ndërkombëtar, sigurisë dhe zhvillimit ekonomik të Kosovës. Humbja e mbështetjes së Uashingtonit do të rrezikonte sovranitetin e brishtë të Kosovës dhe do të destabilizonte Ballkanin në përgjithësi.
Kurti duhet të ndryshojë kurs përpara se ura drejt Uashingtonit të shembet plotësisht. Kjo nënkupton zbutjen e retorikës konfrontuese, riangazhimin për dialog serioz me Serbinë, koordinimin e ngushtë me partnerët e SHBA-së dhe BE-së dhe pranimin se siguria dhe prosperiteti i Kosovës varen nga partneriteti, jo nga rebelimi.
E ardhmja e Kosovës është ende e lidhur fort me Perëndimin. Por nëse udhëheqësit e saj zgjedhin rrugën e izolimit, ata mund të zbulojnë – shumë vonë – se Perëndimi ka ecur përpara.
Opinionet e shprehura janë vetëm ato të autorit dhe jo domosdoshmërish pasqyrojnë pikëpamjet e BIRN.
