Pas dy vitesh vrasjesh masive nga Izraeli në një nga fushatat ushtarake më të pamëshirshme në historinë e kohëve të fundit, armëpushimi në Gazë i arritur në tetor ishte padyshim një hap i mirëpritur. Por edhe nëse vazhdon, shkaqet rrënjësore të problemit duhet të adresohen në mënyrë që të arrihet një paqe e drejtë dhe e qëndrueshme. Përndryshe, gjakderdhja dhe vuajtjet e reja në rajon janë të pashmangshme.
Vlen të përmendet se armëpushimi aktual është projekt personal i presidentit të SHBA-së Donald Trump, dhe jo vazhdim i dekadave të përpjekjeve ndërkombëtare për të zgjidhur problemin Izrael-Palestinë. Ai nuk përmban referencat e nevojshme për Rezolutat e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara që i referohen një zgjidhjeje me dy shtete me kufij para vitit 1967 dhe Jerusalemin Lindor si kryeqytet të Shtetit Palestinez. Paraqitja e marrëveshjes aktuale të paqes si një “fillim i ri” rrezikon kështu të krijojë iluzionin e një zgjidhjeje. Ndërkohë që një Rezolutë e re e Këshillit të Sigurimit të OKB-së (2803) e ka legjitimuar planin e Trump-it, referencat e saj ndaj pritshmërive të drejta palestineze mbeten të pamjaftueshme (ndryshe nga drafti rus).
Një rrezik veçanërisht urgjent është normalizimi i vendbanimeve të paligjshme izraelite në tokën palestineze. Sipas një raporti të fundit të International Crisis Group, vendstrehimet izraelite po shtohen në numër dhe po shndërrohen në vendbanime të përhershme. Po ashtu, futja e një “vije të verdhë” në Gazë rrit mundësinë e një ndarjeje, me Izraelin që do të pushtonte përgjithmonë më shumë se gjysmën e enklavës. Ka shumë arsye për të qenë dyshues ndaj synimit të Izraelit për t’u tërhequr nga këto territore.
Të mos tregohemi naivë: armëpushimi është vetëm fillimi. Siç ka deklaruar Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së António Guterres, ngjarjet në Palestinë nuk mund të shihen në një vakum, të shkëputura nga konteksti i tyre i kaluar dhe aktual. Shumë vende evropiane më në fund hodhën hapin e njohjes së Shtetit të Palestinës, kryesisht për shkak të rritjes së presionit të brendshëm. Edhe pse kjo mund të jetë një masë sipërfaqësore, ajo sinjalizon një ndryshim të rëndësishëm në qasjen globale ndaj çështjes palestineze. Izraeli mbetet i izoluar për shkak të politikave të tij ekstremiste, ndërsa ndjenja ndërkombëtare për një zgjidhje të drejtë është më e fortë se kurrë.
Platforma për paqe e sjellë nga plani i Trump-it është e re, por problemi në fjalë, dhe përgjigjet kryesore ndaj tij, kanë qenë prej kohësh të qarta. Pushtimi izraelit dhe vendbanimet e paligjshme duhet të marrin fund dhe shtetësia palestineze duhet të arrihet me dinjitetin e duhur.
Që armëpushimi të çojë drejt një paqeje të përhershme, Shtetet e Bashkuara duhet të marrin përsipër drejtimin e Izraelit në drejtimin e duhur. Zgjidhja e konfliktit kryesor të Lindjes së Mesme do të ishte një shërbim i jashtëzakonshëm ndaj njerëzimit. SHBA-ja do të rriste prestigjin e vet, duke garantuar njëkohësisht sigurinë dhe mirëqenien e aleatit të saj më të ngushtë në rajon.
Shqetësimet ekzistenciale të Izraelit janë gjithashtu të kuptueshme: ai gjendet në zemër të Levantit, mes shumë shtetesh armiqësore. Por duhet të pranojë atë që shumica e intelektualëve dhe elitave hebreje në mbarë botën e kanë kuptuar prej kohësh: Izraelit i duhen marrëdhënie normale me palestinezët dhe fqinjët e tjerë. Nëse alternativa është të imponojë një shtet aparteid ose t’i heqë sovranitetin palestinezëve, konflikti thjesht do të shtyhet dhe do të zmadhohet, siç ka ndodhur edhe në të kaluarën.
Për sa kohë që pushtimi vazhdon, do të vazhdojë edhe rezistenca. Shkatërrimi i Hamasit nuk do të garantojë sigurinë e Izraelit, sepse, në mungesë të një paqeje të drejtë, një grup me të njëjtën ideologji do të shfaqet patjetër. Zgjidhja e vetme është trajtimi i shkakut të radikalizimit palestinez, i cili fillon me lejimin e palestinezëve të jetojnë me dinjitet në tokën e tyre.
Paqja në Palestinë do të kishte ndikime shumë më të mëdha përtej rajonit. Shumica e radikalizmit në botën islame shfrytëzon pretendime të lidhura me çështjen palestineze. Nëse konflikti zgjidhet, këto pretendime me siguri do të humbasin forcën e tyre.
Në të njëjtën kohë, palestinezët duhet të vendosin rregull në shtëpinë e tyre, duke sjellë në detyrë udhëheqës që janë plotësisht të përkushtuar ndaj demokracisë dhe sundimit të ligjit. Vetëm një lidership i tillë mund të përfaqësojë realisht popullin palestinez si një ndërmjetësues legjitim ndërkombëtar. Kjo është bërë edhe më e rëndësishme që nga 7 tetori 2023. Lidershipi palestinez duhet të jetë i besueshëm, legjitim dhe i respektueshëm.
Duke pasur parasysh shkatërrimin dhe vuajtjet me të cilat përballen palestinezët në çdo nivel, arritja e këtyre objektivave politike nuk do të jetë e lehtë. Komuniteti ndërkombëtar duhet të jetë mbështetës dhe mirëkuptues ndaj përpjekjeve fillestare për krijimin e një lidershipi të pranueshëm. Edhe Izraeli duhet të mbështesë një proces të tillë nëse dëshiron të dobësojë rolin e Hamasit dhe të arrijë normalizim rajonal një herë e përgjithmonë.
Në vitin 2006, si ministër i punëve të jashtme të Turqisë, isha i pari që prita dhe u takova me Hamasin në Ankara pas fitores së tyre zgjedhore. I këshillova fuqishëm të përqafonin politika të reja dhe të vepronin ashtu siç duhet të veprojë një forcë politike e zgjedhur në mënyrë demokratike: duhej të ndiqnin diplomacinë, të adoptonin taktika më të moderuara në luftën e tyre dhe të bëheshin përfaqësuesit e njohur ndërkombëtarisht të palestinezëve. Ata dhanë shenja fillestare se ishin të gatshëm ta bënin këtë. U thashë gjithashtu homologëve të mi izraelitë dhe amerikanë se lidershipit të sapozgjedhur palestinez në Gazë duhej t’i jepej një shans. Në vend të kësaj, ajo u përjashtua dhe u sanksionua menjëherë.
Sot paraqitet një mundësi e ngjashme. Unë mbetem i bindur se vetëm një lidership palestinez demokratik, që garanton qeverisje të mirë, çrrënjos korrupsionin dhe refuzon dhunën, mund të marrë mbështetjen e plotë të popullit të vet dhe të bëhet përfaqësuesi i tyre i ligjshëm ndërkombëtar. Kam folur me figura të rëndësishme në mbarë Lindjen e Mesme dhe shumë prej tyre e kanë identifikuar politikanin palestinez të burgosur Marwan Barghouti si shembull të një kandidati premtues për udhëheqje. Por Izraeli duhet të tregojë se vërtet e dëshiron paqen duke e liruar atë dhe të burgosurit e tjerë politikë.
Bota është lodhur duke parë e pafuqishme dhunën dhe vuajtjet në Palestinë. Armëpushimi i Trump-it mund të jetë hapi i parë drejt paqes, por vetëm nëse shndërrohet në një plan të plotë që njeh dhe vlerëson luftën shumëdekadëshe palestineze. Përndryshe, vuajtjet e palestinezëve dhe pasiguria e izraelitëve do të vazhdojnë.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. The Missing Ingredients for Peace in Palestine
