Përshëndetje nga Brukseli, ku ditët janë të shkurtra dhe qielli gri.
Çuditërisht, nuk është veçanërisht ftohtë apo me shi. Kjo është diçka e mirë për faturat tona të energjisë elektrike, të cilat u rritën ndjeshëm në vitin 2022, kur lufta në Ukrainë shkaktoi një krizë gazi. Faturat tona të gazit tani nuk janë aq të larta sa në vitin 2022, por janë ende shumë më të larta se në vitet para agresionit rus.
Kisha ndërmend ta nisja duke folur për dhjetorin si një muaj të mbushur me konferenca, takime të nivelit të lartë dhe shpenzime të minutës së fundit të buxhetit nëpër institucionet e BE-së dhe organizata të tjera me seli në kryeqytetin evropian.
Por diçka tjetër rrëmbeu titujt kryesorë: një tjetër skandal me prapashtesën “-gate” ka goditur kryeqytetin evropian, i quajtur EEAS-gate.
EEAS është Shërbimi Evropian i Veprimit të Jashtëm, “ministria e jashtme” e BE-së. Më 2 dhjetor, autoritetet belge bastisën zyrat e tij si pjesë e një hetimi për mashtrim të lidhur me trajnime të financuara nga BE-ja për diplomatët e rinj. Ata bastisën gjithashtu Kolegjin e Evropës, “shkollën pasuniversitare të eurokratëve”, ku formohen zyrtarët e lartë të ardhshëm të BE-së.
Ajo që tërhoqi më shumë vëmendjen ishte fakti se Federica Mogherini, rektore e Kolegjit të Evropës dhe ish-Përfaqësuese e Lartë e BE-së për Politikën e Jashtme dhe të Sigurisë, u ndalua së bashku me dy shtetas të tjerë italianë. Ajo u lirua pas dhjetë orësh marrjeje në pyetje dhe mohon çdo keqbërje.
Objektivi i hetimit është Akademia Diplomatike, një program nëntëmujor për diplomatë të rinj, i financuar nga EEAS.
Dyshimi kryesor është nëse Kolegji i Evropës i dinte paraprakisht kriteret e tenderit, duke i dhënë atij një avantazh përpara se EEAS ta publikonte zyrtarisht thirrjen.
Kolegji i Evropës ka selinë në Bruzh, qyteti mesjetar më i bukur i Belgjikës. Mogherini, pas karrierës së saj të profilit të lartë në BE, u bë rektore e tij.
Si një politikane e re, dhe jo akademike, fakti që ajo u emërua në këtë post shkaktoi habi. Thuhet se ajo u zhvendos atje pas polemikave rreth, dhe shuarjes së mëvonshme të, diskutimeve për “shkëmbim territoresh” mes Serbisë dhe Kosovës në vitin 2018 – pasi Angela Merkel e Gjermanisë e hodhi publikisht poshtë idenë e çdo ndryshimi kufijsh në Ballkan.
Emërimi i Mogherini-t si rektore ishte i diskutueshëm edhe për arsye të tjera: ajo aplikoi për vendin e punës pasi afati i shpalljes kishte skaduar dhe kritikët vunë në dukje mungesën e përvojës së saj në drejtimin e një institucioni akademik.
Si doli në dritë EEAS-gate?
Thashethemet tregojnë për një sinjalizues (whistleblower). Kolegji i Evropës dyshohet se bleu një ndërtesë për akademinë, duke qenë plotësisht i vetëdijshëm se pronësia do të ishte më pas një nga kushtet e tenderit. Ironikisht, vetë Mogherini përfundoi me një rol të dyfishtë: rektore e Kolegjit të Evropës dhe drejtoreshë e Akademisë.
Italiani tjetër i ndaluar ishte Stefano Sannino, ish-drejtor i përgjithshëm në EEAS – prej kohësh i konsideruar një “peshk i madh” që mund të avanconte karrierat e njerëzve në institucionet e BE-së. Si drejtor i përgjithshëm i EEAS-it, pozicioni i tij i jepte njohuri të thelluara për procesin e tenderit.
Në moshën 65-vjeçare, ai shkoi menjëherë në leje deri në fund të vitit, kur ishte planifikuar dalja e tij në pension – një mënyrë e sjellshme për ta larguar atë pa zhurmë. Për dikë që del në pension si drejtor i përgjithshëm në Komision, pensioni mujor është pesëshifror.
Mogherini fillimisht i rezistoi dorëheqjes. Ajo qëndroi e qetë gjatë marrjes në pyetje dhe u largua nga autoritetet pa asnjë qëllim për të dhënë dorëheqjen. Por pasi ndërhyri bordi ekzekutiv i Kolegjit të Evropës, ajo dha dorëheqjen, duke këmbëngulur se veprimet e saj ishin “në përputhje me rigorozitetin dhe ndershmërinë më të lartë me të cilat i kam kryer gjithmonë detyrat e mia”.
Të tre italianët u liruan.
Një nga të paktat “personalitete” që i mbrojti hapur ishte Eva Kaili. Ish-nënkryetarja famëkeqe e Parlamentit Evropian nga skandali “Qatargate” tre vjet më parë paralajmëroi se Belgjika nuk është “e sigurt” për figurat politike – veçanërisht për italianët.
Ndërkohë, Josep Borrell, pasardhësi i Mogherini-t si shef i politikës së jashtme të BE-së, qëndroi i heshtur, edhe pse skandali i dyshuar ndodhi nën drejtimin e tij. Nuk ka prova se ai ishte në dijeni paraprake për një tender të manipuluar, por në atë kohë ai drejtonte EEAS-in. Tashmë shumë përtej moshës së pensionit, Borrell është aktiv në rrjetet sociale, por jo për këtë çështje. Ai flet zëshëm për Lindjen e Mesme; për EEAS-gate, ka qëndruar në heshtje.
Ballkani Perëndimor në qendër të vëmendjes
Dhjetori është muaji kur Këshilli i Çështjeve të Përgjithshme zakonisht shqyrton zgjerimin, duke miratuar përfundime që pasqyrojnë raportet vjetore të progresit të Komisionit Evropian.
Mali i Zi ishte ylli i muajit. Ai i kapërceu kundërshtimet e disa shteteve anëtare, veçanërisht të Francës, e cila fillimisht dëshironte të mbyllte vetëm tre nga pesë kapitujt e pritur të negociatave. Vendi tani ka mbyllur 12 nga 33 kapitujt e anëtarësimit.
Falë finesës diplomatike, Mali i Zi arriti gjithashtu të “zgjidhë” një fjali kyçe në përfundimet lidhur me nisjen e punës për hartimin e Traktatit të Anëtarësimit. Për disa, kjo mund të tingëllojë si një detaj teknik. Për ata që kanë një kuptim më të thellë të mënyrës se si funksionon BE-ja, është një arritje e madhe politike.
Nisja e punës për hartimin e Traktatit të Anëtarësimit do të thotë se Mali i Zi mund të presë realisht anëtarësimin në BE deri në fund të kësaj dekade, me kusht që reformat të vazhdojnë.
Nëse kjo fjali do të kishte mbetur jashtë tekstit, hartimi do të ishte shtyrë deri pas mbylljes së të gjithë kapitujve, duke vonuar në mënyrë efektive anëtarësimin formal. Hartimi i një Traktati Anëtarësimi është faza përfundimtare dhe më delikate dhe kërkon një kohë të konsiderueshme.
Serbia mbetet e bllokuar. Ajo hapi për herë të fundit një grup negociues në dhjetor 2021. Ndërkohë, gjendja e sundimit të ligjit është përkeqësuar dhe ajo ka vazhduar t’u rezistojë sanksioneve kundër Rusisë. Për të ecur përpara në integrimin në BE, Serbia duhet të përmirësojë sundimin e ligjit dhe të bëjë përparim në procesin e normalizimit të marrëdhënieve me Kosovën.
Kosova bëri pak përparim në planin e brendshëm për shkak të një ngërçi politik që shënjoi gjithë vitin 2025. Megjithatë, ajo shënoi disa lëvizje pozitive në sytë e Brukselit pas transferimit paqësor të pushtetit në katër komuna me shumicë serbe në veri. Ky ishte një kusht thelbësor që BE-ja të fillonte heqjen e masave ndëshkuese të vendosura në qershor 2023.
Gjuha e BE-së ndaj Kosovës është zbutur: masat do të hiqen, por pa një afat të qartë kohor, kryesisht për shkak të rezervave të shteteve anëtare të BE-së për dërgimin e sinjaleve pozitive gjatë fushatës për zgjedhjet e parashikuara më 28 dhjetor. Komisioni Evropian konfirmoi se do të lirojë ndihmën financiare për Kosovën, me vlerë mbi 200 milionë euro – por zbatimi nuk do të ndodhë para vitit 2026.
Gafa e Vuçiçit me Kremlinin
Samiti vjetor BE–Ballkani Perëndimor u mbajt këtë javë – kryesisht një ushtrim formal “sa për të shënuar kutitë”. U miratua një deklaratë e hartuar me kujdes, u bënë plot premtime për një të ardhme të përbashkët evropiane, por e varfër në rezultate konkrete.
Presidenti serb Aleksandër Vuçiç refuzoi të merrte pjesë, duke prishur kështu atmosferën, pasi ai ende konsiderohet “i preferuari” i zyrtarëve më të lartë të BE-së.
Ai vizitoi Brukselin në dhjetor duke sjellë idenë e anëtarësimit të përbashkët për të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor. Por momenti u zbeh nga një “lapsus linguae” i dukshëm.
Përpara kamerave në Bruksel, Vuçiç i tha presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, se sapo kishte “marrë një mesazh nga Moska”, vetëm për t’u ndërprerë nga von der Leyen, e cila ka shumë përvojë përballë pajisjeve të regjistrimit. Se çfarë mund të përmbante mesazhi mbetet e panjohur. Por ai moment dukej se konfirmonte se Vuçiç ende mban një kanal të drejtpërdrejtë komunikimi me Kremlinin.
Ndërkohë, dhe larg krahëve të gjatë të Moskës, Shqipëria meriton dollinë e këtij viti. Vendi hapi të gjithë kapitujt e anëtarësimit në vitin 2025, një arritje rekord për çdo shtet aspirant.
Por hapja e kapitujve është relativisht e lehtë; mbyllja e tyre kërkon përpjekje serioze. Shqipëria tani ka nevojë për konfirmimin nga Komisioni Evropian se ka përmbushur kërkesat e Raportit të Vlerësimit të Pikave Referuese të Ndërmjetme (IBAR). Si rrjedhojë, ceremonitë me shampanjë të vitit 2025 mund t’u lënë vendin momenteve më të përmbajtura për shqiptarët, të cilët në vitin 2026 mund të shohin pak, ose aspak, konferenca shtypi me kryeministrin e tyre në Bruksel.
Kodi i padeshifrueshëm
Dhe në fund, ja rrëfimi im personal në mbyllje të këtij viti: mund t’i zbërthej dokumentet më të ndërlikuara të BE-së, të deshifroj tekste në draft dhe t’i shpjegoj në një gjuhë të thjeshtë. Mund të lundroj me sytë mbyllur në burokracinë e Brukselit, por ende nuk arrij të deshifroj dot kuptimin e shprehjes më të çmendur të këtij viti, “6-7”, që ka sunduar shtëpinë time gjatë gjithë vitit dhe e ka çuar këtë nënë të dy fëmijëve pothuajse adoleshentë në prag të çmendurisë.
Gëzuar 2026-n (dhe 7).
Gjeraqina Tuhina është gazetare në Bruksel.
Opinionet e shprehura janë vetëm të autores dhe jo domosdoshmërish pasqyrojnë pikëpamjet e BIRN.
