Iluzioni se Viktor Orban ishte i pathyeshëm u shkatërrua. Një skandal i madh abuzimi me fëmijë; performanca e dobët ekonomike që sfidoi themelet e sundimit të aleancës së Fidesz; një ish-insider karizmatik me një parti të mirëorganizuar dhe një bazë të madhe e të larmishme votuesish që i dha përparësi rrëzimit të qeverisë mbi dallimet ideologjike – këto duket se ishin përbërësit e nevojshëm për të rrëzuar njeriun e fortë dhe populist të Hungarisë.
Është një humbje e madhe për Moskën dhe lëvizjet e ekstremit të djathtë në të gjithë botën, duke rrëzuar njëkohësisht mitin se Orban nuk mund të mposhtej me zgjedhje demokratike. Tani, kryeministri i ri, Peter Magyar, përballet me sfida të shumta; nga reformimi i sistemeve shtetërore që funksionojnë dobët, te përmbushja e pritshmërive të larta dhe menaxhimi i polarizimit të thellë të vendit.
Nuk ishte surprizë që në Budapest, prej kohësh një bation i opozitës, njerëzit e festuan rezultatin në rrugë. Por skena të ngjashme pati edhe në Debrecen, dikur një bazë e fuqishme për partitë në pushtet. Harta e rezultateve, e cila më parë ishte pothuajse e gjitha në portokallinë e Fidesz-KDNP, u kthye kryesisht në blu për partinë Tisza të Magyar, me vetëm disa “ishuj” portokalli.
Në mënyrë vendimtare, Tisza fitoi një shumicë kushtetuese prej dy të tretash në zgjedhje, gjë që do t’i lejojë një hapësirë të gjerë për të çmontuar sistemin e Orbanit. Me pothuajse të gjitha votat e numëruara, Tisza duket se do të sigurojë 138 vende në parlamentin me 199 vende, ndërkohë që Fidesz i Orbanit pritej të fitojë vetëm 55.
“Së bashku e përmbysëm regjimin e Orbanit, e çliruam Hungarinë, e morëm përsëri mbrapsht atdheun tonë,” tha Magyar në fjalimin e tij të fitores të dielën.
“Fitorja jonë është e dukshme, jo nga Hëna, por nga çdo dritare hungareze – qoftë një kasolle e vogël me tulla balte apo një ndërtesë e lartë,” shtoi ai, duke iu referuar fjalimit të Orbanit në vitin 2022, kur ai tha se fituan aq shumë sa mund të shihej edhe nga Hëna.
Kjo ishte një natë zgjedhore me të cilën hungarezët ishin mësuar. Megjithatë, në dy vitet e fundit, diçka e madhe ka ndryshuar në vend.
Një mit i rrëzuar
Që kur Orban u rikthye në pushtet në vitin 2010, pasi kaloi tetë vite në opozitë, ai fitoi tre herë një shumicë prej dy të tretash. Rezultatet u bënë gjithnjë e më dërrmuese për votuesit e opozitës, duke bërë që shumë prej tyre të vinin në dyshim nëse ishte ende e mundur të mposhtej partia e tij me zgjedhje demokratike.
Kjo ide nuk ishte pa bazë, pasi Orban dhe qeveria e tij kanë bërë gjithçka për të forcuar pushtetin e tyre. Ata morën nën kontroll shumicën e mediave, ndryshuan disa herë sistemin zgjedhor në favor të tyre, përdorën burimet shtetërore për qëllime fushate dhe vendosën besnikë në drejtimin e institucioneve shtetërore.
Sondazhet tregonin vazhdimisht se, ndërsa në Budapest dhe qytetet më të mëdha forcat e mëparshme opozitare gëzonin njëfarë popullariteti, zonat rurale përbënin një bazë të madhe për Fidesz.
Siç doli në fund, këto rrethana nuk ishin të pamundura për t’u kapërcyer, pasi disa ngjarje të papritura krijuan një momentum politik, që as kjo makineri politike e stërvitur mirë nuk mundi ta ndalte.
Momenti i kthesës nisi nga një skandal i madh
Skandali i madh që shpërtheu në vitin 2024, kur presidentja e atëhershme, Katalin Novak u ekspozua për faljen e ish-zv.drejtorit të një shtëpie fëmijësh, i cili ishte dënuar për fshehjen e abuzimit seksual me fëmijë nga eprori i tij ishte një element kyç i këtij ndryshimi.
Përveç presidentes, edhe ish-bashkëshortja e Magyar, Judit Varga u detyrua të japë dorëheqjen si deputete dhe pjesë e listës së Fidesz-KDNP për Parlamentin Europian, pasi në atë kohë ishte ministre e drejtësisë dhe kishte bashkëfirmosur faljen.
Pas dorëheqjes së ish-bashkëshortes së tij, Magyar doli publikisht duke denoncuar korrupsionin e përhapur të Fidesz-it, duke tërhequr vëmendje të madhe. Pak ditë më vonë, në Budapest u mbajt një protestë e madhe, me rreth 50,000 pjesëmarrës. Kjo demonstratë dhe zemërimi që ajo përfaqësonte, si dhe dalja në skenë e Magyar, u dha shpresë shumë njerëzve, edhe pse më parë ai kishte deklaruar se nuk donte të hynte në politikë.
“Stuhia e përkryer” që goditi sundimin e Orbanit kishte nevojë edhe për një faktor tjetër të madh: performancën e dobët ekonomike të vendit, përfshirë inflacionin mesatar prej 17.6 për qind në vitin 2023 dhe rritjen ekonomike prej vetëm 0.3 për qind në vitin 2025. Ndërsa “Pardongate” vuri në pikëpyetje themelet e krishtera dhe familjare të qeverisë, problemet ekonomike ngritën dyshime për aftësinë e saj për ta menaxhuar vendin.
Pas dështimit të forcave të vjetra opozitare, shumë hungarezë, madje edhe ata të pakënaqurit me qeverinë, mendonin se nuk kishte alternativë. Kjo ndjesi ndryshoi pas ngritjes së shpejtë të Magyar dhe partisë së tij Tisza, e cila synoi në mënyrë të saktë votuesit konservatorë dhe ata që jetojnë në vendbanime më të vogla. Tisza përdori simbolikë kombëtare, duke qenë e kujdesshme me tema përçarëse, si parada Pride apo lufta në Ukrainë.
Duke ndërtuar në mënyrë sistematike organizimin e partisë dhe rrjetet e saj lokale, Tisza tregoi fuqinë e saj në rritje duke fituar pothuajse 30 për qind në zgjedhjet europiane të vitit 2024, duke i dhënë goditjen përfundimtare aurës së paprekshmërisë së Orbanit.
Nuk do të jetë një rrugë e lehtë
Në krahasim me fushatën e Fidesz që u përqendrua te gjeopolitika dhe lufta në Ukrainë, Tisza e vuri theksin te çështjet e përditshme që prekin drejtpërdrejt qytetarët. Përveç kostove të jetesës, ajo u fokusua fort te gjendja e sistemit shëndetësor dhe e transportit hekurudhor. Ndërsa partia premtoi masa konkrete, si ulja e taksave apo rritja e pensioneve, pritet gjithashtu të nisë reforma rrënjësore në këto shërbime shtetërore. Kjo ka gjasa të jetë një nga sfidat e para të mëdha për Tisza, pasi reformat e thella kërkojnë kohë, sidomos duke pasur parasysh gjendjen aktuale të buxhetit.
Tisza pritet gjithashtu të punojë për rikthimin e kontrollit dhe balancës demokratike, rivendosjen e pavarësisë së sistemit gjyqësor dhe institucioneve shtetërore, reformimin e sistemit zgjedhor dhe çlirimin e mediave publike. Qeverisja me një shumicë prej dy të tretash do ta ndihmojë në shtyrjen përpara të këtyre ndryshimeve, por duke pasur parasysh kapjen historike të institucioneve, nëse votuesit mendojnë se Tisza mund të abuzojë njësoj me pushtetin, popullariteti i saj mund të bjerë shpejt.
Magyar ka premtuar gjithashtu të “sjellë në shtëpi” fondet e ngrira të BE-së, gjë që nuk është një objektiv jorealist duke pasur parasysh planet e partisë së tij për t’iu bashkuar Zyrës së Prokurorit Publik Europian dhe për të luftuar korrupsionin. Kjo do të ndihmojë në reformat sistemike dhe mund të japë rezultate të shpejta dhe të dukshme.
Humbje për MAGA-n dhe Moskën
Ndërsa qeveria e re hungareze pritet të rivendosë shpejt marrëdhënie konstruktive me shtetet e tjera anëtare të Bashkimit Europian dhe institucionet europiane, humbja e Orbanit përbën një goditje të madhe për Moskën, e cila humbi një aleat besnik brenda BE-së dhe NATO-s.
Ajo përfaqëson gjithashtu një humbje të madhe për populistët e së djathtës konservatore në mbarë botën. Pavarësisht madhësisë së saj të vogël, Hungaria është përmendur shpesh si model nga republikanët e MAGA. Madje, zv. Presidenti i Shteteve të Bashkuara, JD Vance, u përpoq të ndihmonte fushatën e Orbanit në ditët e fundit. Edhe pse SHBA ka partnerë më të rëndësishëm në Europë, kjo mbetet një humbje simbolike e rëndësishme për botën e MAGA-s. Ka gjithashtu pak gjasa që edicioni europian i takimit vjetor të ekstremit të djathtë të mbahet vitin e ardhshëm në Budapest.
Është e vështirë të thuhet se cili do të jetë hapi i ardhshëm i Viktor Orbanit. Megjithatë, është e vështirë të imagjinohet që votuesit e tij nuk përfaqësojnë një kërkesë reale që do të duhet të përmbushet, edhe nëse kjo realizohet nga një ose disa forca të ndryshme politike.
Ndërkohë, figurat dhe mbështetësit e Fidesz do të duhet, siç tha vetë Orban, të “lëpijnë plagët” dhe të mësohen me idenë e humbjes.
Për politikanët e Fidesz dhe figurat publike pro-qeveritare, do të jetë e vështirë ta përtypin këtë rezultat, edhe për faktin se gjatë dy viteve të fundit ata e kanë nënvlerësuar me zë të lartë Magyar, përmes talljeve dhe fyerjeve. Ata duhej të kishin dëgjuar Lao Tzu: “Nuk ka rrezik më të madh sesa të nënvlerësosh kundërshtarin tënd”.
