Një monitorim i realizuar nga Aleanca Kundër Diskriminimit të LGBTI, i prezantuar të mërkurën në Tiranë, evidenton se zbatimi aktual i Planit Kombëtar të Veprimit për personat LGBTI+ në Shqipëri mbetet i ulët, i pjesshëm dhe i pabarabartë ndërmjet sektorëve dhe niveleve qeverisëse të institucioneve përgjegjëse.
Gjetjet e monitorimit tregojnë boshllëqe të konsiderueshme në zbatimin e politikave të përfshirjes socialo-ekonomike, si dhe në njohjen ligjore të të drejtave familjare për personat e komunitetit.
I pranishëm në takim, ambasadori i Bashkimit Europian në Tiranë, Silvio Gonzato theksoi se hartimi i ligjeve nuk mjafton për të ndryshuar jetën e pjestarëve të komunitetit LGBTI, por duhet zbatimi i plotë dhe i drejtë i tyre.
“Aksesi në shëndetësi, edukim, drejtësi, punësim dhe strehim duhet t’u garantohet të gjithëve. Bashkimi Europian do të vijojë të angazhohet në mbështetjen dhe mbrojtjen e të drejtave të komunitetit LGBTIQ+ nëpërmjet bashkëpunimit me institucionet publike dhe shoqërinë civile,” deklaroi Gonzato.
Qeveria shqiptare miratoi në vitin 2021 një Plan Kombëtar Veprimi për Personat LGBTI+ për vitet 2021-2027 – i cili përbën dokumentin kryesot strategjik për mbrojtjen, promovimin dhe avancimin e drejtave të këtij komuniteti në Shqipëri.
Por gjetjet e monitorimit tregojnë mungesën e protokolleve specifike në institucionet përgjegjëse për të garantuar politikat mbrojtëse dhe gjithëpërfshirëse.
“63% e individëve LGBTIQ+ nuk janë të vetëdijshëm si të raportojnë diskriminimin,” tha ekspertja Ersida Teliti, lidhur me gjetjet e monitorimit.
Ekspertja ligjore e Aleancës LGBT, Dea Nini theksoi gjithashtu se transparenca dhe llogaridhënia institucionale në nivel vendor është një prej shqetësimeve kryesore përsa i përket boshllëqeve në zbatimin e politikave të planit kombëtar për personat LGBTIQ+.
“Mbi 83% e bashkive të kontaktuara nga Aleanca LGBT me kërkesa zyrtare për informim nuk kanë kthyer asnjë përgjigje brenda afatit ligjor, tregues alarmi mbi nivelin e transparencës dhe llogaridhënies institucionale në nivel vendor,” tha Nini.
Edhe bashkitë që u përgjigjën, sipas Ninit, nuk raportuan mbi alokime financiare specifike, çka tregon se dimensioni financiar i Planit Kombëtar të Veprimit nuk është integruar në planifikimin e buxheteve vendore.
Monitorimi vëren më tej se shoqëria civile ka zëvendësuar rolin e munguar të shtetit në financimin e aktiviteteve për advokimin e të drejtave të komunitetit LGBTIQ+.
“Shumica e aktiviteteve të raportuara si të zbatuara nga institucionet publike janë organizuar dhe financuar nga shoqëria civile dhe donatorët ndërkombëtarë, ku institucioni raportues ka pasur kryesisht rol mbështetës,” thuhet në monitorim.
Përsa i përket politikave të gjithëpërfshirjes në tregun e punës, gjetjet e monitorimit tregojnë se diskriminimi i shumëfishtë është një prej sfidave kryesore.
“Pasiguria ekonomike, mungesa e transparencës në kontratat e punës dhe kultura e heshtjes në punë prekin më së shumti personat LGBTI që janë në marrëdhënie pune”, tha Amarildo Fecanji, aktivist dhe ekspert për të drejtat e komunitetit.
“Një pjesë e konsiderueshme e personave LGBTI+ raportojnë përjashtim nga tregu formal i punës, ku 47% deklarojnë se punojnë në mënyrë informale dhe 27% e të anketuarve raportojnë përvoja të drejtpërdrejta të ngacmimit ose diskriminimit në kontekstin e punësimit,” shtoi Fecanji.
Edhe aksesi në shërbimin shëndetësor përbën një tjetër barrierë të madhe për personat LGBTI.
Livia Zotrija, aktiviste pranë Aleanca LGBT, deklaroi se anëtarët e komunitetit e kanë vlerësuar shërbimin shëndetësor me notën e ulët 1.95 nga 5 që është vlerësimi maksimal.
“82% e të anketuarve nga komuniteti shprehen se nuk e kanë zbuluar identitetin e tyre tek mjeku,” tha Zotrija.
“Kjo do të thotë që sistemi nuk ka krijuar kushtet për komunikim të sigurt, pasi sistemi shëndetësor edhe pse është më i përdoruri, duket se është njëkohësisht më i pasigurti,” shtoi më tej ajo.
Monitorimi tregon më tej se 86% e personave LGBTI të anketuar kanë shprehur dëshirën për t’u larguar nga Shqipëria. Sipas ekspertëve, kjo perspektivë e komunitetit tregon se ndërhyrjet institucionale nuk kanë prodhuar ndryshim të matshëm në jetën e personave LGBTI.
“Treguesi i synimit për emigrim mbetet sinteza e hendekut midis strategjisë dhe realitetit,” përfundoi Zotrija.
