Takimi i fundit mes Donald Trump dhe Xi Jinping në Pekin nuk solli ndonjë përparim të madh në lidhje me tarifat, Tajvanin apo konfliktet gjeopolitike në zhvillim, si lufta në Iran, duke bërë që shumë vëzhgues ta konsiderojnë atë si të parëndësishëm. Megjithatë, toni i tij i përmbajtur dhe miqësor sugjeroi një qasje të re, më pragmatike, që në mënyrë të nënkuptuar pranon ndërvarësinë e thellë ekonomike mes dy vendeve. Presidentët amerikan dhe kinez nuk po e shihnin më marrëdhënien dypalëshe vetëm përmes prizmit të konkurrencës gjeopolitike.
Të pranosh Kinën si një konkurrent të fuqishëm ekonomik nuk është një lëshim; është thjesht një njohje e realitetit. Gjatë viteve, debati në Shtetet e Bashkuara mbi ngritjen e Kinës ka ndjekur një model të njohur: mohim, zemërim dhe në fund pranim. Gjatë epokës së rritjes dyshifrore të Kinës, shumë analistë amerikanë i konsideronin statistikat zyrtare kineze si të pabesueshme ose të fryra. Ndërsa transformimi ekonomik i Kinës u bë i pamundur të injorohej, suksesi i saj shpesh i atribuohej politikave industriale, imitimit dhe praktikave të padrejta, përfshirë vjedhjen e pronësisë intelektuale dhe manipulimin e kursit të këmbimit.
Megjithatë, këto narrativa po bëhen më të vështira për t’u mbajtur tani që Kina ka arritur kufirin teknologjik në disa industri strategjike. Në veçanti, prodhuesit kinezë të automjeteve elektrike janë shfaqur si konkurrentë të rëndësishëm globalë në një gamë të gjerë segmentesh tregu, nga modelet me kosto të ulët deri te markat gjithnjë e më të sofistikuara. Në sektorin farmaceutik, kompanitë kineze kanë evoluar nga imitues në novatorë, duke lënë pas etiketën e vjetër të “përfituesit pa kontribut”. Ndërkohë, në industrinë e gjysmëpërçuesve, Kina ka bërë përparime të ndjeshme në prodhimin e çipave të avancuar, megjithëse ende mbetet prapa liderëve globalë si TSMC.
Këto zhvillime janë rezultat i një transformimi të gjerë strukturor dhe jo i një politike apo strategjie të vetme industriale. Në vend që të fokusohen kryesisht në ngadalësimin e përparimit teknologjik të Kinës, Shtetet e Bashkuara duhet të pranojnë se konkurrenca kineze është një realitet afatgjatë dhe të krijojnë korniza për bashkëjetesë ekonomike dhe bashkëpunim të kufizuar.
Një prioritet kyç duhet të jetë sigurimi i aksesit të kompanive amerikane në tregjet kineze. Prania e CEO-ve dhe drejtuesve të njohur amerikanë të biznesit që shoqëruan Trump-in në Pekin nënvizoi mesazhin se, megjithëse epoka e integrimit të thellë ekonomik mund të jetë drejt përfundimit, shkëputja e plotë nuk është as realiste dhe as e dëshirueshme. Një rrugë më e besueshme qëndron te ndërvarësia e përzgjedhur dhe angazhimi i vazhdueshëm në sektorë ku përfitimet e ndërsjella mbeten të konsiderueshme.
Xi, nga ana e tij, e ka përshkruar marrëdhënien dypalëshe duke iu referuar “kurthit të Tukididit”, një term i përdorur nga shkencëtari politik Graham Allison për të përshkruar rrezikun e konfliktit kur një fuqi në ngritje (në rastin e Tukididit, Athina) kërcënon të zëvendësojë një fuqi ekzistuese (Sparta).
Por kjo analogji është e papërshtatshme. Pavarësisht sfidave të shumta me të cilat përballet SHBA-ja – disa prej tyre si rezultat i vetë vendimeve të saj – është ende tepër herët për ta përshkruar atë si një fuqi në rënie. Amerika mbetet qendra kryesore botërore e inovacionit dhe sipërmarrjes, duke prodhuar shumë prej teknologjive transformuese të shekullit të kaluar, nga kompjuteri dhe interneti te telefonat inteligjentë dhe inteligjenca artificiale. Edhe pse talenti ekziston kudo, asnjë vend tjetër nuk e barazon kombinimin e saj të lidershipit shkencor, tregjeve të thella të kapitalit, kulturës sipërmarrëse dhe fleksibilitetit institucional. Siç ka vërejtur miliarderi Warren Buffett, “askush nuk ka pasur sukses duke vënë bast kundër Amerikës që nga viti 1776.”
Për më tepër, fuqia teknologjike e Kinës nuk duhet të errësojë faktin se ajo mbetet një vend me të ardhura të mesme në terma të të ardhurave për frymë. Pavarësisht shkallës së madhe të ekonomisë së saj, standardet mesatare të jetesës mbeten dukshëm më të ulëta se ato të ekonomive të zhvilluara. Vendi gjithashtu përballet me pengesa të fuqishme strukturore dhe demografike ndërsa përpiqet të ruajë rritjen afatgjatë.
Megjithatë, analogjia mes Athinës dhe Spartës ofron një mësim të rëndësishëm, pasi Lufta e Peloponezit në fund i dobësoi të dyja palët. Konkurrenca ekonomike e sotme mes SHBA-së dhe Kinës nuk ka pse të çojë në të njëjtin rezultat, me kusht që të dy fuqitë të shmangin përshkallëzimin dhe të ruajnë kanalet e bashkëpunimit në fusha ku kanë interesa të përbashkëta.
Edhe pse një marrëdhënie më bashkëpunuese SHBA-Kinë mund t’u duket shumëkujt jorealiste, historia ofron shembuj të shumtë të rivalëve të dikurshëm që përfundimisht kanë arritur një akomodim politik të qëndrueshëm. Në shekullin V p.e.s., ideja se Athina dhe Sparta mund të bashkëjetonin në paqe një ditë, me gjasë do të ishte përqeshur si naive. Por rivaliteti i ashpër që dikur ndante Greqinë e lashtë sot është pjesë e një historie të përbashkët kombëtare. Në mënyrë të ngjashme, pas Luftës së Dytë Botërore, pakkush mund ta kishte imagjinuar shkallën e integrimit politik dhe ekonomik që Evropa Perëndimore do të arrinte pas shekujsh konfliktesh shkatërruese.
Në fund të fundit, ajo që ka rëndësi nuk është se cili vend qëndron në krye të rendit global, por nëse sistemet politike dhe ekonomike arrijnë të përmirësojnë mirëqenien e qytetarëve të tyre. Në këtë aspekt, SHBA-ja dhe Kina përballen me një sërë sfidash të përbashkëta: menaxhimin e ndryshimeve të shpejta teknologjike, përshtatjen e tregjeve të punës ndaj inteligjencës artificiale, ruajtjen e stabilitetit financiar, adresimin e pabarazive të vazhdueshme dhe të reja që kërcënojnë kohezionin social, si dhe përballimin e ndryshimeve klimatike.
Përparimi në këto çështje do të kërkojë një bashkëpunim më të madh mes dy ekonomive më të mëdha në botë. Asnjëra palë nuk mund të përballojë një garë për supremaci me fitues dhe humbës të qartë.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. The US and China Must Learn to Coexist
