Përshëndetje nga Uashingtoni, ku gjatë muajit të fundit kanë ndodhur tre incidente me armë zjarri në afërsi të menjëhershme të presidentit Donald Trump, njëri prej tyre një atentat.
Në një atmosferë alarmi të vazhdueshëm, zyrtarët po peshojnë përfundimin e luftës me Iranin dhe mundësinë e një ndërhyrjeje ushtarake në Kubë, ndërsa Kongresi është i përfshirë nga përplasjet mes republikanëve besnikë ndaj Trump-it dhe atyre që nuk arritën të siguronin mbështetjen e presidentit, humbën garat paraprake dhe vetëm më pas kujtuan rolin e tyre si kontrollues të pushtetit ekzekutiv.
Këtu ka shumë punë, por disi këtë muaj Ballkani u fut gjithashtu në axhendën zyrtare: Departamenti i Shtetit i dërgoi Kongresit një raport, në përputhje me Aktin për Stabilitetin dhe Prosperitetin e Ballkanit Perëndimor, duke shpjeguar më në fund se çfarë kërkon administrata Trump në rajon.
Raporti shmang gjuhën e lëvizjes “Make America Great Again”, por mesazhet e tij janë në përputhje me politikat MAGA: Ballkani ka rëndësi si rajon për avancimin e interesave tregtare amerikane dhe kushti paraprak për këtë është stabiliteti.
Ajo që bie në sy është përzgjedhja e atyre pjesëve të realitetit që përshtaten me këtë narrativë dhe injorimi i paqëndrueshmërive të brendshme në Ballkan që mund të kërcënojnë pikërisht realizimin e këtyre interesave.
Për shembull, nuk përmendet heqja e sanksioneve ndaj Milorad Dodik, i cili vazhdon të lobojë në SHBA për pavarësinë e entitetit me shumicë serbe në Bosnje dhe Hercegovinë. Raporti thekson megjithatë se SHBA mbetet e përkushtuar ndaj Marrëveshja e Dejtonit dhe se aktorët politikë nuk duhet të bëjnë asgjë që mund të rrezikojë projektet e përbashkëta.
Po ashtu, nuk përmenden qindra mijëra protestuesit në Serbi që kërkojnë ndryshim regjimi, apo skandalet e ngjashme me skenarët hollivudianë që kanë zbuluar lidhje mes zyrtarëve të lartë të policisë serbe dhe krimit të organizuar, edhe pse krimi i organizuar në Ballkanin Perëndimor identifikohet si një nga sfidat kryesore.
Aty ku raporti shpreh mbështetje për dialogun mes Serbia dhe Kosova, ai nuk përmend se dialogu praktikisht ka ngecur prej muajsh dhe se situata në terren është larg normalizimit. Në mënyrë të parashikueshme, nuk ka asnjë referencë për rolin ndërmjetësues të Bashkimit Evropian dhe as për integrimin evropian të vendeve të Ballkanit. Armiqësia ndaj BE-së është një tipar karakteristik i lëvizjes MAGA.
Historia pas largimit të të dërguarit për Bosnjën
Rusia dhe Kina identifikohen si burimet kryesore të ndikimit keqdashës dhe SHBA zotohen të kundërshtojnë praninë e tyre. Një nga objektivat kryesorë të Uashingtonit është largimi i Rusisë nga tregu energjetik i Ballkanit. Për këtë arsye administrata mbështet ndërtimin e gazsjellësit të Interkoneksionit Jugor në Bosnjë dhe lidhjen e gazit mes Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut.
Dokumenti përmend gjithashtu negociata tregtare reciproke me këto dy vende dhe plane për një dialog në vitin 2026. Për ata që druheshin se SHBA kishte braktisur Kosovën, raporti garanton mbështetjen për Forcën e Sigurisë së Kosovës dhe vazhdimin e pjesëmarrjes amerikane në misionin paqeruajtës të NATO-s, KFOR.
Por edhe pa këtë raport, është e qartë se energjia dhe interesat tregtare janë prioritetet kryesore amerikane në Ballkan – veçanërisht kur realizimi i tyre duket se ka prodhuar tashmë viktimën e parë politike.
Këtë muaj, Christian Schmidt, mbikëqyrësi i zbatimit të Dejtonit, dha dorëheqjen. Duket se largimi i tij nuk ishte krejtësisht vullnetar, por rezultat i presionit nga Uashingtoni. Departamenti i Shtetit deklaroi triumfalisht se “Schmidt po largohet në momentin e duhur”, duke krijuar përshtypjen se SHBA dëshiron të vendosë dikë më të menaxhueshëm dhe sa më shpejt.
Edhe pse nuk është deklaruar publikisht, arsyeja e supozuar e largimit të Schmidt-it është refuzimi i tij për të pezulluar ligjin mbi pronën shtetërore të vendosur nga Përfaqësuesi i Lartë në vitin 2005.
Sipas këtij ligji, vendimet për pronën shtetërore merren në nivel qendror në Sarajevë dhe jo nga dy entitetet e vendit. Kjo mund të përbëjë pengesë për ndërtimin e Interkoneksionit Jugor, i cili synon të lidhë Bosnjën me Kroacinë dhe të mundësojë furnizimin me gaz natyror të lëngshëm amerikan (LNG).
Gazsjellësi po zhvillohet nga një kompani e krijuar në nëntor 2025 në Wyoming, e drejtuar nga Jesse Binnall, ish-avokat i Donald Trump-it, dhe Joseph Flynn, vëllai i Michael Flynn, lobistit të Dodikut dhe ish-këshilltarit të sigurisë kombëtare të Trump-it.
Tashmë vjen procesi i zgjedhjes së një Përfaqësuesi të ri të Lartë dhe do të jetë interesante të shihet se si anëtarët e Këshillit për Zbatimin e Paqes – SHBA, Rusia, BE-ja dhe Britania e Madhe – do të harmonizojnë interesat e tyre konfliktuale.
Vuçiç i vendos shpresat te Trump
Ndërsa gjërat lëvizin shpejt në Bosnjë, situata në Serbi duket e ngrirë.
Pavarësisht se ndodhet prej tetë muajsh nën sanksione amerikane, kompania serbe e naftës NIS mbetet në shumicë në pronësi ruse, edhe pse kompania hungareze MOL arriti një marrëveshje paraprake për blerjen e paketës kontrolluese në janar.
Në heshtje, si gjithmonë, Uashingtoni miratoi një tjetër shtyrje afati që MOL të arrijë marrëveshje me Moskën deri më 16 qershor. Nuk është e qartë se çfarë po e pengon procesin. Budapesti është optimist, Beogradi skeptik, ndërsa Uashingtoni, për arsye të paqarta, duket më i durueshëm me Moskën dhe Beogradin sesa me disa aleatë evropianë.
Në një letër “drejtuar popullit amerikan dhe Donald Trump-it”, të botuar këtë muaj në Fox News, presidenti serb Aleksandar Vučić pretendoi se ndërsa shumë elita evropiane po distancohen nga Trump dhe qasja “America First”, Serbia po ecën në drejtimin e kundërt.
Megjithëse nuk distancohet hapur nga BE-ja, Vuçiç po zgjedh qartë “ekipin Trump”, duke e paraqitur Serbinë me gjuhën e MAGA-s si një mjedis të favorshëm për avancimin e interesave amerikane dhe të përbashkëta. Lavdërimet personale për Trump-in zënë vend qendror në këtë qasje. Vuçiç e ftoi Trump-in të vizitojë Serbinë dhe i premtoi pritjen më të ngrohtë të mundshme.
Megjithatë, zyrtarja më e lartë amerikane që ka vizituar Serbinë gjatë mandatit të dytë të Trump-it është Sarah Rogers, nënsekretare për Diplomacinë Publike, e cila nënshkroi marrëveshjen për pjesëmarrjen amerikane në Expo 2027 në Beograd dhe shpalli një “epokë të re të marrëdhënieve dypalëshe”.
Lidhjet në rritje të Serbisë me botën MAGA janë bërë të dukshme edhe në Kongresin amerikan. Ambasadori serb në Uashington, Dragan Šutanovac, njoftoi se grupit parlamentar serb i janë bashkuar republikania nga Florida, Anna Paulina Luna, dhe kongresmeni konservator nga Alabama, Robert Aderholt.
Të dy njihen si mbështetës të fortë të Izraelit. Përpjekjet e Serbisë për të forcuar lidhjet me organizatat hebraike në SHBA janë ndihmuar gjithashtu nga firma lobuese Valcour, edhe pse zyrtarisht detyra e saj është promovimi i Serbisë si vend pritës i Expo 2027.
Dhe në fund, kthehemi aty ku e nisëm. Ajo që raporti i Departamentit të Shtetit nuk përmend është se Uashingtoni nuk ka ambasador në asnjërin prej gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor.
Sipas Shoqatës Amerikane të Shërbimit të Jashtëm, administrata Trump ka emëruar deri tani 80 ambasadorë, por vetëm gjashtë prej tyre janë diplomatë karriere. Të tjerët janë emërime politike.
Vendet e Ballkanit ndoshta nuk konsiderohen si poste mjaftueshëm tërheqëse për të shpërblyer aleatët politikë. Kjo mund të ndryshojë në Shqipëri, ku është nominuar gjeneral-lejtnanti në pension Eric Wendt.
Wendt ka shërbyer më parë si komandant i Shtabit të Operacioneve Speciale të NATO-s, ku përfshiheshin edhe trupa shqiptare. Ai nuk është diplomat dhe disa analistë e shohin emërimin e tij si sinjal të forcimit të lidhjeve ushtarake me Tiranën. Emërimi i tij ende pret konfirmimin e Senatit.
Por administrata Trump i kupton mjaft mirë qeveritë e Ballkanit edhe pa ambasadorë, sepse të njëjtat rregulla po zbatohen gjithnjë e më shumë në të dy anët e Atlantikut.
