Administrata e dytë e presidentit amerikan Donald Trump e ka bërë të qartë që në fillim se do ta riformësojë në mënyrë themelore politikën e jashtme amerikane. Strategjia e saj e Sigurisë Kombëtare, e publikuar në nëntor të vitit të kaluar, deklaronte se “ditët kur Shtetet e Bashkuara mbanin mbi supe të gjithë rendin botëror si Atlasi kanë marrë fund” – një ndryshim që është veçanërisht i rëndësishëm për aleatët dhe partnerët e shumtë të Amerikës, të cilët prej kohësh e kanë bërë varësinë nga SHBA-ja shtyllën kryesore të sigurisë së tyre kombëtare.
Shprehja më e fundit e kësaj qasjeje të re amerikane erdhi javën e kaluar, në fjalimin e Sekretarit të Mbrojtjes, Pete Hegseth, në Singapor para një takimi të ministrave të mbrojtjes dhe ekspertëve të sigurisë: “Ne kemi nevojë për partnerë, jo për protektorate,” deklaroi Hegseth. “Ne kërkojmë aleanca të ndërtuara mbi përgjegjësi të përbashkët, jo mbi varësi. Kjo është pjekja e aleancave tona në një epokë të re.”
Kjo mënyrë amerikane e të menduarit pasqyron, pjesërisht, pikëpamjen e përhapur se për një kohë të gjatë partnerët e sigurisë së vendit nuk kanë mbajtur peshën që u takon. Ka mjaft të vërteta në këtë argument, pasi shumë aleatë të SHBA-së kanë kapacitetin ekonomik për të shpenzuar më shumë për mbrojtjen. Ajo që tradicionalisht i ka penguar ka qenë politika e brendshme dhe madje edhe supozimi se SHBA-ja do t’i mbronte gjithmonë, pavarësisht rrethanave. Kjo nuk do të pranohet më në Uashington.
Është gjithashtu e arsyeshme që aleatët dhe partnerët e SHBA-së të marrin mbi vete më shumë përgjegjësi në rajonet e tyre. SHBA-ja ka përgjegjësi unike dhe të gjera globale në disa fronte, përfshirë Evropën, Indo-Paqësorin, Lindjen e Mesme dhe Hemisferën Perëndimore, gjë që sugjeron një motiv më të gjerë amerikan: ngushtimin e hendekut midis kapaciteteve ushtarake dhe angazhimeve të saj. Ky hendek do të bëhej menjëherë i dukshëm nëse do të lindnin njëkohësisht më shumë se një krizë apo konflikt, gjë që nuk është aspak vetëm një mundësi teorike, duke pasur parasysh numrin e kërcënimeve, potenciale dhe reale, nga aktorë shtetërorë dhe joshtetërorë, me të cilat përballen SHBA-ja dhe partnerët e saj të sigurisë.
Por lufta me Iranin tashmë e ka nxjerrë në pah këtë hendek midis kapaciteteve dhe angazhimeve amerikane. Amerikës i mungojnë jo vetëm sistemet ushtarake të nevojshme për këtë moment, por edhe baza prodhuese që do t’i mundësonte t’i prodhonte ato shpejt, me kosto të ulët dhe në shkallë të gjerë. Në këtë aspekt, SHBA-ja do të bënte mirë të mësonte nga Ukraina, e cila është shndërruar në një arsenal modern të demokracisë dhe po udhëheq botën në prodhimin dhe përdorimin e dronëve.
Për këto dhe arsye të tjera – veçanërisht për shkak të natyrës së paparashikueshme të politikës së jashtme amerikane, e cila nuk i konsideron më aleatët si partnerë të privilegjuar që meritojnë mbështetje të pakushtëzuar – partnerët tradicionalë të Amerikës kanë filluar të rishikojnë strategjitë e tyre të sigurisë kombëtare. Dhe me të drejtë.
Së pari, ata duhet të shpenzojnë më shumë për mbrojtjen, por mënyra se si shpenzojnë është më e rëndësishme sesa shuma që shpenzojnë. Rritja e përqindjes së PBB-së që i kushtohet mbrojtjes është e nevojshme, por jo e mjaftueshme. Evropa shpenzon konsiderueshëm për pajisje dhe armatime ushtarake, por rezultati i përgjithshëm është më i vogël se potenciali që do të duhej të kishte nga bashkimi i këtyre përpjekjeve.
E njëjta gjë mund të thuhet edhe për shtetet arabe që përballen me kërcënimin iranian. Në Azi, sistemi tradicional i aleancave me Uashingtonin në qendër dhe aleatët të lidhur kryesisht me të duhet t’i lërë vendin një qasjeje më të ndërthurur, ku aleatët e SHBA-së bashkëpunojnë më shumë me njëri-tjetrin dhe marrin role plotësuese në parandalimin dhe reagimin ndaj akteve të agresionit.
Një bashkëpunim i mirëfilltë në fushën e mbrojtjes kërkon sisteme të përshtatura me rrethanat strategjike lokale, duke marrë parasysh faktorë si gjeografia, burimet njerëzore në dispozicion, kapacitetet dhe strategjinë e agresorëve të mundshëm, si edhe ndihmën që mund të pritet në mënyrë realiste nga jashtë. Ai kërkon gjithashtu që qeveritë të jenë të gatshme të integrojnë forcat e tyre mbrojtëse, në vend që secili vend të ndërtojë struktura të veçuara dhe të përsëritura.
Mbështetja më e madhe te vetja mund dhe duhet të jetë pjesë e llogaritjeve strategjike, por vetëmjaftueshmëria është rrallëherë, në mos kurrë, një mundësi realiste. Ajo që është realiste është krijimi i partneriteteve të reja dhe më të thella. Këto partneritete mund të përfshijnë prodhimin e përbashkët të pajisjeve dhe municioneve, shkëmbimin e informacionit të inteligjencës, si dhe planifikimin dhe stërvitjen për dislokime dhe operacione të përbashkëta ushtarake.
Partnerët më të natyrshëm gjenden brenda rajoneve përkatëse: Japonia dhe Koreja e Jugut janë shembuj të qartë, ashtu si edhe vendet evropiane të shqetësuara nga Rusia dhe vendet e Lindjes së Mesme që ndihen të kërcënuara nga Irani.
Por partneritetet nuk kanë pse të kufizohen vetëm në nivel rajonal. Arabia Saudite po krijon lidhje të reja me Ukrainën për të përfituar nga përvoja e gjerë ukrainase në prodhimin dhe përdorimin e dronëve. Ndërkohë, Koreja e Jugut po investon në prodhimin e raketave në Poloni.
Po aq e arsyeshme është që vendet të rikonceptojnë, dhe jo të braktisin, marrëdhëniet e tyre të sigurisë me Shtetet e Bashkuara. Nuk ka asnjë arsye për të kërkuar – dhe ka çdo arsye për të shmangur – një ndarje me Amerikën. Por që marrëdhënia me SHBA-në të funksionojë në kushtet e sotme, nevojitet një ripërcaktim i ndarjes së përgjegjësive, një rishikim i roleve dhe një ristrukturim i mekanizmave të komandës, në mënyrë që partnerët të kenë një rol më të madh në vendimmarrje.
Mund të ketë gjithashtu një dimension diplomatik në gjithë këtë proces, me synimin për të ulur tensionet me kundërshtarët rajonalë potencialë ose ekzistues: Kinën apo Korenë e Veriut në Indo-Paqësor, Rusinë në Evropë dhe Iranin në Lindjen e Mesme. Megjithatë, këta rivalë duhet të trajtohen vetëm nga një pozicion force ushtarake, e cila, siç u theksua më sipër, kërkon partneritete të reja dhe më të thella. Përpjekja për të arritur marrëveshje me ta në mënyrë të njëanshme, ose pa një ekuilibër të favorshëm ushtarak dhe pa një mekanizëm efektiv parandalues, do të ishte e pamatur, e rrezikshme ose të dyja njëkohësisht.
Në një botë ku nuk mund të mbështetesh më te Shtetet e Bashkuara në të njëjtën mënyrë si dikur, synimi nuk duhet të jetë stabiliteti me çdo kusht, por stabiliteti në kushte që përputhen me interesat kombëtare dhe ato të Perëndimit. Kjo është e arritshme, por vetëm nëse miqtë dhe aleatët e SHBA-së e pranojnë realitetin e ri dhe veprojnë, si individualisht ashtu edhe kolektivisht, për t’iu përgjigjur sfidës.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Building Alliances of America’s Allies
