“Kjo është fitorja e pestë e Vetëvendosjes në shtatë vjet,” u tha mbështetësve të tij të mbledhur të dielën në mbrëmje në kryeqytetin Prishtinë kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, për të festuar fitoren e partisë së tij në zgjedhjet e parakohshme të 7 qershorit.
Duke falënderuar votuesit, Kurti tha: “Në këto zgjedhje të pesta u vërtetua se të gjithë garojnë, shumica voton – dhe ne fitojmë.”
“Ne bashkojmë punëtorët, ndërmarrjet, infrastrukturën, bujqësinë dhe kujdesin për nënat dhe fëmijët, për burrat dhe të moshuarit, për djemtë dhe vajzat,” shtoi ai.
Megjithatë, zgjedhjet e së dielës panë një pjesëmarrje rreth 20 për qind më të ulët krahasuar me zgjedhjet e 28 dhjetorit 2025.
Vetëvendosje mori gjithashtu 30.97 për qind më pak vota sesa në dhjetor, gjë që sipas ekspertëve është një mesazh nga elektorati se qytetarët janë të lodhur nga zgjedhjet e vazhdueshme dhe paaftësia e partive politike për kompromis.
Me pothuajse të gjitha votat e numëruara, Vetëvendosje fitoi 42.91 për qind dhe pritet të marrë të paktën 48 nga 120 vendet në parlament. (Kjo nuk përfshin votat me kusht, votat e personave me nevoja të veçanta dhe votat e diasporës, të cilat mund të ndryshojnë ende rezultatin.)
Kosova ka mbajtur tre zgjedhje parlamentare në 16 muajt e fundit, pasi deputetët nuk arritën të gjenin marrëveshje për zgjedhjen e kreut të ri të shtetit. Zgjedhjet e parakohshme të së dielës u bënë të pashmangshme në prill, kur përfundoi mandati pesëvjeçar i presidentes në largim, Vjosa Osmani.
Rezultatet tregojnë se Kurti nuk mund ta formojë qeverinë i vetëm. Ai është gjithashtu në një pozicion më të dobët se pas zgjedhjeve të 28 dhjetorit, kur partia e tij fitoi 57 mandate, në lidhje me zgjedhjen e presidentit.
Për zgjedhjen e presidentit kërkohen dy të tretat e të gjithë deputetëve, pra 80 vota, në dy raundet e para.
Ekspertja politike Donika Emini tha për BIRN se për Vetëvendosjen, “kjo nuk duhet të lexohet si kolaps i mbështetjes. Ajo mbetet deri tani forca më e madhe politike në vend. Por një pjesë e bazës së saj kritike është tërhequr, jo duke kaluar te një parti tjetër, por duke u larguar plotësisht.”
“Vetëvendosja nuk perceptohet më si një forcë e jashtme që sfidon sistemin. Pas viteve në qeveri dhe një shumice të paprecedentë parlamentare, ajo po shihet gjithnjë e më shumë si pjesë e establishmentit dhe po gjykohet si e tillë.”
“Narrativa e trashëgimit të një sistemi të prishur ka një afat të kufizuar dhe tani votuesit po e vlerësojnë partinë për bilancin e saj në qeverisje. Pas më shumë se gjashtë vitesh në pushtet, pritshmëritë ishin të larta dhe shumë mendojnë se nuk janë përmbushur plotësisht,” shtoi ajo.
Të dielën në mbrëmje, Kurti la të kuptohej një qasje më bashkëpunuese me aktorët e tjerë politikë.
“Në javët në vijim do të takohemi, do të bashkëpunojmë me të gjitha partitë, sepse mbi të gjitha është interesi publik, vullneti dhe republika sovrane që i shërbejmë me përkushtim. Llogarisni te ne jo vetëm për punën që bëjmë, por edhe për bashkëpunimin që bëjmë,” tha ai.
Megjithatë, ai shtoi: “Ajo që i mungon Kosovës nuk është qeveria apo presidenti, por parlamenti. Blloku opozitar nuk po funksionon. Dhe ne jemi të interesuar që blloku opozitar të fillojë të funksionojë.”
Një tjetër ekspert politik, Dritëro Arifi, tha për BIRN se rezultati ishte “mesazhi më i fortë që është dhënë që nga pandemia.”
“Qytetarët janë të lodhur nga papërgjegjshmëria e partive politike në përgjithësi dhe veçanërisht e partisë së parë (Vetëvendosjes), e cila pati mundësinë të bëjë gjithçka dhe nuk e bëri. Në një farë mënyre, kjo është një protestë e qytetarëve për t’u treguar partive politike se nuk po u shërbeni qytetarëve.”
Numrat diktojnë nevojën për kompromis
Agon Maliqi, një tjetër ekspert politik, tha për BIRN se Vetëvendosja u godit më së shumti nga pjesëmarrja e ulët në zgjedhje, ndërsa “opozita fitoi terren. Ndryshe nga fitorja e tij bindëse në dhjetor, Kurti tani ka nevojë për një partner jo vetëm për të zgjedhur presidentin, por edhe për të formuar qeverinë.”
Sipas Donika Eminit, “nxitja për kompromis nuk është më vullnet politik, por frika nga një zgjedhje tjetër”.
Sipas rezultateve, partia e dytë më e madhe, Partia Demokratike e Kosovës (PDK), mori 21.13 për qind të votave, që do të përkthehej në 24 deputetë, dy më shumë se në dhjetor.
Por Bedri Hamza, lideri i PDK-së, të hënën ishte i vetmi nga krerët e tri partive më të mëdha që pranoi se partia e tij kishte synuar më shumë.
“Ne humbëm më së shumti në komunat që i qeverisim në nivel lokal: Prizren, Ferizaj, Skënderaj dhe Drenas. Nuk i shmangem përgjegjësisë. Do t’i analizojmë arsyet pse humbëm vota dhe do t’i adresojmë ato,” tha ai, duke shtuar se edhe në Malishevë, ku partia doli e para krahasuar me të tjerat, “kemi pasur më pak vota se në dhjetor”.
Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) mori 17.59 për qind të votave të numëruara deri tani, ose 20 mandate, duke rimarrë pese mandatet që kishte humbur në zgjedhjet e dhjetorit 2025.
Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) mori 7.16 për qind, duke u bërë partia e fundit që kalon pragun prej 5 për qind për të siguruar vende në parlament, me tetë deputetë, dy më shumë se në zgjedhjet e dhjetorit.
Parlamenti i Kosovës me 120 vende ka 20 vende të garantuara, dhjetë prej të cilave i takojnë komunitetit serb dhe dhjetë të tjera komuniteteve të tjera joshumicë.
Kurti ka bashkëpunuar me përfaqësues të komuniteteve joshumicë, por jo me serbët nga partia e mbështetur nga Beogradi, Lista Serbe, si aleatë në qeverisje.
Sipas rezultateve paraprake, Lista Serbe Lista mori 6.18 për qind të votave, që do të përkthehej në nëntë mandate. Partia tjetër më e vogël serbe, ZA Slobody Pravdu i Opstanak, mund të marrë sërish mandatin e dhjetë të rezervuar për serbët e Kosovës.
Qeveria e Kurtit më parë ka përfshirë përfaqësues nga ZA Slobody Pravdu i Opstanak. Nëse kjo përsëritet, ai mund të sigurojë mbështetjen e 11 deputetëve nga komunitetet joshumicë.
Por për të zgjedhur presidentin dhe për të shmangur një krizë të vazhdueshme, Kurti do të duhet ende të arrijë marrëveshje me parti të tjera.
Donika Emini tha për BIRN se “çdo marrëveshje serioze duhet të adresojë që në fillim paketën e plotë institucionale – qeverinë, kryetarin e kuvendit dhe presidencën, njëkohësisht. Përpjekja për të formuar fillimisht qeverinë dhe për ta shtyrë çështjen e presidentit ka dështuar një herë. Kosova nuk mund ta përsërisë atë gabim.”
Emini shtoi se “humbja e pothuaj dhjetë mandateve është një paralajmërim serioz për Vetëvendosjen. Rikthimi i zgjedhjeve në mënyrë të përsëritur si strategji politike sjell gjithnjë e më pak përfitim; ajo që ka funksionuar një herë nuk funksionon pafundësisht dhe çdo cikël i ri e gërryen më tej besimin publik dhe kapitalin politik të të gjitha palëve.”
Dritëro Arifi u pajtua. Ai tha për BIRN se “numrat tregojnë se pa kompromis nuk mund të kemi institucione legjitime dhe funksionale, veçanërisht sa i përket presidentit, sepse sapo të konstituohet parlamenti, nëse presidenti nuk zgjidhet brenda dy muajve, vendi automatikisht shkon në zgjedhje”.
“Pra, para se të formohet qeveria, duhet një marrëveshje gjithëpërfshirëse mes Vetëvendosjes dhe një partneri apo koalicioni të mundshëm për të krijuar të tri institucionet,” tha ai.
“Përndryshe, vendi rrezikon të shkojë sërish në zgjedhje dhe mund të kemi edhe më shumë dëshpërim. Atëherë nuk është më çështje se kush del i pari apo i dyti, por shteti po e humb kuptimin e ekzistencës së tij – që është t’u shërbejë qytetarëve dhe jo partive politike,” shtoi ai.
Përparësitë dhe të metat e bashkëpunimit
Të dielën, pasi rezultatet treguan një fitore të qartë për Vetëvendosjen, ish-presidentja Vjosa Osmani, në një konferencë të përbashkët për shtyp me liderin e LDK-së, Lumir Abdixhiku, deklaroi se “nuk ka arsye” që Vetëvendosja të mos e zgjedhë atë presidente.
Megjithatë, nuk është e qartë nëse Kurti do të rikthejë mbështetjen për ish-aleaten e tij, Osmanin.
Sipas Dritëro Arifit, arsyeja më e rëndësishme për humbjen e terrenit nga Vetëvendosja është se “qytetarët e kuptuan që Vetëvendosja ka treguar paaftësi për të zbatuar projekte të mëdha, dhe me këtë paaftësi ka treguar se nuk është e aftë të bëjë kompromise me partitë e tjera”.
Kjo çon te arsyeja e dytë – “ndarja nga Vjosa Osmani. Në mënyrë të heshtur, njerëzit kanë refuzuar të votojnë dhe për këtë arsye mbështetja për Vetëvendosjen ka rënë.”
Kurti erdhi në pushtet në koalicion me nismën qytetare të Osmanit, Guxo, në vitin 2021. Por më pas Kurti dhe Osmani u ndanë. Vetëvendosja më pas shfaqi ambicien për të qeverisur e vetme në mandatin e tretë dhe refuzoi ta mbështeste Osmanin për një mandat të dytë presidencial.
Donika Emini vuri në dukje se Vetëvendosja “mbetet në një pozitë të fortë si partia më e madhe, por çdo opsion koalicioni sjell kosto reale politike”.
“Një koalicion me PDK-në përballet me mosbesim të thellë, tensione të gjata rreth procesit në Hagë (gjyqet për krime lufte), dhe kompleksitetin shtesë të fragmentimit të brendshëm të PDK-së.”
“Një koalicion me LDK-në sjell një sfidë tjetër, por po aq të vështirë: presidencën. Vetëvendosja do të duhet të adresojë rolin e ardhshëm të Osmanit, pavarësisht formulës që zgjedh, dhe tani e bën këtë nga një pozicion më i dobët negociues se më parë.”
“Ka gjithashtu një ironi më të gjerë. Vetëvendosja për vite me radhë ka kritikuar koalicionet e ndërtuara rreth posteve dhe jo programeve. Numrat aktualë mund ta detyrojnë pikërisht një negociatë të tillë – dhe mënyra se si do ta menaxhojë këtë tension do të jetë një nga zhvillimet politike më përcaktuese të javëve në vijim,” përfundoi ajo.
