Lojërat Olimpike 2016 në Rio nuk e kishin parashikuar virusin Zika, por tanimë që Brazili është pushtuar nga ethet e virusit, çfarë rreziqesh i paraqiten pjesëmarrësve që do të vizitojnë vendin dhe do të kthehen më pas në atdhe?
Kur Rio de Zhaniero fitoi të drejtën e Lojërave Olimpike 2016, virusi Zika nuk kishte mbërritur ende në Brazil. Tani, pasi miliarda dollarë janë investuar në përgatitjen për Lojërat Olimpike, shteti i Rio de Zhanieros ka numrin e dytë më të lartë të infeksioneve të dyshuara me virusin Zika. A duhen Lojërat Olimpike Verore 2016 të shtyhen apo të zhvendosen diku tjetër?
Ky është një vendim i vështirë dhe faktet nuk janë ende të qarta. Për këtë arsye, muajin e shkuar unë iu bashkova 223 shkencëtarëve, bioeticienëve dhe ekspertëve të shëndetit publik në nënshkrimin e një letre të hapur ndaj Margaret Chan, Drejtores së Përgjithshme të Organizatës Botërore të Shëndetësisë. Ne i kërkuam asaj të caktojë një grup të pavarur për të këshilluar OBSH dhe Komitetin e Lojërave Olimpike në një proces transparent që do të ofronte provat e nevojshme për të balancuar shëndetin publik përkundrejt ndërprerjes së një eventi të madh sportiv ndërkombëtar.
Virusi Zika nuk është diçka e re, por varianti që hyri në Brazil në vitin 2013 është më i rrezikshmi se çdo variant i njohur. Një studim i publikuar muajin e shkuar nga Revista Mjekësore e Anglisë së Re ka konfirmuar se kur virusi infekton një grua shtatzënë, mund të pengojë zhvillimin e trurit në fetusin e saj – një gjendje e rrallë e njohur si mikrocefalia. Në raste të rënda, mikrocefalia mund të pengojë jetesën e pavarur të fëmijës.
Shpërthimi brazilian i virusit Zika është lidhur me një formë veçanërisht shkatërrimtare të mikrocefalisë e njohur si ndërprerje e zhvillimit të trurit të fetusit. Derisa Zika u përhap në Brazil, vetëm disa fetuse me këtë gjendje janë regjistruar. Së fundmi, një studim zbuloi se 35 fetuse me mikrocefali në Brazil zbuloi se 11 prej tyre kishin ndërprerjen e zhvillimit të trurit.
Kërkimet më të fundit konfirmojnë lidhjen midis Zikës dhe mikrocefalisë në një studim, të publikuar dy muaj më parë, i cili analizoi gratë shtatzëna në Rio de Zhaniero me simptomat e infeksionit Zika. Te ato që iu konfirmua infeksioni, 29 për qind mbartnin një fetus me një anormali serioze. Asnjë prej grave që nuk ishin të infektuara nuk kishte anoramlitet në fetus.
Te të rriturit, Zika shkakton temperaturë të lartë dhe përskuqje; por më shqetësues është fakti se mund të ketë një lidhje midis sindromës Guillain-Barre, një çrregullim shkatërrimtar dhe ndonjëherë që merr jetë njerëzish, që mund të shkaktojë paralizë për disa muaj ose madje disa vite. Rreziku i zhvillimit të sindromës Guillain-Barre për një të rritur të infektuar me virusin Zika mbetet i panjohur.
OBSH e ka deklaruar Zikën një “Shqetësim Emergjent i Shëndetit Publik Ndërkombëtar” dhe ka këshilluar që gratë shtatzëna të mos udhëtojnë në Brazil. Por si mund t’i ndihmojë gratë shtatzëna qëndrimi në shtëpi nëse të tjerë e sjellin virusin mbrapsht nga Rio? Me 500,000 persona që pritet të marrin pjesë në Lojërat Olimpike, kjo ka gjasa të ndodhë në disa vende në të cilat Aedes aegypti, mushkonja që mund të transportojë virusin, është e pranishme.
Dy argumente do të bëhen kundër kësaj arsyeje për shtyrjen apo zhvendosjen e Lojërave. Së pari, rreziku i infektimit në dimër është i ulët, pasi ka më pak mushkonja dhe Brazili po përdor ushtrinë për të spërkatur zonat ku mushkonjat shumohen. Por, siç argumentoi së fundmi Amir Attaran, profesor i të drejtës dhe shëndetit të popullatës nga Universiteti i Otavës, në Analizën e Shëndetit Publik të Harvard, kalimi i etheve tropikale, një virus i lidhur me Zikën dhe i transportuar nga e njëjta specie e mushkonjave, ulet, por nuk shkon në zero në Rio në dimër.
Sa për spërkatjen, Attaran hedh dyshime për efikasitetin e saj, duke marrë parasysh faktin se Rio ka parë një rritje të ndjeshme dhe të pashpjeguar të ethes tropikale këtë vit. Lagjja e Parkut Olimpik, ku do të mbahen eventet, ka pasur më shumë raste të etheve verore në tre-mujorin e parë të vitit 2016 sesa në të gjithë vitin 2015.
Përgjigjja e dytë është të themi se miliona turistë e vizitojnë Rion gjithsesi, ndaj përhapja e Zikës në vende të tjera me mushkonjat Aedes aegypti është e pashmangshme; ka pak ndryshim nëse vizitorët që e sjellin atë në vendet e tyre kanë qenë në Lojërat Olimpike. Por, si rezultat i shpërthimit brazilian, kërkimet mbi Zikën janë shtuar dhe ka shpresa të arsyeshme se një vaksinë, një drogë anti-virale apo mjete të tjera të luftimit të infeksionit ose përhapjes së tij do të gjenden.
Ndaj kur infeksioni përhapet është kritik. Nëse Lojërat Olimpike bëhen, vizitorët do të vijnë në Brazil nga shumë vende të tjerë ku virusi nuk është i pranishëm. Nëse ata e kthejnë Zikën në rajonet e tyre me Aedes aegypti dhe sisteme të kujdesit shëndetësor të pamjaftueshme – si për shembull Afrika Perëndimore dhe Azia e Jugut – miliona infektime do të ndodhin përpara se mjetet efektive të parandalimit apo një kurë të jenë gjendur.
OBSH ka thënë se anulimi i Lojërave Olimpike do të “komprometonte investimin e madh që atletët dhe të tjerët kanë bërë në përgatitjen e atij që duhej të ishte një rast fantastik”. Nuk ka dyshim se kjo është e vërtetë, por kjo duhet gjithashtu të vihet në peshore përkundrejt rreziqeve të përhapjes së një virusi të rrezikshëm. Statuti Olimpik thotë se përgjegjësia sociale dhe respekti për të drejtat themelore të njeriut dhe etikës janë në zemër të lëvizje Olimpike.
Nuk është as përgjegjësi shoqërore dhe as etike të shpërfillen rreziqet që virusi Zika paraqet ndaj të rriturve dhe fëmijëve që nuk janë lindur ende. Ndoshta rreziqet janë ende të pakëta për të justifikuar vazhdimin e Lojërave Olimpike në Rio (që në çdo rast mund të shtyhet në vend që të anulohet), por ndoshta nuk është kështu. Derisa ekspertët e kualifikuar të kenë zbuluar të gjitha faktet, bota duhet të qëndrojë larg.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Should the World Go to Rio?
