Polonia do të hapë një hetim mbi uljen e detyruar të një avioni të Ryanair, i cili udhëtonte nga Athina për në Vilnius, të cilin regjimi bjellorus e organizoi në mënyrë që të arrestonte një gazetar opozitar të regjimit të Lukashenkos.
Prokurori i Përgjithshëm dhe Ministri i Drejtësisë i Polonisë Zbigniew Ziobro të hënën urdhëroi një hetim për uljen e detyruar të një avioni nga ana e autoriteteve bjelloruse dhe më pas arrestimin e një aktivisti të opozitës që gëzonte status të mbrojtur në Poloni.
Polonia është në krye të luftës diplomatike të BE-së me Bjellorusinë dhe presidentin e saj autoritar, Aleksandër Lukashenko, i cili së bashku me shumë zyrtarë bjellorusë janë nën sanksione të BE-së, përfshirë ndalime udhëtimi dhe ngrirje të pasurive, të vendosura pas zgjedhjeve polemike të gushtit 2020 dhe shtypjen më pas të protestuesve.
Polonia ka qenë e zëshme në mbështetjen e saj ndaj opozitës bjelloruse, duke ofruar mbrojtje për të mërguarit dhe duke u dhënë kritikëve të Lukashenkos një shtëpi në Varshavë për ta përdorur si selinë e tyre. Regjimi i Lukashenkos ka marrë hak duke shënjestruar anëtarët e pakicës polake në Bjellorusi. Gjatë muajve të fundit, disa polakë në Bjellorusi janë arrestuar, përfshirë Andrzej Poczobut, një gazetar dhe anëtar i Shoqatës së Polakëve në Bjellorusi.
Avioni i Ryanair Athinë-Vilnius po kalonte në hapësirën ajrore bjelloruse gjatë rrugës për në Vilnius kur autoritetet bjelloruse, nën dyshimet se me urdhër të Lukashenkos, përdorën një alarm të rremë për bombë dhe një avion luftarak për ta detyruar avionin ku ndodhej edhe Roman Protasevich të ulej në Minsk, ku shërbimet e sigurisë hipën në avion dhe arrestuan më pas aktivistin e opozitës.
Incidenti, i cili ka shkaktuar zemërim në të gjithë Evropën dhe u përshkrua si “një akt i paparë i terrorizmit shtetëror” nga kryeministri polak Mateusz Moraëiecki, bëri që prokurorët në Poloni të hapnin një hetim të lidhur me dy nene në Kodin Penal polak.
Njëri nen ka të bëjë me përdorimin e mashtrimit ose kërcënimit të drejtpërdrejtë të dhunës për të marrë kontrollin e një avioni, i cili në këtë rast u regjistrua zyrtarisht në Poloni, duke dhënë një bazë ligjore për hetimin pasi avioni konsiderohet territor polak. Tjetri ka të bëjë me privimin e paligjshëm të lirisë së Protasevich, të cilit vitin e kaluar iu dha statusi i mbrojtur në Poloni, duke e lejuar atë të lëvizte lirshëm brenda BE-së, si dhe udhëtarëve të tjerë.
Gazetari 26-vjeçar është një nga themeluesit e kanalit Telegram NEXTA, i cili luajti një rol të rëndësishëm në organizimin e protestave kundër Lukashenkos gjatë gjithë gjysmës së dytë të vitit të kaluar. Të paktën një pjesë e përmbajtjes së NEXTA ishte ngarkuar nga Polonia, e cila ka një komunitet të konsiderueshëm të mërguarish bjellorusë, duke përfshirë themeluesit e kanalit dhe udhëheqës të tjerë të opozitës. Protasevich nuk jetonte më në Poloni.
“I kam kërkuar Presidentit të Këshillit Evropian ta zgjerojë axhendën e nesërme të Këshillit Evropian dhe të diskutojë sanksionet e menjëhershme kundër regjimit të A. Lukashenkos”, shkroi të dielën në mbrëmje në Tëitter kryeministri Moraëiecki. “Rrëmbimi i një aeroplani civil është një akt i pashembullt terrorizmi shtetëror. Kjo nuk mund të mbetet pa u ndëshkuar.”
Në Bjellorusi, Protasevich përballet me akuza për prishje të rendit publik dhe nxitje të urrejtjes shoqësore, dhe rrezikon deri në 12 vjet burg nëse dënohet. Ai është gjithashtu në një listë terroristësh të përpiluar nga autoritetet bjelloruse dhe, nëse akuzohet zyrtarisht për terrorizëm, mund të përballet me dënimin me vdekje. I riu i tmerruar thuhet se iu përgjërua ekuipazhit të avionit që të mos e ulte avionin, duke thënë se do të përballej me dënimin me vdekje nëse ata e bënin këtë. Pas disa orësh avioni u lejua të nisej për në destinacionin e tij.
Çekët i janë bashkuar Polonisë duke protestuar kundër veprimeve të regjimit bjellorus, megjithëse nuk ka pasur ende asnjë reagim nga Hungaria, Sllovakia ose ndonjë deklaratë të përbashkët nga Katërshja e Visegradit.
