Presidenti francez Emmanuel Macron tronditi vendin e tij – dhe botën – kur thirri zgjedhjet e parakohshme muajin e kaluar, menjëherë pasi partia e tij u mposht nga Tubimi Kombëtar i ekstremit të djathtë në votimin për Parlamentin Evropian. Përveç një grupi të vogël këshilltarësh, Macron nuk paralajmëroi askënd, madje as kryeministrin e tij, Gabriel Attal. Megjithatë, lëvizja dukej e planifikuar me kujdes. Dhe për Macron, funksionoi mjaft mirë, sepse humbja nuk u shndërrua në një katastrofë.
Që nga zgjedhjet legjislative në 2022, Macron kishte vetëm një pluralitet në Asamblenë Kombëtare. Por duke mbledhur vota në të majtë ose në të djathtë, qeveria e tij miratoi reforma të rëndësishme, jo më pak duke rritur moshën e pensionit nga 62 në 64 vjeç dhe duke shtrënguar imigracionin. Por, siç i rrëfeu Macron babait të tij dy muaj më parë, në mendjen e tij Asambleja Kombëtare ishte bërë “e pa qeverisshme”, duke shtuar se ai do ta shpërndante atë. Ai po kërkonte një rrugëdalje. Sido që të jetë, qeveria e tij po përballej me një votë mosbesimi pas pushimeve të verës dhe kishte të ngjarë të binte. Më mirë ta kapte demin nga brirët.
Kur Macron u zgjodh për herë të parë në 2017, ai dukej se ishte një mburojë kundër valës populiste të ekstremit të djathtë që po përplasej nëpër Perëndim, në fillim duke dëbuar Mbretërinë e Bashkuar nga Evropa dhe më pas duke e sjellë Donald Trump-in në pushtet në Shtetet e Bashkuara. Macron mundi Marine Le Pen të Frontit Kombëtar (siç njihej atëherë Tubimi Kombëtar) 66% me 34%, dhe e përsëriti këtë sukses pesë vjet më vonë, duke fituar 59% të votave.
Por popullariteti i Macron është zbehur që atëherë, ndërsa mbështetja për Tubimin Kombëtar është rritur. Shenjat tashmë ishin të qarta në zgjedhjet evropiane 2019, kur Tubimi Kombëtar e nxori partinë e Macron në vendin e dytë, 23% me 22%. Pesë vjet më vonë, as që iu afrua: në zgjedhjet e Parlamentit Evropian të qershorit, Tubimi Kombëtar fitoi 31%, më shumë se dyfishi i 15% të Rilindjes.
Arsyetimi i dukshëm i Macron për shpërndarjen e menjëhershme të Asamblesë Kombëtare ishte se duke vënë në qendër të vëmendjes Tubimin Kombëtar gjatë një fushate të shkurtër zgjedhore, partia e Le Pen do të fillonte të plasaritej. Me tre vjet të tjerë të mbetur në mandatin e tij si president, më mirë të përballesh me Tubimin Kombëtar tani dhe t’ia ulësh vrullin sesa të lejosh që vota e tyre të vazhdojë të shtohet dhe ta çojë Le Pen në Elysée në 2027.
Gjatë raundit të parë të votimit, filluan të shfaqeshin krisje, jo më pak fakti që Tubimi Kombëtar u tërhoq nga shumë prej politikave të tij historike. Një “preferencë kombëtare” për qytetarët francezë ndaj të huajve për punë, strehim dhe mirëqenie? Jo më (vetëm njerëzit me shtetësi të dyfishtë duhet të përjashtohen nga pozicionet strategjike brenda shtetit francez). Ulja e tatimit mbi vlerën e shtuar në 5.5%? Vetëm për gazin, naftën dhe energjinë elektrike. Dalje në pension në moshën 60-vjeçare? Në fakt, në disa raste, Tubimi Kombëtar do ta rrisë moshën minimale në 66 vjeç. Largimi nga tregu evropian i energjisë elektrike? Ndoshta po, ndoshta jo, në varësi se kë pyesni. Vetëm në lidhje me imigracionin Tubimi Kombëtar ka qenë konsistent, megjithëse shumë nga ato që propozon janë bërë tashmë.
Megjithatë, Tubimi Kombëtar e fitoi me lehtësi raundin e parë të zgjedhjeve, me 33% të votave, ndërsa koalicioni i Ensemble (Së bashku) i Macron përfundoi jo i dyti, por i treti, pas aleancës së krahut të majtë, Fronti i Ri Popullor, i cili mori 28%. Megjithatë, koalicioni presidencial e rriti pjesën e tij të votave me pesë pikë përqindje krahasuar me zgjedhjet evropiane, duke fituar 20%, pjesërisht për shkak të pjesëmarrjes së lartë.
Në raundin e dytë, krisjet u bënë të çara, me fushatën që zbuloi numrin alarmues të neo-nazistëve, racistëve dhe antisemitëve ende brenda kampit të Tubimit Kombëtar, dhe paaftësinë në dukje dhe mungesën e gatishmërisë së shumë prej kandidatëve të tyre. Çështja ruse gjithashtu u rishfaq (kandidatura presidenciale e Le Pen në 2017 mori mbështetje financiare nga Kremlini), me ministrinë e jashtme të Rusisë që deklaroi publikisht mbështetjen për Jordan Bardella, kryetarin e ri të Tubimit Kombëtar.
Në fund, Tubimi Kombëtar nuk iu afrua kurrë arritjes së një mazhorance absolute, duke mos pasur 289 deputetët e kërkuar. Në fakt, ai doli i treti, pas Frontit të Ri Popullor dhe Ensemble, të cilët dolën shumë më mirë se sa pritej. Sot forca dominuese në Asamblenë Kombëtare nuk është e djathta ekstreme, por e majta, megjithëse asnjë nga blloqet e votimit – e majta, qendra dhe e djathta ekstreme – nuk ka një shumicë absolute.
Pra, tani?
Megjithëse mundësia e një qeverie teknokratike, për të parë Lojërat Olimpike, është hedhur në diskutim, skenari më i mundshëm është një marrëveshje midis partive “republikane”, që shtrihet nga komunistët deri te të Gjelbrit, Socialistët, centristët dhe konservatorët, së bashku me një program politik për vitin e ardhshëm.
Ky lloj koalicioni i madh ka qenë i huaj për politikën franceze që nga themelimi, nën Charles de Gaulle, i Republikës së Pestë, me presidentin e saj të fortë. Por ishte një tipar i Republikës së Tretë dhe të Katërt dhe zor se është i huaj për vendet e tjera evropiane. Dy vitet e fundit, kur qeverisë së Macron i mungonte një shumicë parlamentare, parafytyruan potencialin e një marrëveshjeje të tillë.
Si për ironi, ishte pikërisht një koalicion kaq i madh që e solli Macron-in në presidencë në radhë të parë, në vitin 2017. Tre vjet janë një kohë e gjatë në politikë dhe sfida për qeverinë e ardhshme, çfarëdolloj forme që ajo të marrë, është të zgjidhë krizën e kostos së jetesës. Nëse Macron e ka fituar këtë betejë, ai nuk e ka fituar ende luftën.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Macron’s Huge Bet Paid Off
