Ndërsa gjërat po qetësohen pas një prej zgjedhjeve presidenciale më të trazuara në historinë amerikane, shumë po pyesin nëse presidenti i sapozgjedhur Donald Trump do të përmbushë axhendën e tij ekonomike dhe – duke supozuar se ai do të përmbushë premtimet e tij të bëra gjatë fushatës zgjedhore – çfarë ndikimi do të kenë politikat e tij në Shtetet e Bashkuara dhe në pjesën tjetër të botës.
Gjatë fushatës, Trump u zotua në mënyrë të përsëritur të krijonte vende pune në prodhim duke vendosur një tarifë 10% për të gjitha importet dhe deri në 60% për mallrat kineze. Ai gjithashtu u zotua të ndëshkojë kompanitë amerikane që prodhojnë mallra jashtë shtetit, të deportojë miliona emigrantë pa dokumente dhe ta bëjë më të vështirë hyrjen në vend për emigrantët si dhe konkurrencën e tyre me punëtorët amerikanë.
Në pamje të parë, vizioni i Trump për një “rilindje prodhuese” mund të duket tërheqës. Duke pasur parasysh rezultatin e zgjedhjeve, kjo i ka pëlqyer votuesve. Tregjet financiare gjithashtu reaguan pozitivisht: pas shpalljes së zgjedhjeve, dollari u rrit kundrejt shumicës së monedhave kryesore dhe S&P 500 shënoi fitimin më të madh javor në një vit.
Por realiteti nuk është aq rozë sa mund të duket. Gara e tregut të aksioneve nxitet kryesisht nga pritjet për ulje të konsiderueshme të taksave dhe derregullim. Planet për të rritur taksat për korporatat super të pasura dhe të mëdha – një pjesë qendrore e fushatës së zv/presidentes Kamala Harris – do të anulohen, të paktën tani për tani.
Kur vjen fjala për planet e Trump për të kufizuar qarkullimin e mallrave dhe njerëzve, ekspertët mbeten shumë më pak optimistë. Një dokument i fundit i Institutit Peterson nga Kimberly Clausing dhe Mary Lovely shqyrton pasojat e mundshme të barrierave tregtare të propozuara nga Trump, duke paralajmëruar se tarifat e tij të importit do të çojnë në çmime më të larta, me barrën që bie në mënyrë disproporcionale mbi familjet me të ardhura të ulëta dhe të mesme.
Në fakt, disa mund të argumentojnë se tarifat e Trump nuk do të sjellin inflacion të qëndrueshëm, vetëm një rritje të çmimeve një herë. Sipas këtij këndvështrimi, përfitimet afatgjata do të peshonin më shumë se kostot afatshkurtra.
Por ka arsye për të besuar se në vend që të sjellin përfitime të qëndrueshme ekonomike, politikat tregtare që favorizon Trump do të shkaktonin dëme serioze. Kjo ndodh sepse, megjithëse konsumatorët padyshim që do të mbanin mbi supe pjesën më të madhe të barrës, ata janë vetëm një pjesë e historisë. Një mur tarifor rreth SHBA-së do të rriste kostot për prodhuesit vendas – një rezultat që vështirë se do të ishte një tronditje për këdo përveç Trump.
E meta themelore në planin tarifor të Trump është se prodhuesit vendas mbështeten shumë në inputet e importuara. Kini parasysh çelikun: SHBA-ja, importuesi më i madh i çelikut në botë, furnizohet nga 80 vende, duke përfshirë Brazilin, Kanadanë, Meksikën dhe Kinën. Një rritje e mprehtë e tarifave të çelikut do të rriste kështu koston e produkteve të prodhuara në Amerikë, do të gërryente konkurrencën ekonomike të vendit dhe përfundimisht do të minonte qëllimin e deklaruar të Trump për të rikthyer vendet e punës në prodhim.
Plani i Trump për të kufizuar përdorimin e fuqisë punëtore të huaj do ta përkeqësonte problemin. India, për shembull, ka qenë një nga ofruesit më të mëdhenj të punës në SHBA që nga reformat ekonomike të Indisë në vitin 1991. Gjatë tre dekadave të fundit, kontraktimi i jashtëm ka qenë një ndihmë për Indinë dhe SHBA-në, pasi revolucioni digjital u mundësoi kompanive amerikane të përfitonin nga kostot më të ulëta të punës së Indisë.
Kufizimi i kontraktimit në emër të mbrojtjes së punëtorëve amerikanë jo vetëm që do të dëmtojë ekonominë e Indisë, por gjithashtu do të rrisë kostot e prodhimit në SHBA. Përveç uljes së konkurrencës, kufizimet e propozuara të Trump mund të kenë pasoja gjeopolitike të gjera, duke minuar potencialisht tre dekada përpjekje diplomatike të SHBA-së për të krijuar lidhje më të ngushta sigurie me Indinë.
Për më tepër, kufizimi i aksesit në fuqinë punëtore të lirë të huaj do t’u mundësonte vendeve të tjera, veçanërisht Kinës, të konkurrojnë me firmat amerikane në tregun e produkteve. Ndërsa SHBA-ja izolohet gjithnjë e më shumë, Kina është e zënë me zgjerimin e terrenit të saj në Afrikë, Azi dhe Amerikën Latine. Prania e saj në rritje në këto rajone mund të hapë rrugë të reja për prodhim dhe burime, duke rritur produktivitetin kinez dhe duke rritur ndikimin e saj gjeopolitik.
Ndërsa debati rreth kontraktimit në SHBA shpesh inkuadrohet si një konflikt i thjeshtë midis punonjësve amerikanë dhe të huaj, ajo që shpesh neglizhohet është se kontraktimi i jashtëm rrit fitimet e korporatave. Zgjidhja nuk qëndron në kufizimin e aksesit në fuqinë punëtore me kosto më të ulët jashtë shtetit, por në përdorimin e taksave për të rishpërndarë disa nga fitimet nga të pasurit tek të varfrit, duke siguruar që përfitimet e tregtisë globale të ndahen në mënyrë më të barabartë.
Në shumicën e demokracive, shqetësimi kryesor pas zgjedhjeve është se fituesit nuk do të përmbushin premtimet e tyre të bëra gjatë fushatës. Zgjedhjet presidenciale të vitit 2024 në SHBA janë një nga ato raste të rralla ku ekziston frika e dukshme – në Amerikë dhe në mbarë botën – se fituesi do t’i mbajë vërtet premtimet e tij.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. What If Trump Keeps His Promises?
