Kryenegociatorët e dialogut Kosovë-Serbi, Besnik Bislimi dhe Petar Petkoviç, në një takim të ndërmjetësuar nga i dërguari i posaçëm i BE-së, Miroslav Lajçak, ranë dakord të martën në Bruksel për zbatimin e Deklaratës së vitit 2023 për Personat e Zhdukur.
“Shumë i lumtur që përfunduam me sukses negociatat për funksionalizimin e Deklaratës për Personat e Zhdukur të vitit 2023. Një hap i rëndësishëm që përfundimisht do të sjellë një përmbyllje për familjet. Së shpejti do të organizojmë takimin e parë të Komisionit të Përbashkët”, shkroi Lajçak në X të mërkurën.
Zv/kryeministri i Kosovës, Bislimi, pas takimit tha: “Tani mund të ecim përpara dhe takimi i parë i këtij komisioni të përbashkët do të mbahet muajin e ardhshëm”, duke shtuar se Serbia kishte premtuar se nuk do ta pengojë komisionin.
Petkoviç, shef i zyrës së Serbisë për Kosovën, tha: “Pengesa e fundit për zbatimin e Deklaratës për Personat e Zhdukur është hequr”, duke shtuar: “Është rënë dakord për komisionin e përbashkët që do të ofrojë mbështetje për grupin e punës, i cili kryesohet , si më parë, nga Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq.”
BE-ja shpjegoi të martën se një “Komision i Përbashkët i kryesuar nga Ndërmjetësuesi i BE-së do të jetë përgjegjës për mbikëqyrjen e zbatimit të Deklaratës për Personat e Zhdukur.
“Ai do të monitorojë bashkëpunimin e palëve: për identifikimin e vendeve të varrimit dhe gërmimet pasuese; mbi aksesin në informacione të sakta dhe të besueshme duke përfshirë të gjithë dokumentacionin përkatës vendas dhe ndërkombëtar, përdorimin e të dhënave satelitore; Light and Detection and Ranging (LIDAR) dhe teknologji të avancuar për zbulimin e varreve masive; dhe respektimin e të drejtave të familjeve të personave të zhdukur.”
Marrëveshja kishte “rikonfirmuar se çështja e personave të zhdukur është një shqetësim humanitar”, thuhet në deklaratë, duke shtuar: “Progresi i sotëm është një hap i rëndësishëm drejt normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe zbatimit të Marrëveshjes së vitit 2023 për rrugën drejt Normalizimit.”
Në prill 2023, Kosova dhe Serbia ndërmorën hapat e parë për të zbatuar një marrëveshje normalizimi të dakorduar verbalisht, në Ohër, Maqedoni e Veriut, duke krijuar një Komitet të Përbashkët Monitorues për të mbikëqyrur deklaratën për personat e zhdukur. Më 2 maj 2023, kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, dhe presidenti i Serbisë, Aleksandër Vuçiç, u zotuan të dy ta respektonin Deklaratën.
Por në prill të vitit 2024, kreu i Komisionit të Qeverisë së Kosovës për Persona të Zhdukur, Andin Hoti, babai i të cilit është gjithashtu i zhdukur, pretendoi se nuk kishte marrë përgjigje për një letër që ai u dërgoi autoriteteve serbe në qershor 2023 për hapjen e arkivave të njësive të Ushtrisë Jugosllave të akuzuara për përfshirje në krime lufte në Kosovë.
Ai gjithashtu pretendoi se nuk kishte marrë asnjë përgjigje për letrat e dërguara kreut të politikës së jashtme të BE-së, Josep Borrell, duke shprehur shqetësimin për moszbatimin e marrëveshjes.
Të mërkurën, Lajçak renditi hapat e ndryshëm të nevojshëm për zbatimin e marrëveshjes së Ohrit, në përputhje me zotimin e 2 majit 2023.
Ato përfshijnë: de-përshkallëzimin në veriun e Kosovës me shumicë serbe; përgjegjësinë për sulmin e 24 shtatorit 2023 kundër policisë së Kosovës nga persona të armatosur serbë në fshatin Banjskë të udhëhequr nga Milan Radoiçiq, aktualisht në Serbi; riintegrimin e serbëve të Kosovës që u larguan nga institucionet e Kosovës në nëntor 2022; themelimin e Asociacionit të Komunave me shumicë serbe nga Kosova; njohjen e dokumenteve dhe simboleve të Kosovës nga Serbia.
Të njëjtat kushte u përmendën edhe nga Këshilli për Çështje të Përgjithshme të BE-së të martën, i cili gjithashtu dënoi shpërthimin e fundit në kanalin Ibër-Lepenc, i cili rrezikoi ta linte Kosovën pa ujë dhe nergji elektrike. Kapitulli për Kosovën thoshte gjithashtu se “BE-ja gradualisht do të heqë masat kundër Kosovës në përputhje me hapat e tjerë të Kosovës për të de-përshkallëzuar tensionet në veri”.
Në qershor të vitit 2023, BE-ja njoftoi një paketë masash “të kthyeshme” kundër Kosovës, duke përmendur dështimin e saj për të rivendosur qetësinë në veriun me shumicë serbe.
