Ekonomia botërore pret me frikë vendosjen e tarifave tregtare të Donald Trump. Trump qartazi i do taksat e importit dhe ka premtuar t’i rrisë ato për mallrat që vijnë nga Kina, Evropa, Meksika dhe madje edhe Kanadaja. Sa kaos do të shkaktojë kjo varet jo vetëm nga shtrirja dhe madhësia e tarifave, por edhe nga qëllimi për të cilin ato janë vendosur.
Ekonomistët nuk i pëlqejnë tarifat për një sërë arsyesh. Si të gjitha barrierat për shkëmbimet e mallrave, ato krijojnë joefikasitet: ato ju pengojnë të më shisni diçka që unë e vlerësoj më shumë se ju, duke na lënë të dyve më keq në parim. Teoria ekonomike pranon se ky joefikasitet mund të kompensohet nga fitimet gjetkë. Për shembull, tarifat mund të bëjnë diçka të mirë në prani të industrive të reja, përhapjes së njohurive, fuqisë monopole ose shqetësimeve të sigurisë kombëtare.
Edhe atëherë, do të argumentojnë ekonomistët, tarifat janë një instrument shumë pak preçiz. Në fund të fundit, një tarifë importi është një kombinim specifik i dy politikave të ndryshme: një taksë mbi konsumin e mallit të importuar dhe një subvencion prodhimi për furnizimin e tij të brendshëm, me norma të barabarta. Çdo objektiv ekonomik ose joekonomik mund të përmbushet në mënyrë më efektive duke zbatuar këto politika veçmas dhe me ritme të personalizuara, duke i drejtuar ato më drejtpërdrejtë në rezultatet e dëshiruara. Për ekonomistët, tarifat janë një instrument që dëmon vetë kauzën tuaj.
Pikëpamja e Trump nuk mund të ishte më ndryshe. Në imagjinatën e tij, tarifat janë një mjet që mund të rregullojë njëkohësisht deficitin tregtar të Amerikës, të rrisë konkurrencën e saj, të nxisë investimet dhe inovacionin vendas, të mbështesë klasën e mesme dhe të krijojë vende pune në vend.
Kjo pikëpamje është pothuajse me siguri fantastike. Tarifat do të kenë efekte shumë të pabarabarta në prodhimtarinë amerikane. Disa do të përfitojnë, ndërsa këto tarifa do të dëmtojnë ata që varen nga inputet e importuara ose tregjet e huaja. Edhe kur ato rrisin fitimet, nuk ka asnjë garanci se kjo do të çojë në më shumë investime në teknologji të reja ose në krijimin e vendeve të punës. Korporatat që bëhen më të pasura mund të zgjedhin t’ia shpërndajnë të ardhurat menaxherëve dhe aksionerëve të tyre në vend që të rrisin kapacitetin prodhues.
Nëse Trump këmbëngul në pikëpamjen e tij, lajmi i mirë, të paktën për pjesën tjetër të botës, është se kostot ekonomike do të përballohen kryesisht nga amerikanët. Kjo është një tjetër pasqyrë kyçe nga ekonomia: njësoj si përfitimet e hapjes ndaj tregtisë ndërkombëtare akumulohen kryesisht në vend, e njëjta gjë vlen edhe për kostot e shkaktuara nga proteksionizmi.
Prandaj do të ishte një gabim tragjik që vendet e tjera të reagonin dhe të hakmerreshin me tarifat e tyre. Nuk ka asnjë arsye që ata të përsërisin gabimin e Trump dhe të shtojnë rrezikun e një lufte tregtare në përshkallëzim.
Trump sigurisht që mund të ndëmarrë një qasje më të kufizuar. Ai i ka mbështetur shpesh tarifat si një armë për të përftuar koncesione nga partnerët tregtarë. Është e rëndësishme të vihet re se ky refuzim i nënkuptuar i tarifave të përgjithshme duket se pasqyron gjithashtu pikëpamjet e të emëruarit të tij për postin e sekretarit të Thesarit, Scott Bessent.
Për shembull, para zgjedhjeve, Trump kërcënoi Meksikën dhe Kanadanë me tarifa 25% nëse ata nuk arrinin të “siguronin kufijtë e tyre”. Në parim, kërcënime të tilla nuk duhet të bëhen, nëse vendet e tjera përmbushin kërkesat e Trump.
Por nuk është e qartë nëse përdorimi i kërcënimeve të tilla për të ndryshuar sjelljen e të tjerëve do të jetë efektiv. Kina, India dhe vendet e tjera të mëdha nuk ka gjasa të preken prej tyre, duke pasur parasysh rreziqet për t’u dukur të dobëta. Gjithsesi, tarifat janë një kërcënim i dobët, pavarësisht nëse dikush i sheh ato si një pistoletë me defekt apo një thikë zvicerane. Në këndvështrimin konvencional, për shkak se tarifat janë të dëmshme për ekonominë vendase, atyre u mungon besueshmëria si ndëshkim për të tjerët. Nga këndvështrimi alternativ Trumpian, tarifat janë në thelb të dëshirueshme, që do të thotë se ato ka të ngjarë të përdoren pavarësisht se çfarë bëjnë partnerët tregtarë.
Ekziston një koncept i katërt, më realist i tarifave që ka qenë efektiv në disa raste kyçe. Mbrojtësit e kësaj perspektive i shohin tarifat si një mburojë pas së cilës politikat e tjera, kryesisht të brendshme, mund të funksionojnë në mënyrë më efektive. Tradicionalisht, ligjet tregtare i kanë lejuar vendet të përdorin tarifat për të mbrojtur sektorët ose rajonet e cenueshme në kushte specifike, duke plotësuar në mënyrë efektive politikën e brendshme sociale.
Një shembull edhe më domethënës është mbrojtja e industrisë foshnjore, e cila ka funksionuar më mirë kur ekziston krahas instrumenteve të tjera për të nxitur firmat vendase të inovohen dhe përmirësohen. Disa raste të dukshme përfshijnë Shtetet e Bashkuara të fundit të shekullit të nëntëmbëdhjetë, Korenë e Jugut dhe Tajvanin e pas viteve 1960 dhe Kinën e pas viteve 1990. Në secilin prej këtyre rasteve, politikat industriale shkuan shumë përtej mbrojtjes tregtare dhe nuk ka gjasa që barrierat tarifore më vete të kishin prodhuar përfitimet që ka përjetuar secila prej këtyre ekonomive.
Në mënyrë të ngjashme, politikat e gjelbra shpesh kërkojnë disa barriera tregtare për t’i bërë ato ekonomikisht dhe politikisht të qëndrueshme, si në rastin e tarifave të karbonit të Bashkimit Evropian. Në të gjitha këto raste, tarifat luajnë një rol mbështetës për politika të tjera që i shërbejnë një qëllimi më të gjerë dhe mund të jenë një çmim i vogël për t’u paguar për një përfitim më të madh.
Për fat të keq, Trump nuk ka ofruar një axhendë të brendshme rinovimi dhe rindërtimi ekonomik në asnjë nga këto fusha, dhe tarifat e tij ka të ngjarë të qëndrojnë – dhe të dështojnë – vetë. Kur tarifat janë të moderuara dhe përdoren për të plotësuar një axhendë investimi vendase, ato nuk duhet të shkaktojnë shumë dëm; madje mund të jenë të dobishme. Kur ato nuk bëjnë dallime dhe nuk mbështeten nga politika të qëllimshme në vend, ato shkaktojnë dëm të konsiderueshëm – dhe më shumë në vend se sa për partnerët tregtarë.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. What Tariffs Can and Can’t Do
