Akuzat për pengim të drejtësisë dhe manipulim të dëshmitarëve kundër Hashim Thaçit mund të rezultojnë të kushtueshme për ish-presidentin e Kosovës nëse ai përfundimisht shpallet fajtor në rastin e krimeve të luftës kundër tij, thonë ekspertët ligjorë.
Një ish-udhëheqës i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, UÇK, gjatë luftës së Kosovës 1998-1999, Thaçi e nisi këtë vit duke hedhur poshtë një aktakuzë të re kundër tij, në të cilën prokurorët thonë se ai zbuloi informacione sekrete për dëshmitarët e prokurorisë dhe u koordinua me katër vizitorë në qelinë e tij në Hagë “për të ndikuar në mënyrë të paligjshme në dëshminë e atyre dëshmitarëve dhe/ose kontaktuar”.
Thaçi u akuzua në vitin 2020 për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit së bashku me ish-luftëtarët Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi.
Gjyqi i tyre filloi në prill 2023 në Dhomat e Specializuara të Kosovës, të krijuara në vitin 2016 në Hagë nga shqetësimi i mbështetësve perëndimorë të Kosovës se sistemi i drejtësisë së vendit të ri nuk ishte mjaftueshëm i fortë për të gjykuar rastet kundër ish-luftëtarëve të fuqishëm politikisht ose për të mbrojtur ata që ishin gati të dëshmonin kundër tyre.
Ekspertët thonë se një dënim eventual për pengim të drejtësisë mund të krijojë telashe për Thaçin kur bëhet fjalë për dënimin në rastin e krimeve të luftës, nëse ai shpallet fajtor edhe në atë rast.
“Nëse përfundimisht ka një vendim fajësie në çështjen e pengimit të drejtësisë, kjo mund të merret si rrethanë rënduese” kur vjen fjala për dënimin në rastin për krime lufte”, tha Taulant Hodaj, një avokat në Kosovë i cili ka përfaqësuar një numër të madh kosovarësh të identifikuar si të dyshuar nga Zyra e Prokurorit të Specializuar.
Aidan Hehir, nga Universiteti i Uestminsterit në Londër, tha për BIRN: “Nëse akuza për pengim të drejtësisë vërtetohet, sigurisht që kjo do të ketë një ndikim.”
“Teknikisht”, tha Hehir për BIRN, “gjetja se ka pasur një pengim të drejtësisë nuk duhet të ndikojë në përcaktimin e fajësisë/pafajësisë në lidhje me akuzat për krime lufte, por sado që proceset gjyqësore mund të këmbëngulin që gjykimet të bazohen vetëm në udhëzimet ligjore, vendimet ndikohen nga çështje teknikisht të ndara si kanosja e dëshmitarëve.”
Më shumë të akuzuar për pengim të drejtësisë sesa për krime lufte
Dhomat e Specializuara të Kosovës u themeluan në vitin 2016 për të gjykuar ish-luftëtarët e UÇK-së për krime të kryera gjatë dhe menjëherë pas luftës së viteve 1998-1999.
Kryengritja e armatosur e UÇK-së eklipsoi një dekadë rezistencë pasive ndaj represionit serb në krahinën e atëhershme jugore serbe, por përgjigja e Serbisë ishte brutale, duke përfshirë mizori të përhapura kundër civilëve dhe spastrim etnik të pothuajse një milion shqiptarëve të Kosovës.
NATO-ja ndërhyri me 11 javë sulme ajrore dhe Kosova u bë një repart i Kombeve të Bashkuara, por ndërsa një sërë figurash të larta politike dhe ushtarake serbe u shpallën fajtorë në gjykatën e OKB-së për ish-Jugosllavinë me bazë në Hagë për krime lufte në Kosovë, përpjekjet të sjellë ish-komandantët e UÇK-së para drejtësisë u minuan nga kanosjet e përhapura të dëshmitarëve.
Deri më tani, gjashtë persona janë akuzuar për krime lufte nga Dhomat e Specializuara, por më shumë – 10 – përballen me akuzat për pengim të drejtësisë.
Thaçi dhe tre të akuzuarit e tjerë bashkë me të u mbajtën në paraburgim pasi u akuzuan, por gjashtë muaj pasi filloi gjykimi i tyre në prill 2023, prokurorët akuzuan Thaçin, Veselin dhe Selimin për “përpjekje të paligjshme për të ndërhyrë te dëshmitarët dhe për të penguar dëshminë e tyre”. Gjykata ashpërsoi rregullat për vizitat e tre burrave.
Në fund të vitit të kaluar, Zyra e Prokurorit të Specializuar e akuzoi Thaçin, duke pretenduar se të paktën në periudhën nga prilli deri në nëntor 2023 ai kishte zbuluar informacione sekrete që i ishin zbuluar në gjykimin e tij dhe ishte koordinuar me katër të tjerë – Fadil Fazliun, Bashkim Smakajn, Isni Kilajn dhe Hajredin Kuçin – “për të ndikuar në mënyrë të paligjshme në dëshminë e dhe/ose të kontaktonte dëshmitarët e Zyrës së Prokurorit të Specializuar”.
Veseli dhe Selimi nuk janë akuzuar.
Si ilustrim i nivelit të frikës dhe shqetësimit mes dëshmitarëve të prokurorisë, rreth 60 për qind e atyre që dëshmuan në vitin e parë të gjykimit e bënë këtë në seanca të mbyllura në mënyrë që identiteti i tyre të mos bëhej publik.
“Trupi gjykues duhet të vendosë ndërmjet transparencës dhe sigurisë së dëshmitarëve, dhe siguria është gjithmonë e para”, tha për BIRN vitin e kaluar Amer Alija, një avokat në Fondin për të Drejtën Humanitare në Kosovë.
“Model më i gjerë sjelljeje”
Në aktakuzën e saj, të ngritur në dhjetor 2024, prokuroria tha se Fazliu e kishte vizituar Thaçin më 2 korrik 2023 dhe se Thaçi i kishte dhënë atij udhëzime që t’i tregonte “Dëshmitarit 1” se çfarë të thoshte në gjykatë. Sipas aktakuzës, deklarata e Dëshmitarit 1 ishte “klasifikuar si konfidenciale”.
Më pas, në shtator 2023, Kuçi, një ish-ministër i drejtësisë në Kosovë – dhe, në atë kohë, anëtar i ekipit mbrojtës të Veselit – e vizitoi gjithashtu Thaçin. Prokurorët thonë se Thaçi i dha atij udhëzime të ngjashme në lidhje me tre dëshmitarë të tjerë, të identifikuar në aktakuzë si dëshmitarë 2, 5 dhe 6. Kuçi, thotë aktakuza, “konfirmoi se ai ishte takuar me dëshmitarin 5 për të diskutuar dëshminë e dëshmitarit 5 në të paktën një rast më parë”.
Smakaj dhe Kilaj morën udhëzime të ngjashme kur vizituan Thaçin përkatësisht në shtator dhe tetor 2023, thonë prokurorët. Veprimet e tilla, shkruan ata në aktakuzë, “ishin pjesë e një modeli më të gjerë sjelljeje që synonte të pengonte çështjen ndaj Thaçit”.
Ish-presidenti akuzohet për tre vepra penale kundër rendit publik, duke përfshirë tentativën për pengim të personave zyrtarë në kryerjen e detyrave zyrtare dhe tetë vepra penale kundër administrimit të drejtësisë dhe administratës publike, të cilat përfshijnë shkelje të fshehtësisë së procedurës duke zbuluar informacione sekrete dhe identitetin dhe të dhënat personale të një dëshmitari të mbrojtur, dhe shpërfillje të gjykatës.
Smakaj, Kilaj dhe Fazliu akuzohen gjithashtu për vepra penale kundër rendit publik për tentim për të penguar persona zyrtarë në kryerjen e detyrës zyrtare dhe ndërhyrje në administrimin e drejtësisë dhe administratës publike. Kuçi akuzohet vetëm për pengim të drejtësisë.
Kilaj, Smakaj dhe Fazliu u dërguan në paraburgim në dhjetor. Kuçi u arrestua, por u lirua. Të katër janë vetëdeklaruar të pafajshëm.
Hodaj tha se një vendim fajësie në rastin e pengimit të drejtësisë do të forconte përpjekjet e prokurorisë për ta mbajtur Thaçin në paraburgim, “por nuk ka të bëjë fare me faktin se ata akuzohen për krime lufte që kanë ndodhur 27 vjet më parë, kështu që nuk ndikon në faktin nëse shpallen fajtorë ose të pafajshëm” në rastin fillestar.
Në një masë të madhe, çështja e prokurorisë mbështetet në faktin se UÇK-ja ishte një forcë ushtarake e strukturuar në të cilën komandantët e Shtabit të Përgjithshëm, si Thaçi dhe të bashkëakuzuarit e tjerë me të, kishin “përgjegjësi komanduese” për krimet e kryera nga vartësit e tyre. Mbrojtja argumenton se komandantët rajonalë vepronin pothuajse në mënyrë autonome.
Deri më tani, nga të akuzuarit për pengim të drejtësisë, Hysni Gucati dhe Nasim Haradinaj janë shpallur fajtorë dhe tashmë i kanë vuajtur dënimet e tyre. Tre të tjerë – Sabit Januzi, Ismet Bahtijari dhe Haxhi Shala – kanë arritur marrëveshje për pranimin e fajësisë me Zyrën e Prokurorit të Specializuar, por gjykata ende nuk ka vendosur për ato marrëveshje.
Hodaj tha se vendimet e fajësisë dhe deri më tani në rastet e pengimit të drejtësisë ishin “pozitive për prokurorinë” sepse ato në përgjithësi përfundohen shumë më shpejt se rastet e krimeve të luftës dhe dëshmojnë “që ka pasur ndërhyrje”.
Në një nivel thjesht teknik, raste të tilla mund të përfundojnë duke ngadalësuar gjyqet për krime lufte, tha ai, thjesht sepse Dhomat e Specializuara kanë burime të kufizuara për të zhvilluar gjyqe.
