Duke përdorur kërcënimin e vendosjes së tarifave të përgjithshme kundër Kanadasë, Meksikës dhe Kinës pa ndonjë arsye të justifikueshme, presidenti i SHBA-së Donald Trump ka demonstruar se ai është një rrezik i madh për Amerikën dhe partnerët e saj tregtarë. Por mënyra se si vendet e tjera reagojnë ndaj politikave të pamatura të Trump do të përcaktojë përfundimisht se sa shumë dëme do të përballojë ekonomia globale. Partnerët tregtarë të Amerikës duhet të ruajnë gjakftohtësinë dhe t’i rezistojnë tundimit për ta zmadhuar marrëzinë.
Shumica e analistëve duket se besojnë se përgjigjja në të njëjtën mënyrë është gjëja e duhur për t’u bërë. Siç pritej, Kanadaja dhe Meksika kërcënuan të dyja me hakmarrje dhe përfundimisht arritënnjë marrëveshje me Trump për të shmangur tarifat përkohësisht. Por nuk është e qartë pse hakmarrja duhet të konsiderohet si normale dhe e dëshirueshme kur tarifat që i shkaktojnë ato shihen (me të drejtë) si të çmendura. Politikëbërësit gjetkë nuk duhet të harrojnë të vërtetën që Trump ka zgjedhur të shpërfillë: kostot e tarifave i kanë pasojat kryesisht brenda vendit.
Instinkti për t’u hakmarrë është i natyrshëm. Për ta penguar një bullizues duhet ta përballoni atë me një kundërshtim të vendosur. Jo për të bindur Trump-in, por tarifat e vendeve të tjera do të ushqejnë më tej ankesat e tij të gabuara. Më e rëndësishmja, logjika e hakmarrjes dështon në këtë rast. Modeli sy për sy e dhëmb për dhëmb funksionon për të garantuar bashkëpunim në rrethana të caktuara, siç është dilema e të burgosurve. Në këtë skenar, secili aktor përfiton nga lëvizja e tij e njëanshme, por përkeqësohet kur aktori tjetër përgjigjet në të njëjtën mënyrë. Tarifat e Trump nuk i përshtaten këtij karakterizimi.
Ndryshe nga sa pretendon Trump, tarifat amerikane paguhen kryesisht nga konsumatorët amerikanë dhe firmat që përdorin inpute të importuara. Kështu, argumenti “tarifa optimale” me të cilin një vend mund të fitonte duke ushtruar pushtetin monopol në tregjet botërore nuk duket se zbatohet. Mbrojtja selektive e tregtisë mund të luajë herë pas here një rol pozitiv si pjesë e një axhende më të gjerë për zhvillim ose rritje më të gjelbër. Por tarifat e përgjithshme dëmtojnë ekonominë amerikane, madje më shumë sesa ekonomitë e tjera. Amerika e Trump-it është një e burgosur tërësisht e vetes së saj.
Po kështu, tarifat hakmarrëse të vendosura nga Kanadaja dhe Meksika do të dëmtonin kryesisht ekonomitë e tyre. Si lojtarë më të vegjël në tregtinë botërore, ata kanë akoma më pak aftësi për t’i transferuar kostot e tarifave te Shtetet e Bashkuara. Prania e zinxhirëve të furnizimit në tregtinë e Amerikës së Veriut (si në prodhimin e makinave) rrit kostot e ndërprerjes, por nuk e ndryshon faktin që kostot e tarifave të importit janë në thelb të brendshme. Në gjuhën e teorisë së lojës, hakmarrja përmes tarifave të importit nuk është “përgjigja më e mirë”.
Duke u kthyer analogjisë së bullizuesit në oborrin e shkollës, imagjinoni të përballeni me një agresor që po ju sulmon pa pasur ndonjë arsye me vend. Ai duket i çmendur, godet. Çfarë duhet të bëni? Ju mund të përgjigjeni në mënyrë të ngjashme dhe të imitoni atë që ai po bën, por kjo do të ishte po aq çmenduri, pasi do ta lëndonit veten edhe më shumë gjatë procesit. Strategjia më e mirë, pra, është të minimizoni dëmin duke qëndruar sa më larg nga dhunuesi dhe duke pritur që ai të godasë veten dhe të përfundojë në një qoshe.
Kanadaja, Meksika, Kina dhe vendet e tjera që do të mbajnë peshën kryesore të veprimeve tregtare të Trump nuk e kanë luksin të izolohen nga SHBA-ja. Ato me siguri do të ndjejnë dhimbje. Por këto vende nuk duhet t’i përkeqësojnë më shumë gjërat për veten e tyre duke “vepruar si Trump” për vetë ekonomitë e tyre. Disa hakmarrje kundër industrive që mbështesin politikisht Trump-in mund të jenë të pashmangshme për arsye politike të brendshme. Por arsyeja e shëndoshë dhe moderimi duhet të mbizotërojë, kjo për të mirën e vendeve të tyre dhe të ekonomisë globale nga e cila ata varen.
Disa shqetësohen se Trump mund të ndihet i justifikuar nëse të tjerët nuk veprojnë me vendosmëri. Por mënyra më e sigurt për t’ia treguar atij vendin është të minimizoni kërcënimet e tij dhe ta trajtoni atë si të dobët. Mesazhi më efektiv që partnerët tregtarë të Amerikës mund t’i japin Trumpit është: “Je i lirë ta shkatërrosh ekonominë tënde. Ne nuk kemi ndërmend të bëjmë të njëjtën gjë. Në vend të kësaj, ne do t’i drejtohemi partnerëve të tjerë tregtarë më të besueshëm. Faleminderit shumë.”
Për më tepër, partnerët tregtarë të Amerikës – madje edhe ata të vegjlit – nuk janë krejtësisht të pafuqishëm përballë SHBA-së. Ata kanë në dispozicion instrumente të tjera përveç politikës tregtare. Ata, për shembull, mund të vendosin tatime mbi fitimin mbi filialet vendase të korporatave të veçanta shumëkombëshe amerikane. Gabriel Zucman i Shkollës Ekonomike të Parisit ka sugjeruar që Kanadaja dhe Meksika të vendosin një taksë pasurie për Elon Musk dhe ta kushtëzojnë aksesin e Tesla-s në tregun kanadez vetëm me pagesën e kësaj takse. Kjo qasje ka avantazhin e gjenerimit potencial të përfitimeve fiskale direkte në atdhe.
Në vazhdën e veprimeve të Trump, ne duhet të shqetësohemi për perspektivat e një gare katastrofike. Gjatë viteve 1930, një cikël hakmarrjesh e çoi tregtinë ndërkombëtare në një vorbull dhe përkeqësoi depresionin global. Shmangia e një rezultati të tillë sot është me rëndësi të madhe. Lajmi i mirë është se dëmi më i keq mund të frenohet dhe kostot do të përballohen kryesisht nga SHBA-ja, nëse të tjerët nuk reagojnë në mënyrë të tepruar. Partnerët tregtarë të Amerikës duhet të qëndrojnë të qetë dhe të vazhdojnë para.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. How Not to Respond to Trump’s Tariffs
