Regjimi armiqësor i presidentit të SHBA-së Donald Trump më në fund e ka detyruar Evropën të zgjohet. Me zyrtarët amerikanë që vënë në pikëpyetje aleancën transatlantike, kancelari i ardhshëm i Gjermanisë, Friedrich Merz, kohët e fundit i bindi ligjvënësit që të rishikojnë “frenimin e borxhit” të vendit në mënyrë që shpenzimet e mbrojtjes të rriten. Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen ka bërë thirrje për një fond prej 800 miliardë eurosh (872 miliardë dollarë) për të forcuar fuqinë e BE-së. Dhe kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar Keir Starmer është zotuar të rrisë shpenzimet e mbrojtjes në 2.5% të PBB-së deri në vitin 2027, duke shpresuar të arrijë në 3% deri në vitin 2030.
E gjithë kjo është shumë e vonuar. Siç e tha kryeministri polak Donald Tusk në fillim të marsit, është absurde që “500 milionë evropianë u kërkojnë 300 milionë amerikanëve t’i mbrojnë kundër 140 milionë rusëve”. Tusk donte të thoshte se Evropa ka potencial të madh mbrojtës, shumë më të madh se Rusia dhe, madje, më të madh se Shtetet e Bashkuara, të cilat kanë garantuar sigurinë e Evropës që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore.
Tusk ka të drejtë, natyrisht. Vendet e BE-së, plus Mbretëria e Bashkuar dhe Norvegjia, janë shtëpia e më shumë se 500 milionë njerëzve. Dhe nëse shtojmë Turqinë, Ukrainën dhe Kanadanë, shifra i afrohet 700 milionëve. Këto vende kanë rreth tre milionë ushtarë aktivë dhe 1-1.5 milionë rezervistë të tjerë. Prandaj, matematikisht, Evropa nuk ka asnjë arsye për t’u frikësuar edhe nëse Trump do ta tërhiqte SHBA-në nga NATO-ja, ose do të kushtëzonte përgjigjen e Amerikës ndaj agresionit kundër një aleati, të themi, me eliminimin e tarifave nga aleati për importet nga SHBA-ja.
Ky nuk është një skenar i largët. Polonia duhet t’i marrë seriozisht komentet e vrazhda të Elon Musk drejtuar ministrit tonë të Jashtëm. As nuk mund të lejojmë të hedhim poshtë kërcënimin e ambasadorit të ardhshëm të SHBA-së për “hakmarrje”, nëse qeveria jonë vendos një taksë për Google dhe Apple. Jemi të vetëdijshëm se vendet e tjera me një taksë të tillë – por që nuk ndajnë një kufi me Rusinë, Bjellorusinë dhe Ukrainën – nuk janë përballur me asnjë kërcënim të ngjashëm nga SHBA-ja.
Sot askush nuk mund të garantojë se Trump do të respektojë Nenin 5 të Traktatit të Atlantikut të Veriut, sipas të cilit një sulm ndaj një anëtari të NATO-s është një sulm ndaj të gjithëve. A do të qortohet dhe bullizohet publikisht lideri i një vendi të BE-së ose NATO-s të sulmuar nga Rusia nga ana e Trump dhe zv/presidenti J.D. Vance në Zyrën Ovale, siç ndodhi me Volodymyr Zelensky-n?
Për fat të mirë, politikanët evropianë po e kuptojnë se çfarë duhet bërë. Ideja e presidentit francez Emmanuel Macron për të shtrirë ombrellën bërthamore të Francës për të mbuluar të gjitha vendet evropiane të NATO-s është një pikënisje e mirë, siç janë edhe diskutimet për ndërtimin e një industrie evropiane armësh, e cila është praktikisht joekzistente në shumë vende të BE-së sot. Për shembull, armët dhe municionet që prodhon Portugalia çdo vit mund të paguajnë për blerjen e vetëm gjashtë ose shtatë tankeve Abrams.
Problemi qëndron në mungesën e unifikimit të vërtetë të tregut në Evropë. Imagjinoni sikur të drejtoni një kompani me një person në Poloni. Për të operuar në një vend tjetër të BE-së, do të na duhej të kalonim nëpër shumë procedura formale – regjistrim, hapje një llogarie bankare, do të duhej të mësonim rreth rregulloreve kombëtare (kodin e punës, rregullat e sigurisë në vendin e punës, mbrojtjen e mjedisit, mbrojtjen e të dhënave personale dhe më shumë) – saqë nuk ka asnjë kuptim nga këndvështrimi ekonomik ta provoj fare. Në praktikë, një kompani e vogël nga një vend i BE-së nuk mund të operojë në një vend tjetër.
Vetë BE-ja e pranon këtë, prandaj ka krijuar një status të veçantë korporativ, të quajtur zyrtarisht Kompania Evropiane. Një kompani e tillë mund të operojë sipas një grupi të vetëm rregulloresh në të gjithë BE-në, por ajo duhet të jetë e madhe, me kapital të regjistruar prej të paktën 120,000 eurosh (131,000 dollarë). Gjigantët mund të operojnë nga Madeira në Bratislavë, por për shumicën e kompanive tregu i vetëm është ende një objektiv i paarritshëm.
Avioni luftarak F-35 dhe tanku Abrams prodhohen nga shumë kompani dhe nënkontraktorë në shtete të ndryshme në të gjithë SHBA-në. Në Evropë, ndryshe nga kjo, politikanët në vende individuale mbrojnë industri të tëra, sepse rizgjedhja e tyre varet nga ekonomia kombëtare, jo nga ekonomia e mbarë BE-së. Kjo është arsyeja pse Polonia blen tanke nga Koreja e Jugut, edhe pse Gjermania, Britania e Madhe, Franca dhe vetë Polonia prodhojnë tanke.
Nënshtrimi i interesave të Evropës ndaj interesave kombëtare të shteteve të saj anëtare është qartë i dukshëm sot në industrinë bërthamore. Qeveria e Polonisë dëshiron një termocentral bërthamor të projektuar nga SHBA-ja në Poloni, Hungaria dëshiron një central bërthamor rus dhe gjermanët nuk duan fare energji bërthamore. Megjithatë, në teori, BE-ja është një lider në këtë fushë – prodhuesi i dytë më i madh në botë i energjisë elektrike të prodhuar nga energjia bërthamore pas SHBA-së, me Kinën shumë prapa.
Evropa mund të jetë një fuqi globale. Por për sa kohë që qeveritë e vendeve të BE-së janë përgjegjëse vetëm ndaj votuesve të vendeve të tyre, kjo nuk do të ndodhë. Në vend të kësaj, Evropa do të vazhdojë të diskutojë nevojën për prodhimin e përbashkët të municioneve ose projekte kërkimore, por inteligjenca artificiale do të vazhdojë të zhvillohet veçmas në qendra në Francë, Mbretërinë e Bashkuar, Poloni ose Gjermani.
Atëherë mund të jemi të lumtur që vendet evropiane kanë disa milionë ushtarë dhe një buxhet të kombinuar kërkimor që tejkalon atë të Kinës. Por do të jetë akoma një kërcënim inekzistent.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Europe, United, Will Never Be Defeated!
