Njëherë e një kohë, Shtetet e Bashkuara e shihnin garën midis demokracisë dhe autoritarizmit si një çështje përcaktuese. Ishte ky këndvështrim, i krijuar në vazhdën e Luftës së Dytë Botërore, që krijoi lidhje transatlantike kaq të forta. Për shumë dekada, aleanca mes SHBA-së dhe Evropës nuk kishte të bënte vetëm me sigurinë, por edhe me ideologjinë dhe vlerat e përbashkëta. Kjo është arsyeja pse lidhja zgjati për 80 vjet.
Por tani, falë presidentit amerikan, Donald Trump, bota e vetëm dy muajve më parë ngjan si një histori e largët. Vetë natyra e Perëndimit po ndryshon me shpejtësinë e dritës para syve tanë. Aq e papritur dhe çorientuese është ndërprerja saqë shumë kanë mbetur të kapur pas një spirance. Realiteti i ri u bë i dukshëm kur SHBA-ja iu bashkua Rusisë dhe disa vendeve të tjera autoritare për të votuar kundër një rezolute të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së që dënonte agresionin e Rusisë kundër Ukrainës në përvjetorin e tretë të pushtimit në shkallë të plotë. Ky ishte një çast vendimtar – një datë që do të kujtohet me shumë turp.
Natyrisht, implikimet e politikës së re të jashtme të SHBA-së janë të thella. Askush nuk mund ta mohojë se aleanca transatlantike e sigurisë po rrënohet. Liderët politikë mund të ndiejnë për detyrë të këmbëngulin publikisht që angazhimet e vjetra të mbrojtjes reciproke të mbeten të qëndrueshme, por ata nuk po gënjejnë askënd – madje, as veten e tyre. Besueshmëria e aleancës varet nga personi që ndodhet në Shtëpinë e Bardhë dhe ai person nuk ka kredibilitet kur bëhet fjalë për çështjet e sigurisë transatlantike.
Për më tepër, ne jemi dëshmitarë të një largimi të dukshëm nga administrata e parë e Trump, e cila të paktën e mbajti të paprekur aleancën ideologjike transatlantike. Fjalimi i zv/presidentit J.D. Vance në Konferencën e Sigurisë në Mynih tregoi se këtë herë gjërat janë ndryshe. Mesazhi i tij dërgoi valë tronditëse në qarqet evropiane të sigurisë, mbrojtjes dhe politikës së jashtme. Ai jo vetëm që hodhi poshtë si të parëndësishme çështjet e sigurisë që kanë shoqëruar NATO-n për tre të katërtat e një shekulli, por ai e ridizenjoi tërësisht hartën ideologjike në një mënyrë të tillë që e vë Evropën dhe SHBA-në kundër njëra-tjetrës. Papritur, SHBA-ja nuk ngjante si një aleat, por si një kundërshtar.
Fundamentalistët MAGA (“Make America Great Again”) në thelbin e administratës Trump janë të angazhuar në një luftë kulturore që synon të transformojë shoqërinë amerikane. Projekti i tyre është kryesisht një kundërrevolucion reaksionar kundër tendencave liberale që ata besojnë se kanë shkatërruar vendin e tyre. MAGA dëshiron të rikthehet në një version më luftarak dhe konservator. Si e tillë, lufta e saj përcaktuese nuk ka të bëjë fare me garën midis demokracisë dhe autoritarizmit. Këto fjalë vështirë se figurojnë në narrativën e saj.
Duke pasur parasysh natyrën e projektit të saj të luftës kulturore, MAGA e sheh Evropën si një kundërshtare. Vance, i cili e ka lidhur retorikën e tij me ekstremistët e djathtë evropianë, argumenton se Evropa “rrezikon të përfshihet në një vetëvrasje civilizuese”. Në mënyrë të ngjashme, Elon Musk, mbështetësi dhe ndihmësi kryesor financiar i Trump, ka bërë fushatë hapur për partitë e ekstremit të djathtë në Gjermani dhe Mbretërinë e Bashkuar. Ndërsa shohim nga e ardhmja, pothuajse me siguri do të shohim më shumë nga ky advokim në vende si Polonia dhe Rumania (ku një gjykatë anuloi një rezultat zgjedhjesh të raundit të parë vitin e kaluar, duke përmendur ndërhyrjen ruse). Meqenëse ideologët e MAGA-s i shohin shoqëritë e hapura, liberale evropiane si zgjerime të armiqve të tyre në vend, mbështetja e tyre për forcat joliberale, antidemokratike është krejtësisht logjike.
Ata gjithashtu kanë një pikëpamje krejtësisht të ndryshme për Rusinë. Nuk është rastësi që retorika e tyre shpesh i bën jehonë asaj të regjimit të presidentit rus Vladimir Putin (nganjëherë pothuajse fjalë për fjalë). MAGA dhe Putin përkrahin njësoj nacionalizmin agresiv dhe armiqësinë ndaj vlerave liberale; ata të dy vazhdojnë të flasin pafundësisht mbi sovranitetin dhe rolin e liderëve të fortë dhe të kombeve të forta në formësimin e së ardhmes. Qoftë në Kremlin apo në Shtëpinë e Bardhë, të ashtuquajturit globalistë janë armiku.
Ndërsa administrata Biden padyshim dëshironte ndryshimin e regjimit në Rusi – edhe nëse kjo nuk u shpreh kurrë si një qëllim zyrtar – administrata Trump dëshiron ndryshimin e regjimit në Evropë. Evropa nuk është më një aleat, por një armik; dhe megjithëse Rusia mund të mos jetë (ende) një aleat i plotë i SHBA-së, ajo nuk është as një kundërshtar i saj. Regjimi i Putin ka një afinitet ideologjik më të ngushtë me administratën aktuale të SHBA-së sesa do të kenë ndonjëherë evropianët.
Nëse ka ndonjë shpresë për botën transatlantike, ajo qëndron në faktin se SHBA-ja nuk është uniforme. Ndryshe nga sa pretendon, Trump nuk ka mandat të bëjë atë që po bën. Por me shoqërinë amerikane kaq të polarizuar, trajektorja e saj politike nuk është e lehtë të parashikohet. Edhe nëse një rikthim i pjesshëm në rendin e vjetër është ende i mundur, forcat që drejtojnë kundërrevolucionin reaksionar do të jenë rrotull për vitet në vijim.
Bota duhet të marrë parasysh dhe t’i modelojë politikat e saj në përputhje me rrethanat. Evropianët mund të shpresojnë për më të mirën, por duhet të përgatiten për më të keqen. Ajo që dikur dukej e pamundur – një Amerikë mashtruese – është bërë shumë e mundshme.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. The Transatlantic world will Never Be the Same
