Më 2 prill, presidenti amerikan, Donald Trump, propozoi tarifa gjithëpërfshirëse për pothuajse të gjithë partnerët tregtarë të Amerikës, duke fshirë më shumë se 5 trilionë dollarë nga vlera e tregjeve globale të aksioneve dhe duke nxitur frikën e recesionit. Përballë krizës financiare të afërt, tarifat “reciproke” u “ndërprenë” për 90 ditë, por hakmarrja “dhëmbë për dhëmbë” me Kinën vazhdoi, duke çuar në norma absurde që tejkalonin 100% nga të dyja palët. Ndërprerja e pjesës tjetër të tarifave të “Ditës së Çlirimit” të Trump do të çojë në tre muaj negociata të ethshme. Por nëse pjesa tjetër e botës përgjigjet me mençuri, dëmi mund t’i atribuohet tërësisht Shteteve të Bashkuara me një dozë të vogël liberalizimi për të gjithë të tjerët. Bashkimi Evropian do të jetë aktori kyç për ta bërë të mundur këtë rezultat të mirë.
Kjo nuk është hera e parë që SHBA-ja ka përqafuar papritur proteksionizmin. Në vitin 1930, Kongresi Amerikan miratoi Aktin tani famëkeq Smoot-Haëley, i cili rriti normat e tarifave për një pjesë të madhe të importeve amerikane me 40-60%. Ndërsa papunësia arriti nivele dyshifrore pas rënies së Uoll Stritit në vitin 1929, konkurrenca e huaj zor se ishte arsyeja: ndryshe nga sot, SHBA-ja regjistronte një suficit tregtar (të cilin tarifat nuk do të bënin asgjë për ta zgjeruar). Por sektori bujqësor i SHBA-së, i rrethuar nga mbiprodhimi, kërkonte mbrojtje, ashtu si edhe disa sektorë industrialë, pavarësisht shfaqjes së Amerikës si një fuqi prodhuese. Tarifat e reja do të rezultonin shumë të dëmshme për ekonominë globale dhe sistemin tregtar, jo aq shumë për shkak të ndikimit të tyre të drejtpërdrejtë – tregtia përbënte më pak se 5% të PBB-së së SHBA-së në atë kohë – por për shkak të mënyrës se si reagoi pjesa tjetër e botës.
Ndërsa shumica e vendeve më të vogla mund të protestonin vetëm diplomatikisht, shumë ekonomi më të mëdha futën tarifa hakmarrëse kundër SHBA-së. Disa – si Franca dhe Mbretëria e Bashkuar – rritën tarifat për të gjitha importet, pjesërisht sepse traktatet e tyre ekzistuese dypalëshe tregtare me SHBA-në përgjithësisht përfshinin një klauzolë të “kombit më të favorizuar”, e cila i pengonte ata të vendosnin tarifa vetëm për mallrat amerikane. (Akti Smoot-Haëley nuk i shkeli këto traktate, sepse tarifat ishin të njëjta për të gjitha vendet, duke ndryshuar sipas produktit.) Për më tepër, me fillimin e Depresionit të Madh, vendet po kërkonin mënyra për të mbrojtur ekonomitë e tyre dhe hakmarrja ndaj SHBA-së u dha atyre mbulim politik për ta bërë pikërisht këtë.
Tarifat Smoot-Haëley nuk qëndruan në fuqi për një kohë të gjatë. Ato u përmbysën në mënyrë efektive përmes një sërë masash liberalizimi të tregtisë, duke filluar, në mënyrë thelbësore, me Aktin e Marrëveshjeve Tregtare Reciproke të vitit 1934. Por dëmi tashmë ishte bërë: tregtia botërore ishte tkurrur ndjeshëm dhe klima gjeopolitike globale ishte përkeqësuar ndjeshëm, duke ndërlikuar uljet reciproke të tarifave.
Sot, tregtia është shumë më e rëndësishme për ekonominë globale sesa ishte në vitet 1930. Importet arrijnë në rreth 14% të PBB-së për SHBA-në, gati 18% të PBB-së për Kinën dhe më shumë se 48% për BE-në. Për eksportet, këto kuota janë përkatësisht afërsisht 11%, 20% dhe 52%. Pasojat ekonomike të një lufte globale tarifore mund të jenë kështu shumë më të mëdha se në vitet 1930.
Pauza e shpallur më 9 prill thjesht sa e ka shtyrë problemin. Rezultati i shumë negociatave dypalëshe është shumë i pasigurt sepse administrata Trump pret qartë një rezultat asimetrik. Partnerët e saj tregtarë duhet të hapin tregjet e tyre, por SHBA-ja do të ofrojë vetëm tarifa disi më të ulëta.
Por pranimi i asimetrisë është politikisht i vështirë dhe hakmarrja, nëse nuk ka marrëveshje, është politikisht joshëse, veçanërisht për vendet më të mëdha që duan të tregojnë forcën e tyre gjeopolitike. Kjo është arsyeja pse Kina është hakmarrë menjëherë kundër SHBA-së. Por nuk ka përfitim ekonomik nga kjo qasje dhe BE-ja duhet të pranojë një marrëveshje asimetrike (ose të paktën një që Trump mund ta paraqesë si një fitore).
Dikush mund të kundërshtojë që, ndërsa ekonomitë e vogla mund të ndihen të detyruara të kapitullojnë para SHBA-së – Vietnami, për shembull, është ofruar të eliminojë tarifat për të gjitha importet amerikane – një fuqi e madhe ekonomike si BE-ja duhet t’i rezistojë kësaj. Por pragmatizmi, jo egoja, duhet ta udhëheqë përgjigjen e Evropës. Në fund të fundit, “kundërvënia bullizuesit” nuk do të bënte asgjë për të rritur ndikimin gjeopolitik të Evropës dhe administrata Trump nuk ka gjasa të impresionohet nga madhështia evropiane. Ndërkohë, konsumatorët evropianë do të paguanin çmimin.
Politikëbërësit evropianë duhet gjithashtu t’i rezistojnë tundimit për të reaguar ndaj valës së madhe të mallrave të lira kineze që devijohen nga tregu amerikan në Evropë. Në vitet 1930, përpjekjet për të ndaluar fluksin e importeve të ridrejtuara nga SHBA-ja – të ilustruara nga Akti i Importeve Jonormale të Mbretërisë së Bashkuar të vitit 1931 – ndihmuan në transformimin e proteksionizmit amerikan në një luftë tregtare globale. Një përpjekje e BE-së për të kufizuar importet kineze do të ishte edhe më e papërshtatshme sot, sepse eksportuesit evropianë do të gëzojnë një avantazh të madh tarifor ndaj konkurrentëve të tyre kinezë në tregun amerikan, duke arritur në total më shumë se 80 pikë përqindjeje. Duke pasur parasysh këtë, rritja e eksporteve të BE-së në SHBA, së bashku me rritjen e fitimeve nga fabrikat evropiane atje, mund të kompensojnë ndikimin e importeve më të larta kineze.
Lajmi i mirë është se, ndërsa administrata Trump duket e vendosur të përsërisë gabimet e viteve 1930, pjesa tjetër e botës mund t’i shmangë ato. Duke pasur parasysh se importet amerikane përbëjnë më pak se një të gjashtën e totalit global dhe eksportet amerikane edhe më pak, ajo që ka rëndësi është që tregtia midis pjesës tjetër të botës të mbetet e lirë.
Në vend që të ndërmarrë hapa miope për të mbrojtur tregun e saj të brendshëm ose të luajë lojëra pushteti kundërproduktive me SHBA-në, BE-ja duhet të mbledhë një koalicion vendesh me ide të ngjashme për të mbështetur sistemin tregtar global të hapur dhe të bazuar në rregulla që SHBA-ja e ka braktisur. Ky do të ishte një lidership i vërtetë global.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Can a Global Trade war Be Avoided?
