Donald Trump po dëshmon se është jashtëzakonisht efikas në vetëshkatërrim. Vetëm pak muaj pas fillimit të presidencës së tij, ai tashmë e ka shkatërruar aleancën transatlantike midis Amerikës së Veriut dhe Evropës demokratike. Duke nisur luftëra tregtare kundër aleatëve të SHBA-së dhe duke hedhur dyshime mbi garancinë e sigurisë së Amerikës në Evropë, ai gjithashtu ka shkatërruar besimin në Shtetet e Bashkuara për të paktën një brez. Roli i Amerikës në botë po bie me shpejtësi.
Fjala e administratës Trump është krejtësisht e pavlerë, siç tregohet nga tradhtia e saj ndaj Ukrainës, e cila vazhdon të luftojë për liri, demokraci dhe vlera të tjera tipike perëndimore. Që tani e tutje, Evropa do të jetë e vetme në përballjen me fqinjin e saj agresiv dhe imperialist, Rusinë. Nëse nuk dëshiron të vuajë të njëjtin fat si Ukraina, ajo duhet t’u përgjigjet pa vonesë disa pyetjeve urgjente.
Tërheqja e Amerikës nga roli i saj si fuqia kryesore globale, e cila ruante rendin dhe garantonte tregtinë e lirë, do të çojë në një rend botëror të ndryshëm. Rendi i ri nuk do të sillet rreth fuqisë amerikane, por më tepër rreth rivalitetit midis shteteve të mëdha të armatosura me armë bërthamore. Siç tregon tashmë sjellja e Rusisë, ata që kanë bombën nuk do të hezitojnë të shantazhojnë ata që nuk e kanë atë. Rendi i bazuar në rregulla është tashmë një gjë e së kaluarës; që tani e tutje, rendi botëror do të funksionojë sipas tekave të pushtetit, nëse do të funksionojë ndonjëherë.
Evropa mban në dorë kartat më të këqija të mundshme në këtë skenar, sepse nuk është një fuqi globale “e vërtetë”, në kuptimin që nuk është një fuqi ushtarake e aftë të mbrojë veten. Struktura aktuale politike evropiane – e përbërë nga shtete kombëtare të vogla dhe të mesme – është e paaftë të përballet me kërcënimet aktuale.
Ajo që i bashkon evropianët tani është, mbi të gjitha, një fat i përbashkët, i lindur nga një situatë e dëshpëruar. A do të bashkohen ata më në fund? A aspirojnë ata të bëhen një fuqi e vërtetë? Përgjigjet e këtyre pyetjeve do të përcaktojnë të ardhmen e kontinentit dhe qindra miliona qytetarëve të tij.
Zgjedhja e evropianëve tani është midis lirisë dhe nënshtrimit. Por është e paqartë nëse evropianët ende kanë guximin për të pohuar sovranitetin dhe pavarësinë e tyre në çështjet e sigurisë.
Administrata Trump jo vetëm që po vë në pikëpyetje sigurinë ushtarake të Evropës; ajo gjithashtu po hedh dyshime mbi tregtinë globale që mbështet ekonominë evropiane. Evropa nuk mund të përballojë më të jetë teknologjikisht e varur nga fuqitë e mëdha jo-evropiane, veçanërisht në epokën e agimit të inteligjencës artificiale. E njëjta gjë vlen edhe për varësinë nga lëndët e para, pasi këto mund të dëmtojnë shumë shpejt sektorët e tjerë dhe të rrezikojnë sigurinë kombëtare ose rajonale.
Evropianët duhet të identifikojnë të gjitha fushat ku mbështeteshin tek Amerika dhe të investojnë në vetëmjaftueshmëri. Për të arritur “sovranitetin evropian”, kjo duhet bërë tani ose kurrë.
Pas dy luftërave botërore shkatërruese të shekullit të njëzetë, bërthama evropiane – duke filluar me Francën dhe Gjermaninë – mundi të arrinte një ekuilibër interesash dhe një farë solidariteti. Por Evropa kurrë nuk ndërmori hapin vendimtar drejt mishërimit të një vullneti të përbashkët politik. Egoizmi kombëtar gjithmonë doli më i fortë se kjo imperativë, edhe sepse ombrella e sigurisë që prania e Amerikës i ofroi Evropës lehtësoi nevojën për të. Por tani, nevoja është tepër e dukshme. Evropianët duhet të ndërmarrin hapin e fundit që brezat e mëparshëm gjithmonë gjenin mënyra për ta shmangur.
Charles de Gaulle, shpëtimtari i Francës në orën e saj më të errët – kur vendi u përball me disfatën ushtarake nga Gjermania naziste – dhe modernizuesi i saj i madh gjatë viteve 1960, i hapi kujtimet e tij me këto vargje të paharrueshme: “Gjithë jetën time, kam pasur një ide të caktuar për Francën. Kjo është frymëzuar nga ndjenjat aq sa nga arsyeja.” Në vitin 1940, ai kishte qenë një gjeneral i panjohur, duke transmetuar zërin e tij të vetmuar nga mërgimi në Londër në Francën e pushtuar, duke nxitur rezistencë të vazhdueshme. Ideja e tij qe e pathyeshme dhe në fund fitimtare.
Evropa bashkëkohore ka shumë për të mësuar nga shembulli i de Gaulle. Na pëlqen apo jo, evropianët duhet ose të mësojnë të jetojnë me rreziqe të pakontrollueshme sigurie ose të bëhen “Gaullistë”. Nuk ka rrugë të tretë.
Tani, më shumë se kurrë, na duhet një bërthamë e fortë ideologjike: një ide e përbashkët e Evropës si një kontinent lirie, të drejtash të njeriut, solidariteti dhe sundimi i ligjit. Evropa duhet të mbetet bastioni i progresit. Këto vlera mund të ruhen vetëm nëse veprojmë si një popull i vetëm për t’u bërë një fuqi e vërtetë globale.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. A Certain Idea of Europe
