Sapo janë bërë 100 ditë nga mandati i dytë i presidentit amerikan, Donald Trump, por shumë gjëra janë tashmë të qarta. Trump 2.0 është krejtësisht ndryshe: më i sigurt dhe i rrethuar nga një ekip i vendosur për të zbatuar një axhendë shumë më gjithëpërfshirëse. Ata që përbëjnë administratën – përforcues më shumë sesa frenues, mundësues më shumë sesa mbrojtës – i kaluan katër vitet e fundit duke u përgatitur për këtë moment.
Trump 2.0 është një presidencë aktiviste, imperialiste, brenda dhe jashtë vendit. Ai duket se është kudo, duke dominuar hapësirën publike dhe bisedat private në pjesën më të madhe të botës. Kontrasti me paraardhësin e tij, presidentin Joe Biden, nuk mund të ishte më i zymtë.
Qëllimi kryesor politik i administratës, deri më tani, ka qenë të përmbushë premtimin e fushatës së Trump për të siguruar kufirin jugor të Shteteve të Bashkuara. Por tarifat e importit – një taksë bazë prej 10% në të gjithë vendin, plus tarifa shtesë specifike për vendin, që arrijnë në 145% në rastin e Kinës – janë bërë nismat përcaktuese e presidencës së tij.
Politika e jashtme gjithashtu ka ndryshuar ndjeshëm. SHBA-ja është zhvendosur nga të qenit një mbështetëse e palëkundur e Ukrainës në një anim të vendosur në favor të Rusisë. Ky ndryshim duket se është motivuar nga një mospëlqim i qartë për presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky dhe një përqafim i presidentit rus Vladimir Putin për arsye të panjohura.
Trump, i cili mburrej gjatë fushatës së tij se i duhej thjesht një ditë për t’i dhënë fund luftës, gjë për të cilën ai rregullisht fajëson Biden dhe Zelensky-n, tani po flet për heqjen dorë nga diplomacia për t’i dhënë fund luftës plotësisht. Ai po has vështirësi në mbajtjen e premtimit të tij të fushatës, jo pak sepse politika e tij pro-ruse nuk arrin t’i japë Putinit ndonjë nxitje për kompromis ose Zelensky-t besimin për ta bërë këtë. Marrëveshja për të krijuar një Fond Investimesh për Rindërtim SHBA-Ukrainë duhet të ndihmojë, por, që të arrihet një ndërprerje e armiqësive, do të duhet të bëhet shumë më tepër për të ndihmuar Ukrainën.
Evropa dhe aleatët e tjerë tradicionalë të Amerikës nuk marrin ndonjë trajtim të veçantë. Ky është sigurisht rasti me tarifat, të cilat në mënyrë domethënëse kursyen Rusinë, por goditën rëndë Japoninë, Korenë e Jugut dhe Tajvanin. Zv/presidenti J.D. Vance udhëtoi për në Mynih në shkurt për të ndezur një përplasje kulturore me evropianët, ndërsa Sekretari i Mbrojtjes Pete Hegseth ngriti hapur dyshime në lidhje me angazhimin e SHBA-së ndaj Evropës në selinë e NATO-s. Kjo ka nxitur përgatitjet evropiane për të mbështetur Ukrainën nëse ndihma amerikane zvogëlohet dhe për të arritur vetëmjaftueshmëri strategjike në një shkallë më të gjerë.
Në Lindjen e Mesme, administrata nisi atë që mund të rezultojë një negociatë premtuese me Iranin. Skena u përgatit nga veprimi ushtarak izraelit kundër Iranit dhe aleatëve të tij, rënia e regjimit të Assad në Siri dhe ekonomia në përkeqësim e Iranit, të cilat e bëjnë joshëse tërheqjen nga programi i tij bërthamor për të shmangur sulmin ushtarak dhe për të siguruar lehtësimin e sanksioneve. Nëse administrata Trump është e gatshme t’i lejojë Iranit pasurimin e kufizuar të uraniumit – një lëshim që mund të kërkohet për të siguruar një marrëveshje – ajo mund të presë kritika nga disa në SHBA dhe Izrael. Por Trump është mjaft i fortë për t’i bërë ballë kundërshtimit, nëse ai ndodh.
Administrata Trump në thelb i ka dhënë qeverisë së Izraelit dorë të lirë për të bërë çfarë të dojë si në Gazë ashtu edhe në Bregun Perëndimor. Duket se ka humbur interesin për zgjatjen e armëpushimit Hamas-Izrael, pasi kjo do ta vinte në kontrast me kryeministrin izraelit Binyamin Netanyahu, i cili duket se i jep përparësi mbijetesës së koalicionit të tij, përmes operacioneve të vazhdueshme ushtarake në Gazë, në vend të lirimit të pengjeve të mbetura.
S’ka më presion mbi Izraelin për të frenuar operacionet e tij ushtarake edhe për të lejuar ndihmën humanitare në Gazë, e cila ka pothuajse dy muaj që është në një bllokadë të plotë. Propozimi i vetë Trump për Gazën, për ta zbrazur atë nga dy milionë banorët e saj palestinezë dhe për të rindërtuar një Rivierë të re, nuk çoi askund, por duket se e ka inkurajuar qeverinë izraelite për të shpopulluar, pushtuar dhe potencialisht për të kolonizuar zona të mëdha të enklavës.
Në Bregun Perëndimor, administrata Trump anuloi sanksionet e Biden ndaj kolonëve që kryejnë akte dhune kundër palestinezëve dhe/ose pronës së tyre. Nuk ka thirrje për Izraelin që t’i përmbahet aktivitetit të ndërtimit të kolonive ose ndonjë ndëshkim për mosveprimin në këtë drejtim. Në fakt, kjo është administrata e parë amerikane në kujtesën moderne që nuk i shtyn izraelitët dhe palestinezët të zvogëlojnë dallimet e tyre. Interesi që ekziston për pajtim është përqendruar pothuajse ekskluzivisht në lehtësimin e normalizimit diplomatik midis Izraelit dhe Arabisë Saudite, një perspektivë e penguar nga përdorimi i vazhdueshëm i forcës së armatosur në Gazë nga Izraeli dhe refuzimi i çdo axhende politike për të adresuar aspiratat palestineze.
Dimensioni më i papritur i politikës së jashtme amerikane, një që nuk u parashikua as në mandatin e parë të Trump dhe as gjatë fushatës, ka qenë fokusi në Hemisferën Perëndimore. Kanadaja dhe Meksika u shënjestruan që në fillim me tarifa për shkak të dështimeve të dyshuara për të kontrolluar kufijtë e tyre. Pati gjithashtu thirrje të forta për të pohuar sovranitetin e SHBA-së mbi Kanalin e Panamasë, Groenlandën dhe Kanadanë. Më shumë se çdo gjë tjetër, këto qëllime kanë shkaktuar një reagim të ashpër antiamerikan, madje, duke përmbysur rezultatin e zgjedhjeve të fundit federale të Kanadasë.
Ekziston gjithashtu ajo që mund të përshkruhet si një anim amoral në politikën e jashtme të SHBA-së. Administrata Trump pothuajse e ka shpërfillur dobësimin e demokracisë në vende si Turqia dhe Izraeli dhe ka zvogëluar mbështetjen për përpjekjet e promovimit të demokracisë në të gjithë botën.
Pasiguria më e madhe e politikës së jashtme mbetet Kina. Nga njëra anë, Trump bëri lëshime për TikTok që e lejuan atë të mbetej i disponueshëm në celularët e amerikanëve, pavarësisht pasigurisë nëse ai e ka autoritetin për ta bërë këtë. Ai vazhdon të flasë me ngulm për presidentin kinez Xi Jinping dhe shpreh besim se SHBA-ja dhe Kina do të arrijnë një marrëveshje.
Por tarifat masive që ai i ka vendosur Kinës nënkuptojnë se ekonomitë e SHBA-së dhe Kinës do të ndahen gjithnjë e më shumë, në mos edhe do të shkëputen fare. Nëse tarifat janë një përpjekje për të përftuar një avantazh apo janë qëllime në vetvete, kjo mbetet ndoshta pyetja më e madhe në marrëdhëniet Kinë-SHBA.
Në përgjithësi, politika e jashtme e Trump 2.0 është më shumë unilaterale sesa izolacioniste. Kjo do të mbetet kështu. Më pak e qartë është shkalla në të cilën Trump do të veprojë për të ulur tarifat, për të rishikuar qëndrimin e tij pro-rus ndaj Ukrainës dhe për të ushtruar presion mbi Izraelin që të modifikojë qasjen e tij ndaj Gazës dhe Bregut Perëndimor – politika që mund të ringjallin rritjen ekonomike të SHBA-së dhe asaj globale dhe të sjellin paqe në dy rajone që e kanë njohur shumë pak atë. Shumë gjëra do të varen nga zgjedhjet e një njeriu i cili, për mirë a për keq, është tashmë ndër presidentët më të rëndësishëm të SHBA-së.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. One Hundred Days that Shook US Foreign Policy
