Fundjavën e kaluar, isha i pranishëm në qendra votimi në të gjithë Shqipërinë, jo vetëm si vëzhgues zgjedhjesh, por si dëshmitar i një momenti vendimtar në historinë e një kombi – një moment që ose do të merret nga të rinjtë e tij ose do të braktiset në inercinë e së kaluarës.
Zgjedhjet parlamentare të vitit 2025 në Shqipëri ishin teknikisht solide, paqësore dhe të administruara profesionalisht, siç u vu re nga Agora Election Observation dhe partnerë të tjerë ndërkombëtarë. Por pas këtij suksesi procedural fshihet një emergjencë e heshtur: të rinjtë shqiptarë po braktisin kutinë e votimit dhe, duke vepruar kështu, ata mund të jenë duke hequr dorë nga roli i tyre në të ardhmen demokratike të vendit.
Në një komb ku gati 40 për qind e popullsisë është nën 30 vjeç, pjesëmarrja e të rinjve mbetet jashtëzakonisht e ulët. Pavarësisht se janë një nga brezat më të lidhur digjitalisht në historinë e Shqipërisë, votuesit e rinj janë bërë disa nga më të shkëputurit nga jeta politike. Pjesëmarrja e atyre që votonin për herë të parë mezi kaloi pragun prej 13 për qind në zgjedhjet e vitit 2021. Dhe këtë vit, pavarësisht përparimeve historike në të drejtën e votës së diasporës, pjesëmarrja midis të rinjve shqiptarë jashtë vendit, shumë prej të cilëve kanë emigruar për shkak të mungesës së mundësive, ishte zhgënjyese.
Ky nuk është vetëm një trend politik. Është një kërcënim për sigurinë kombëtare.
Vite amullie politike, lidershipi të ricikluar dhe edukimi të kufizuar qytetar i kanë bërë shumë të rinj shqiptarë të ndihen të zhgënjyer nga një sistem që rrallë i adreson realitetet e tyre – ose i dëgjon kur i dëgjon. Kur të rinjtë dalin nga procesi demokratik, ata lënë një boshllëk që të tjerët, shpesh më të vjetër, janë shumë të etur ta mbushin.
Disa mund të pyesin: çfarë ndodh nëse të rinjtë shqiptarë nuk janë promotorët e ndryshimit që ne shpresojmë? Po sikur të mbështesin të njëjtët liderë ose të qëndrojnë fare në shtëpi? Kjo është një pyetje e drejtë. Por rreziku më i madh nuk është entuziazmi i gabuar. Është se Shqipëria vazhdon të humbasë brezin e saj më premtues jo për shkak të vendimeve të këqija, por për shkak të mungesës së asnjë vendimi.
Kur të rinjtë nuk angazhohen, nuk është gjithmonë apati. Shpesh është lodhje. Ata nuk e shohin veten në sistem dhe, me kalimin e kohës, kjo mungesë bëhet vetë-përforcuese. Idetë më të mira nuk dëgjohen. Mendjet më të mprehta largohen. Dhe vendit i mungon inovacioni, lidershipi, energjia që nxit reformën.
Kam takuar studentë shumë të interesuar për korrupsionin, mjedisin dhe anëtarësimin në BE, por që nuk u është kërkuar kurrë të marrin pjesë në formësimin e këtyre axhendave. Në vend të kësaj, u thuhet të presin radhën e tyre. Ose më keq, të largohen nëse duan diçka më të mirë.
Ai largim i qetë, në votime ose përmes emigrimit, ka një kosto. Jo vetëm në vota, por edhe në zëra. Dhe sa më gjatë të zgjasë kjo shkëputje, aq më e vështirë bëhet ndërtimi i një të ardhmeje të rrënjosur në talentin vendas dhe legjitimitetin demokratik.
Zgjidhja fillon me pjesëmarrjen
Ndryshimi nuk kërkon lëvizje masive. Por kërkon vrull. Edhe një ndryshim i vogël – më shumë kandidatë të rinj, pjesëmarrje më e lartë, debat i vërtetë – mund ta thyejë ciklin. Dhe ky nuk është idealizëm. Kjo është mundësi që pret të rimerret.
Pa zëra të rinjsh që kërkojnë reformë, transparencë dhe një të ardhme më të mirë, Shqipëria rrezikon të rrëshqasë më tej në një gjendje amullie të menaxhuar ku korrupsioni tolerohet, mundësitë eksportohen dhe Evropa mbetet një ëndërr e largët dhe jo një qëllim i përbashkët.
Nuk ka dyshime. Bashkimi Evropian po vëzhgon. Ashtu si edhe Rusia. Edhe Kina. Dhe po ashtu edhe shumë aktorë që do të preferonin ta shihnin Shqipërinë të bllokuar në një situatë të pasigurt gjeopolitike – të dobët, të varur dhe shumë të ndarë për të udhëhequr veten.
Por të rinjtë e Shqipërisë nuk janë të pafuqishëm. Ata janë, në fakt, forca e saj më e madhe politike e pashfrytëzuar. Jo sepse kanë një imperativ moral, megjithëse e kanë, por sepse kanë numrat. Ata kanë talentin. Ndërgjegjësimin global. Dhe aftësinë për t’u mobilizuar në mënyra që politikanët e moshuar i druhen dhe nuk i kuptojnë.
Kërcënimet globale me të cilat përballemi sot – dezinformimi, regresi i demokracisë, kolapsi klimatik, manipulimi teknologjik – nuk janë ide abstrakte për këtë brez. Ato janë realitete të jetuara. Por zgjidhja nuk fillon me protestë, jo me mosangazhim, jo me dorëheqje, por me pjesëmarrje. Me pjesëmarrje në zgjedhje. Me organizim. Me kandidimin për poste. Me riformësimin e narrativës së asaj që mund të jetë politika shqiptare.
Edhe diaspora duhet ta shohë veten si më shumë sesa një audiencë nostalgjike që shikon nga larg. E drejta për të votuar nga jashtë ishte një moment historik i fituar me vështirësi. Rezultati i një përpjekjeje dhjetëvjeçare që tregoi se çfarë mund të arrijë zëri kolektiv. Por të drejtat janë të pakuptimta nëse nuk ushtrohen. Hapi tjetër nuk është vetëm votimi, por ndërtimi i koalicioneve transnacionale që kërkojnë llogaridhënie përtej kufijve, përtej brezave dhe përtej ideologjive.
Misioni ynë i vëzhgimit ishte i qartë për problemet strukturore që vazhdojnë: keqpërdorimi i burimeve publike, vijat e paqarta midis partisë dhe shtetit dhe një peizazh i pabarabartë mediatik që shumë shpesh amplifikon propagandën mbi politikën. Por këto nuk janë pengesa të palëkundshme. Ato janë simptoma të një sistemi të vjetër që mbetet në vend vetëm kur askush nuk e sfidon.
Dhe duhet ta sfidojmë. Sepse e ardhmja e Shqipërisë nuk është e pashmangshme – ajo është e kontestueshme. Ajo ose do të bashkë-vuloset nga brezi i ardhshëm, ose do të diktohet nga ata që qëndrojnë kapur fort pas asaj të mëparshmes.
Pra, ja zgjedhja që u parashtrohet të rinjve shqiptarë sot: të mbeteni vëzhgues të një sistemi që nuk pasqyron vlerat tuaja, ose të bëheni arkitektë të një sistemi të ri që i pasqyron ato.
Rruga drejt Brukselit nuk fillon në zyrën e kryeministrit. Ajo fillon në rrugët e Tiranës, në konviktet studentore të Vlorës, në dhomat e ndenjes së diasporës në Londër, Milano dhe Boston. Ajo fillon me një vendim: se demokracia nuk është një ritual që kryhet një herë në katër vjet, por një akt i përsëritur guximi, angazhimi dhe krijimi.
Këto zgjedhje nuk ishin fundi i një procesi. Ishte një pasqyrë. Dhe ato reflektuan një vend që duhet të pyesë veten – dhe veçanërisht të rinjtë e saj – se kush dëshiron të bëhet.
Nëse je nën 35 vjeç dhe po e lexo këtë, dije se e ardhmja nuk është përpara teje. Ajo po të pret.
Austin Akers është vëzhgues ndërkombëtar i zgjedhjeve dhe bashkëthemelues i Interscribe Global Communications Agency.
Opinionet e shprehura janë vetëm të autorit dhe jo domosdoshmërish pasqyrojnë pikëpamjet e BIRN.
