Vitin e kaluar, kur Edi Rama nisi të udhëtonte nëpër botë për t’iu drejtuar emigrantëve shqiptarë, ishte tashmë e qartë se kryeministri shqiptar po e merrte seriozisht votën e diasporës.
Shqipëria kishte menduar për vite me radhë nëse do t’u jepte shqiptarëve jashtë vendit të drejtën për të votuar me postë; opsioni më në fund u bë ligj në vitin 2024, me zgjedhjet parlamentare të këtij muaji të parat që përfshinin votimin me postë.
Ekspertët menduan nëse ky veprim mund të ndihmonte në thyerjen e kontrollit të dy partive kryesore – socialistëve të Ramës dhe demokratëve të opozitës – mbi pushtetin politik që nga rënia e komunizmit në fillim të viteve 1990, duke hapur një zonë të re zgjedhore për një grup partish të reja, të vogla.
Megjithatë, duke mos lënë asgjë në dorë të rastësisë, Rama nisi të mbante tubime në të gjithë botën, nga Nju-Jorku në Londër, Athinë dhe qytete të tjera.
Dhe kjo lëvizje dha frytet e saj.
Nga 194,889 fletëvotime me postë, pak më shumë se 61 për qind shkuan në favor të socialistëve, krahasuar me 23.5 për qind për demokratët. Vetëm 15.3 për qind shkuan për partitë më të vogla. Nga të gjitha votat, socialistët fituan 52 për qind, duke siguruar një mandat të katërt radhazi të paprecedentë. Demokratët morën 34 për qind.
Rama pranoi rëndësinë e votës që mori nga jashtë vendit, duke shkruar në Facebook të martën: ” MIRËMËNGJES dhe me një FALENDERIM krejt të posaçëm, për shqiptarët që nga Greqia, Italia, Amerika, e çdo anë e Europës dhe botës iu bashkuan trenit të fitores.”
Analistët ia atribuuan votën e diasporës për socialistët infrastrukturës dhe aftësisë së partisë për të mobilizuar votuesit; në fakt, ajo filloi të organizonte tubime jashtë vendit edhe para se votimi me postë të bëhej ligj.
“Partia Socialiste e nisi fushatën një vit më parë dhe ishte e bindur se mund të siguronte votën e diasporës vetëm kur të vinte në punë infrastrukturën dhe informacionin që ka fuqinë të ndikojë në votën e diasporës”, tha Afrim Krasniqi i Institutit Shqiptar për Studime Politike në Tiranë.
“Dhe po të shohim numrin dhe nivelin e aktiviteteve, Partia Socialiste kishte një strukturë shumë funksionale, konceptin e patronazhit edhe në diasporë, veçanërisht në Greqi dhe Itali.”
Opozita, nga ana tjetër, “nuk ia doli t’i përcillte një mesazh diasporës”, tha Krasniqi për BIRN. “Njerëzit që merreshin me diasporën ishin individë që nuk kishin lidhje me diasporën dhe nuk kishin përvojë me këtë çështje.”
Akuza për parregullsi
Menjëherë pas fillimit të numërimit të votave në mbrëmjen e 11 majit, Partia Demokratike e opozitës i bëri thirrje Komisionit Zgjedhor të shpërfillte votat që vinin nga Greqia, duke përmendur parregullsi të dyshuara.
Kërkesa përfundimisht u refuzua, megjithëse numërimi i fletëvotimeve me postë vazhdoi me një ritëm më të ngadaltë se ai i votave të rregullta.
Marash Logu, një avokat i Partisë Demokratike, shkroi në Facebook për të akuzuar socialistët për “falsifikim të vullnetit të votuesve shqiptarë, si brenda ashtu edhe jashtë vendit”, një pretendim që partia në pushtet e hodhi poshtë.
Ekspertët politikë thanë se mashtrimi nuk mund të shpjegonte shkallën e fitores së socialistëve midis shqiptarëve të diasporës.
“Rezultatet e nxjerra nga vota e diasporës tregojnë se organizimi i Partisë Socialiste, për shkak të strukturës së saj superiore, administratës dhe aftësisë për të mbështetur votën, dominoi mbi ofertën e vërtetë politike që priste diaspora”, tha Rigels Xhemollari, kreu i OJQ-së Qëndresa Qytetare.
Opozita, tha ai, priste të fitonte vota nga shqiptarët që kishin emigruar gjatë 12 viteve të fundit të qeverisjes së Partisë Socialiste. Kjo pritshmëri nuk mori në konsideratë natyrën komplekse të emigracionit.
“Diaspora duhet të njihet, analizohet, kuptohet dhe mbi të gjitha duhet të ofrohet si një model politik, jo si një depo votash, duke filluar nga diaspora akademike, ekonomike apo politike”, tha Xhemollari për BIRN.
Eksperti politik Ermal Hasimja tha se rezultati “pasqyronte aftësitë e pabarabarta të partive për të ndikuar” votën e diasporës, duke pasur parasysh burimet shtetërore në dispozicion të partisë në pushtet, sado të paligjshme që mund të ishin ato.
“Në këtë garë, ashtu si në vend, ndikimi i administratës duket se ka pasur peshë të konsiderueshme”, tha Hasimja.
