Tashmë është e qartë se rikthimi i Donald Trump në presidencën e SHBA-së ka inauguruar një proces riorganizimi historik. Një nga viktimat e para dhe më të mëdha të nismave politike të Trump është marrëdhënia transatlantike, e cila ka ankoruar rendin global që kur doli nga fitorja e Aleatëve mbi Gjermaninë naziste në vitin 1945 (dhe e cila ishte përforcuar nga fitorja e Perëndimit në Luftën e Ftohtë pas vitit 1989).
Kështu, riorganizimi aktual (i ndërmarrë me pak ose aspak përgatitje) do të vijë kryesisht në kurriz të Kontinentit të Vjetër. Edhe pse evropianët përballen me rikthimin e luftës në kufijtë e tyre me luftimet e vazhdueshme në Ukrainë, administrata e re amerikane, me sa duket, dëshiron kthimin e trupave amerikane që tani janë të stacionuara në Evropë në Amerikë. Çfarë do të bëhet me ne? Kjo është një pyetje që ne evropianët duhet t’i përgjigjemi vetë.
Nuk ka dyshime. Shtetet e Bashkuara po tërhiqen nga Evropa. Një largim i plotë mund të mos jetë vendosur ende, por të gjitha shenjat tregojnë për këtë rezultat dhe për këtë arsye evropianët duhet të veprojnë sikur kjo do të ndodhë.
Për më tepër, SHBA-ja jo vetëm që po tërhiqet. Ajo gjithashtu po heq dorë nga rolet e saj si fuqi garantuese dhe tregu kryesor brenda një sistemi global tregtie të lirë. Tashmë, agresioni i saj i njëanshëm ekonomik ndaj miqve dhe partnerëve tregtarë e ka nxjerrë jashtë ekuilibrit rendin ekonomik global. Proteksionizmi ka zëvendësuar tregtinë e lirë dhe humbjet janë në rritje. Bota po shkon drejt blloqeve tregtare të bazuara në tarifa që do të pasqyrojnë blloqet e reja gjeopolitike të shekullit të njëzet e një.
Që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore, Evropa Perëndimore është strehuar nën ombrellën e sigurisë së Amerikës. Këto vende ndanin vlera që favorizonin demokracinë dhe një ekonomi tregu – vlera që u përqafuan nga pothuajse e gjithë Evropa pas Luftës së Ftohtë. Por tërheqja e afërt e Amerikës krijon një situatë jashtëzakonisht ndryshe për evropianët.
Duhet të përgatitemi për një të ardhme në të cilën jemi të ngecur midis një Rusie perandorake dhe agresive dhe një Amerike që nuk mund t’i besohet më. Kjo do të thotë t’i përgjigjemi pyetjes themelore që ka ngritur kjo pikë kthese historike: A jemi ne të gatshëm të bëjmë atë që duhet për ta transformuar veten në një fuqi autonome të qëndrueshme dhe të vetëmjaftueshme?
Nëse popujt e Evropës përgjigjen pozitivisht, mekanizmat e sovranitetit evropian – bazat ushtarake, politike, fiskale, ekonomike, teknologjike dhe shkencore – duhet të jenë në qendër të vëmendjes. Të jesh sovran do të thotë të besosh në forcën dhe vullnetin tënd politik.
Po përjetojmë jo vetëm një trazirë gjeopolitike, por edhe një ndryshim sizmik teknologjik dhe ekonomik. Revolucioni digjital dhe avancimi i inteligjencës artificiale do të kenë pasoja të gjera për të gjitha ekonomitë dhe shoqëritë, si dhe për marrëdhëniet shumëplanëshe midis tyre.
Përballë këtyre përçarjeve, shtetet kombëtare tradicionale evropiane do të jenë në gjendje të mbajnë ritmin dhe të lulëzojnë vetëm nëse bashkohen për të shprehur një vullnet të përbashkët politik. Secili për vete dhe vetëm – madje edhe shteti më i madh (Gjermania) – është shumë i vogël për këtë detyrë.
Presionet e jashtme me të cilat përballemi nuk duhen nënvlerësuar. Presidenti rus Vladimir Putin vazhdon t’i deklarojë luftë Ukrainës dhe të kërcënojë pjesën tjetër të Evropës Lindore. Administrata Trump ka treguar vetëm përbuzje për ne dhe me sa duket është e përkushtuar t’i shkaktojë më shumë dëme ekonomike Amerikës dhe partnerëve të saj tregtarë. Ndërkohë, Kina po ecën përpara në përpjekjet e saj për të krijuar inteligjencë artificiale dhe pajisje ushtarake të përparuara.
Të gjitha këto presione do të vazhdojnë të rriten në muajt dhe vitet në vijim. Por evropianët ende kanë mundësi të veprojnë. Ne mund ta inkuadrojmë gjendjen tonë të vështirë si një mundësi për të ndërtuar nga e para. Sfida nuk është vetëm të kapërcejmë burimet e rrënjosura të rezistencës së brendshme dhe të jashtme, por edhe të ruajmë identitetet tona të larmishme.
Nuk duhet ta humbasim këtë shans. Trump dhe Putin nuk janë etërit themelues që do të kishim zgjedhur për këtë moment, por ata kemi. Evropa duhet të afirmohet si një fuqi sovrane dhe të ecë përpara vetë. Nuk ka alternativë tjetër, nëse evropianët nuk zgjedhin një të ardhme të nënshtruar.
Duhet të krijojmë një frenim ushtarak, të krijojmë kushtet dinamike të nevojshme për digjitalizimin dhe inovacionin vendas, të krijojmë një treg të vetëm kapitali dhe të bashkojmë vullnetin e përbashkët politik dhe institucionet e nevojshme për ta realizuar atë në praktikë, bazuar në vlerat e përbashkëta demokratike. Shkurt, duhet ta bashkojmë Evropën si një fuqi të lirë dhe sovrane. Nëse kjo nuk do të ndodhë, do të jemi në mëshirën e aktorëve të jashtëm që nuk do të donin asgjë më shumë sesa ta shihnin Evropën të shpërbëhej dhe të binte në një gjendje dobësie dhe nënshtrimi të përhershëm.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. There Is No Alternative for Europe
