BIRN raporton se Kosova ka rënë dakord të paguajë kompensim për viktimat e ish-luftëtarëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, UÇK, të shpallur fajtorë për krime lufte në Hagë.
Urdhra dëmshpërblimi ishin lëshuar në dy rastet e para të trajtuara nga Dhomat e Specializuara të Kosovës me seli në Hagë; të akuzuarit, megjithatë, thanë se nuk ishin në gjendje të paguanin, ndërsa Kosova tha se ligji që krijoi gjykatën nuk parashikonte pagesa për kompensim të viktimave nga shteti.
Megjithatë, Ministria e Drejtësisë e Kosovës tani e ka informuar gjykatën se viktimat mund të kërkojnë kompensim përmes Programit të Kompensimit të Viktimave të Krimit të vendit; anonimati i tyre do të mbrohet gjithashtu.
Angela Griep, zëdhënëse e Dhomave të Specializuara, i tha BIRN se Avokati i Viktimave, një avokat i emëruar për të përfaqësuar interesat e viktimave në gjyqe, “do të jetë i/e kualifikuar të aplikojë në emër të viktimave për të garantuar mbrojtjen e tyre dhe për të ruajtur anonimatin e tyre”.
Përfituesit e parë mund të jenë tetë viktima në çështjen kundër ish-luftëtarit të UÇK-së, Salih Mustafa, i cili u dënua në vitin 2023 me 16 vjet burg për krime të kryera gjatë luftës së viteve 1998-1999, si edhe për ndalim arbitrar dhe torturë.
Mustafa u urdhërua t’i paguante 207,000 euro viktimave, por familja e Mustafës tha se ai nuk kishte pasuri të tjera përveç shtëpisë ku jetonin. Që atëherë, Griep tha se viktimat kishin marrë “një përqindje të caktuar të dëmshpërblimeve që u ishin caktuar” nga i akuzuari, pa specifikuar saktësisht se sa.
Pasi Mustafa nuk dorëzoi një deklaratë pasurie, Griep i tha BIRN: “Gjykata e gjeti të përshtatshme të fillonte një hetim të pavarur mbi pasuritë e Mustafës.”
Griep konfirmoi gjithashtu se një nga viktimat kishte refuzuar të pranonte kompensim; një i afërm i tha BIRN: “Ajo donte drejtësi për vuajtjet e saj, jo para. Ajo nuk donte të përfitonte prej kësaj.”
Rasti i dytë ka të bëjë me luftëtarin e kohës së luftës Pjetër Shala, i cili u dënua në mesin e vitit 2024 me 18 vjet burg dhe u urdhërua t’i paguante 208,000 euro viktimave; megjithatë, gjyqtarët zbuluan se ai nuk kishte mjete për të paguar shumën e plotë, ndërsa Shala ka apeluar kundër urdhrit për dëmshpërblim.
Dhomat e Specializuara dhe Bashkimi Evropian, mbështetësi kryesor financiar i gjykatës, i kanë kërkuar Kosovës të krijojë një mekanizëm me anë të të cilit viktimat do të kompensoheshin.
Ligji i Kosovës parashikon kompensim për viktimat e krimit të dhunshëm në përgjithësi, nëpërmjet Programit të Kompensimit të Viktimave të Krimit, por gjykatat e saj nuk kanë dhënë kurrë kompensim për viktimat e krimeve të luftës. Në përgjithësi, dëshmitarët që dëshmojnë nën masa të caktuara për të mbrojtur identitetin e tyre, nga frika e hakmarrjes, kanë shmangur ndjekjen e padive civile për shkak të rrezikut të zbulimit të identitetit të tyre; në Kosovë, gjykatat civile nuk e parashikojnë anonimatin.
Pavarësisht gatishmërisë së re të Kosovës për të bërë pagesa nëpërmjet Programit të Kompensimit të Viktimave të Krimit, Dhomat e Specializuara thanë se shumat mund të jenë të kufizuara dhe sugjeruan krijimin e një fondi për të marrë donacione vullnetare nga donatorë ndërkombëtarë.
Kjo, shtoi ajo, nuk i liron të akuzuarit nga detyrimi i tyre për të kompensuar viktimat e tyre, “as nuk e liron Kosovën nga përgjegjësia e saj për të përmbushur detyrimet e saj ndaj viktimave dhe për të krijuar një mekanizëm dëmshpërblimi”.
