Shtetet e Bashkuara janë në një pikë kthese. Për arsye që historianët e ardhshëm do t’i debatojnë – dhe që do t’i lënë shumë të habitur – vendi po sulmon vetë themelet e forcës së tij: hapjen, institucionet dhe angazhimin e tij global.
Ndryshimi nisi me tarifat e presidentit Donald Trump. Vendosja e tyre kaotike dhe e paqëndrueshme në ndjekje të objektivave të papërcaktuara mirë jo vetëm që ka rritur koston e importeve dhe ka prishur tregtinë globale, por gjithashtu ka dëmtuar besueshmërinë e Amerikës si një partner ekonomik i besueshëm, duke ngritur pikëpyetje në lidhje me të ardhmen e dollarit si monedha rezervë botërore.
Pastaj erdhën sulmet ndaj universiteteve amerikane, prej kohësh një gur themeli i lidershipit shkencor dhe teknologjik të vendit. Shkurtimet e financimeve të kërkimeve, taksat më të larta mbi fondet dhe politikat kufizuese të vizave po dobësojnë aftësinë e tyre për të tërhequr dhe mbajtur talentet më të mira globale. Rezultati është një humbje jo vetëm për botën akademike, por edhe për inovacionin amerikan dhe për pasojë për ekonominë në përgjithësi.
Ndërkohë, sektori më dinamik i vendit – teknologjia – është vënë nën presion politik dhe rregullator. Apple, Alphabet (Google) dhe Meta përballen me kontrolle intensive në vend, ndërsa konkurrentët e tyre jashtë vendit përfitojnë nga politikat mbështetëse industriale. Ndërsa shumica e vendeve pozicionohen për të konkurruar në ekonominë e shekullit të njëzet e një, SHBA-ja ka miratuar një politikë që pasqyron të kaluarën.
Pas të gjitha këtyre ndryshimeve të fundit të politikave qëndron një keqinterpretim themelor i pasojave pozitive që SHBA-ja ka gjeneruar historikisht. Lidershipi amerikan në shkencë, siguri dhe inovacion sigurisht që u ka sjellë dobi të tjerëve; por në vend që ta shohë këtë si një shenjë force, administrata Trump e trajton atë si provë shfrytëzimi. Përgjigja ka qenë tërheqja, edhe nëse kjo nënkuptonte dëmtimin e institucioneve që kanë mundësuar dhe mbështetur lidershipin global të SHBA-së.
Në vend që të frenojë ngritjen e vendeve të tjera, tërheqja e Amerikës krijon mundësi për progresin e tyre. Askund kjo nuk është më e dukshme sesa në Evropën kontinentale. Të përballur me sfida ekonomike afatgjata – rritje e ulët e produktivitetit, plakje të popullsisë dhe mundësi të humbura në transformimin digjital – politikëbërësit evropianë e konsiderojnë gjithnjë e më shumë tërheqjen e Amerikës si një shans për të rikuperuar terren.
Dy zhvillime të fundit u kanë dhënë atyre shpresë. Së pari, zbutja e “frenës së borxhit” kushtetues nga Gjermania (një kufizim mbi deficitet vjetore) ka krijuar hapësirë fiskale për investime publike shumë të nevojshme. Së dyti, përballë fragmentimit gjeopolitik dhe ekonomik, ekziston një konsensus politik në rritje se evropianët duhet të veprojnë me unitet dhe qëllim më të madh. Por kapja e momentit kërkon më shumë sesa optimizëm. Katër kushte janë thelbësore nëse Evropa dëshiron të mbushë boshllëkun e lënë nga mosangazhimi i SHBA-së.
Së pari, Bashkimi Evropian duhet t’i rezistojë strategjisë “përça dhe sundo” të administratës Trump duke shmangur negociatat dypalëshe me SHBA-në nga çdo vend anëtar. Vetëm duke prezantuar një front të bashkuar, BE-ja mund ta shfrytëzojë fuqinë e saj të tregut dhe të mbrojë interesat e saj.
Së dyti, Evropa duhet të përqafojë hapjen, veçanërisht ndaj talentit dhe tregtisë. Me SHBA-në që po bëhet gjithnjë e më armiqësore ndaj studentëve ndërkombëtarë dhe fuqisë punëtore të huaj, Evropa mund të përfitojë nga ikja e trurit që po vjen nga SHBA-ja duke mirëpritur emigrantë dhe studiues të kualifikuar. Për më tepër, meqenëse zhvillimi i teknologjive të reja kërkon minerale kritike dhe toka të rralla që aktualisht nuk janë të disponueshme në Evropë, ajo gjithashtu duhet të mbajë marrëdhënie tregtare produktive me të tjerët – jo më pak me Kinën. Kjo do të kërkojë vullnet politik dhe një pranim se hapja, nëse menaxhohet mirë, është një burim force.
Së treti, Evropa ka nevojë për një reformë rregullatore. Ndërsa standardet evropiane për sigurinë ushqimore, mbrojtjen e mjedisit dhe të drejtat e punës admirohen me të drejtë, rregulloret e tepërta ose të hartuara dobët në sektorë të tjerë kanë penguar investimet dhe inovacionin dhe kanë penguar rritjen e produktivitetit. Kjo është veçanërisht e vërtetë kur rregullat u shërbejnë interesave të tanishme dhe jo qëllimeve më të gjera shoqërore. Për shembull, refugjatët e kualifikuar shpesh nuk janë në gjendje të punojnë për shkak të pengesave burokratike.
Sigurisht, lehtësimi i kufizimeve të tilla do të jetë i vështirë, veçanërisht në vendet ku standardet e larta të jetesës e bëjnë ndryshimin politikisht të kushtueshëm. Punëtorët në Evropë nuk do të jenë të gatshëm të shtojnë orët e tyre të punës, nuk do të heqin dorë nga siguria e vendit të punës dhe pushimet e gjata, ose nuk do të marrin përsipër detyra të pakëndshme. Por mosbërja e ndryshimeve të nevojshme do të nënkuptontë sakrifikim të dinamizmit të ardhshëm për të ruajtur arritjet e kaluara.
Së fundmi, Evropa duhet të trajtojë mungesat e saj në rritje të fuqisë punëtore përmes politikave të imigracionit që zbatohen si për individët e kualifikuar ashtu edhe për ata më pak të kualifikuar. Rënia demografike dhe rritja e standardeve të jetesës nënkuptojnë se shumë vende pune – veçanërisht në kujdes, ndërtim dhe shërbime – po mbeten të paplotësuara. Nuk ka rrugë drejt rritjes së qëndrueshme ose inovacionit nëse fuqia punëtore është e kufizuar për të përmbushur nevojat themelore shtëpiake dhe sociale.
Reformimi i politikës së imigracionit nuk do të thotë pranim i kufijve të pakontrolluar; por do të thotë krijimi i rrugëve ligjore për ata që janë të gatshëm të kontribuojnë. Politikisht, kjo mund të jetë sfida më e vështirë nga të gjitha, duke pasur parasysh rritjen e ndjenjave anti-emigracion dhe partive të ekstremit të djathtë. Por është thelbësore.
Tërheqja e Amerikës nga skena globale i paraqet Evropës një mundësi që ajo nuk e ka pasur prej dekadash. Aftësia e saj për të qenë në lartësinë e situatës do të varet nga aftësia e saj për të formuar një front të bashkuar, për të mbetur e hapur, për të modernizuar kornizat e saj rregullatore dhe për të përqafuar një qasje pragmatike ndaj emigracionit. Përndryshe, kjo mundësi mund t’i kalojë sërish Azisë, e cila nuk ka reshtur kurrë së u përgatituri për të ardhmen.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. America’s Retreat Is Europe’s Big Opportunity
