Ne po dëshmojmë shfaqjen kaotike të një rendi të ri botëror dhe ky proces po udhëhiqet nga tre liderë që janë haptazi armiqësorë ndaj Bashkimit Evropian: presidenti amerikan Donald Trump, presidenti rus Vladimir Putin dhe presidenti kinez Xi Jinping. Ky rend i ri do të ketë pak ngjashmëri me rendin e udhëhequr nga Amerika që mbizotëroi gjatë gjysmës së dytë të shekullit njëzet dhe dy dekadave të para të shekullit njëzet e një. Ndërsa lojtarët kryesorë kombëtarë mbeten të njëjtë, rolet e tyre kanë ndryshuar, ashtu si edhe pesha e tyre politike dhe ekonomike.
Në vend të një rendi ndërkombëtar të bazuar në rregulla, që Shtetet e Bashkuara e ndërtuan pas Luftës së Dytë Botërore, do të shohim një rend të bazuar në fuqi, të formësuar ekskluzivisht nga gjeopolitika. Në vend të tregtisë së lirë globale, do të shohim rivalitete mes blloqeve të mëdha ekonomike, që nënkupton një prirje drejt autarkisë. Dhe në vend të një bote analoge, do të kemi një botë gjithnjë e më digjitale ku përparimet në inteligjencën artificiale do të bëhen faktorë vendimtarë në jetën ekonomike, ndoshta edhe në përcaktimin e kontrollit politik.
Ky transformim është pa dyshim prirja makro më dominuese globale e kohës sonë. Ai nuk do të prekë vetëm Evropën, por me gjasë do të përcaktojë nëse Evropa do të mbijetojë në ndonjë formë të njohshme. Në fund të fundit, “Evropa” është më shumë se një përcaktim gjeografik. Ajo është një realitet politik; një grupim kontinental i tipit konfederativ i shteteve ngushtësisht të ndërlidhura, e mbështetur jo në fuqinë ushtarake, por përmes ideve dhe vlerave të përbashkëta.
Ashtu si rendi ndërkombëtar i udhëhequr nga SHBA-ja që tani po zhduket, edhe BE-ja u formësua menjëherë pas luftës në Evropën Perëndimore. Evropa e pasluftës ishte jashtëzakonisht e suksesshme si një projekt bashkimi ekonomik mes shteteve dikur armiqësore. Ajo lulëzoi nën sigurinë ushtarake dhe politike të ofruar nga ombrella mbrojtëse amerikane dhe sistemi pasluftës i tregtisë globale, të cilin Amerika ndihmoi ta zgjeronte dhe ta mbante gjallë.
Por ndërsa rënia e rendit të udhëhequr nga SHBA-ja u bë më e dukshme në vitet e fundit, Bashkimi Evropian përjetoi kriza të rënda politike. Viti 2016 solli një goditje të dyfishtë: Mbretëria e Bashkuar votoi për të dalë nga Bashkimi, ndërsa amerikanët zgjodhën për herë të parë Donald Trump-in. Duke e parë me retrospektivë, tani e dimë se këto zhvillime ndryshuan gjithçka.
Për shkak të ngritjes së Kinës dhe krizës financiare të vitit 2008, skena tashmë ishte përgatitur për trazira globale. Dhe megjithëse Brexit-i dhe fitorja tronditëse e Trump-it nuk u panë atëherë si fundi i rendit të udhëhequr nga SHBA-ja, ato çliruan forca shkatërruese që kishin qenë të fshehura nën sipërfaqe për një kohë të gjatë.
Fuqia e këtyre forcave u bë e qartë me pushtimin e plotë të Ukrainës nga Putin në shkurt të vitit 2022, i ndjekur nga rizgjedhja e Trump-it vitin e kaluar. Si rrjedhojë, mosmarrëveshjet e vogla mes Mbretërisë së Bashkuar dhe BE-së u lanë shpejt pas dore, duke u zëvendësuar me një solidaritet të ri ushtarak me Ukrainën dhe një përpjekje të përbashkët për të ndërtuar solidaritet mbrojtës dhe të sigurisë në të gjithë Evropën.
Vendimmarrësit dhe liderët politikë në Londër, Bruksel dhe kryeqytetet më të rëndësishme evropiane e kuptuan se situata kishte ndryshuar në mënyrë thelbësore. Realiteti i ri dhe i ashpër – i personifikuar nga Putin – i detyroi të gjithë evropianët (brenda ose jashtë BE-së) të rikthehen në të njëjtën barkë gjeopolitike. Kur bëhet fjalë për sigurinë, evropianët kanë një interes të përbashkët. Norvegjia dhe Mbretëria e Bashkuar janë po aq të cenueshme ndaj pasojave të agresionit ushtarak rus sa edhe Polonia, Finlanda, Suedia, Gjermania dhe Franca. Udhëheqësit evropianë dhe shumica e qytetarëve e kuptojnë se nëse Trump do ta përfundonte garancinë e sigurisë së Amerikës dhe do të tërhiqte trupat amerikane, Evropa do të duhej të mbronte kufijtë e saj – dhe vetë ekzistencën e saj – e vetme.
Të kërcënuara nga Putin dhe të vëna nën presion nga Trump, vendet evropiane duhet të gjejnë një mënyrë për të zhvilluar kapacitetet e tyre të pavarura mbrojtëse. Edhe pse duhet ta ruajnë partneritetin transatlantik për aq kohë sa të jetë e mundur, nuk mund të injorojnë faktin se tek Amerika, nën drejtimin e Trump, nuk mund të mbështeten. Duhet të ketë një Plan B. Të gjitha vendet evropiane, qofshin brenda apo jashtë BE-së, duhet të riarmatosen dhe të zhvillojnë plane për dy skenarë të mundshëm: një me Amerikën në lojë dhe një tjetër pa të.
Në të dy rastet, vendet evropiane duhet të bashkëpunojnë sa më ngushtë që të jetë e mundur, jo vetëm në mbrojtje, por edhe në ringjalljen e ekonomisë evropiane. Kjo kërkon udhëheqje të përbashkët nga aktorët më të mëdhenj si Franca, Mbretëria e Bashkuar, Gjermania, Italia dhe Polonia – të gjitha vende që kanë burimet e nevojshme humanitare, ushtarake dhe ekonomike – dhe tani edhe vullnetin politik. Përballë realiteteve të sotme, dallimet ideologjike të djeshme kanë humbur pothuajse çdo kuptim. Çështjet thelbësore në politikën evropiane nuk lidhen më me zgjerimin e BE-së, integrimin apo pavarësinë kombëtare; ato kanë të bëjnë, mbi të gjitha, me mbrojtjen e lirisë evropiane dhe ruajtjen e vlerave të përbashkëta.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Reality Is Forging a New Europe
