“Pjekuria është gjithçka”, mendonte Edgari në Mbreti Lir të Shekspirit. Të gjithë do të bënin mirë ta kishin këtë parasysh mes përpjekjeve diplomatike për t’i dhënë fund luftës midis Rusisë dhe Ukrainës.
Rrallëherë në histori njëra palë ka qenë në gjendje ta përfundojë një luftë thjesht duke imponuar vullnetin e saj mbi tjetrën. Në pothuajse të gjitha rastet, ajo që e bën një konflikt të caktuar të gatshëm për përparim, madje për zgjidhje, është prania e liderëve që zgjedhin një marrëveshje mbi vazhdimin e luftimeve, që janë mjaftueshëm të fortë në vend për të ruajtur mbështetjen për këtë qëndrim, që mbështesin një formulë që përfshin disa përfitime për të gjitha palët dhe që pranojnë një proces diplomatik të pranueshëm reciprokisht për të arritur këto synime.
Sot, pyetja e qartë për luftën Rusi-Ukrainë është nëse këto elemente mund të identifikohen. Ndërsa presidenti amerikan Donald Trump e ka bërë paqen një përparësi, është e vështirë të jesh optimist. Rusia pushtoi Krimenë dhe pjesë të rajonit lindor të Donbasit në Ukrainë në vitin 2014 dhe tre vjet e gjysmë luftimesh që nisën në shkurt 2022 nuk kanë sjellë ndonjë ndryshim të madh në hartë. Paqja e vetme që mund të imagjinohet duhet të negociohet, jo të imponohet.
Kur vjen puna te Rusia, nuk ka ardhur ende momenti i duhur për perspektivat diplomatike. Presidenti Vladimir Putin ka gjasa të jetë mjaftueshëm i fortë për t’ia shitur përfundimin e luftës opinionit të brendshëm, megjithëse do t’i duhej të shpjegonte pse u flijuan kaq shumë jetë për më pak se një fitore të plotë. Por ai ende nuk është i prirur ta bëjë këtë, sepse beson se është më mirë pa një marrëveshje dhe se koha është në anën e tij. Qëllimi i tij nuk është domosdoshmërish më shumë territor, por fundi i Ukrainës si një shtet i pavarur demokratik me lidhje të ngushta me Perëndimin, dhe ai nuk ka treguar asnjë gatishmëri për t’u mjaftuar me diçka më pak. Po ashtu, nuk është e qartë nëse ekziston një proces që Rusia do ta pranonte; domethënës është fakti që Kremlini po ngre pengesa për një takim midis Putinit dhe presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky.
Edhe në anën ukrainase nuk ka kufizime. Ukraina e sheh një armëpushim si më të parapëlqyeshëm sesa vazhdimin e luftës, por vetëm për aq kohë sa nuk i kërkohet të transferojë ndonjë tokë në mënyrë të përhershme te Rusia. Zelensky mund ta “shiste” një kompromis të tillë, megjithëse shumë në vend do të ishin të hidhëruar që Rusia do të vazhdonte të pushtonte territor ukrainas.
Një paqe e qëndrueshme midis Rusisë dhe Ukrainës padyshim do të ishte më e parapëlqyeshme, por thjesht mbetet e paarritshme. Një zgjidhje afatgjatë duhet të jetë e realizueshme, përveçse e dëshirueshme, dhe për momentin një diplomaci e tillë ambicioze nuk është e mundur. Për më tepër, ka mjaft rreziqe që lidhen me ndjekjen e një paqeje të qëndrueshme përpara se të vijë momenti i duhur.
Detyrimi i Ukrainës të heqë dorë nga territori do ta shpërblente Putinin për agresionin e tij, duke tunduar ndoshta edhe të tjerë me ambicie territoriale që të përdorin forcën për të arritur këto qëllime. Pastaj është realiteti se negociatat për një paqe të tillë do të kërkonin muaj apo vite, duke zgjatur kështu luftimet. Në përgjithësi, shtrirja e ambicies diplomatike nuk mund të jetë më e madhe sesa shkalla e “pjekurisë”.
Këto konsiderata nxjerrin në pah nevojën për të rishikuar mundësinë e ndërmjetësimit të një armëpushimi – qasja e SHBA-së përpara samitit Trump-Putin në Alaskë. As Rusia dhe as Ukraina nuk do të ishin plotësisht të kënaqura. Ukraina do të hiqte dorë nga mundësia për të tentuar çlirimin me forcë të asaj që pushton Rusia; Rusia do të hiqte dorë nga mundësia për të pushtuar më shumë nga Ukraina dhe për të rrëzuar qeverinë e saj.
Por një armëpushim do të ofronte diçka për të dyja palët, përtej përfitimeve që do të rridhnin nga ndalimi i luftimeve. Asnjëra palë nuk do të ishte e detyruar të hiqte dorë nga synimet e saj afatgjata ose të pengohej të forconte ushtrinë e vet.
Arritja e një armëpushimi të tillë do të kërkonte dy gjëra: presion të shtuar ndaj Rusisë dhe një angazhim afatgjatë ndaj Ukrainës. Shumë nga kjo mund të realizohej nëse Trump do të premtonte (dhe garantonte mbështetjen e Kongresit) për furnizimin e pakufizuar me ndihmë ushtarake dhe inteligjencë që Ukraina ka nevojë për të mbajtur një mbrojtje të qëndrueshme dhe për të kryer sulme ndaj objektivave në Rusi. Po ashtu, nevojitet vendosja e sanksioneve të tjera ekonomike ndaj Rusisë – si dhe premtimi për lehtësimin e tyre nëse Rusia pranon një armëpushim.
Disa argumentojnë se duhet zgjeruar garancia e sigurisë për Ukrainën. Kjo mundësi duhet trajtuar me kujdes. Ukraina tashmë është pushtuar dy herë pavarësisht garancive që mori në vitin 1994. Garancitë e vetme të provuara në Evropë në epokën pasluftës kanë qenë ato të ofruara nga NATO-ja për anëtarët e saj – garanci që janë pothuajse automatike dhe të mbështetura nga kapacitete ushtarake domethënëse amerikane dhe evropiane. Nuk mund të pritet asgjë e tillë në këtë rast.
Evropa dhe Shtetet e Bashkuara gjithashtu duhet të mendojnë seriozisht nëse duan të braktisin politikën e tyre të mbështetjes indirekte ndaj Ukrainës në këmbim të dërgimit të avionëve dhe trupave në terren, gjë që mund t’i fuste ata në luftë me Rusinë. Edhe një herë, ndihma e sigurisë duket më tërheqëse se sa garancitë e sigurisë.
Shtyrja drejt një armëpushimi nuk do të ishte aspak e lehtë. Ekziston rreziku real që lufta të vazhdojë. Me kalimin e kohës, të dyja palët do të duhej të rivlerësonin avantazhet dhe disavantazhet e vazhdimit të luftimeve dhe nëse ishin më të gatshme të bënin kompromise për t’i dhënë fund asaj.
Edhe nëse do të arrihej një armëpushim, ekziston rreziku që ai të mos zgjaste, gjë e cila thjesht do të rezultontë një pauzë në vend që të ishte një hap drejt paqes. Mënyra e duhur për të shmangur rinovimin e luftimeve do të ishte që këto luftime të bëheshin të padëshirueshme duke forcuar mekanizmat e parandalimit dhe duke e mbështetur këtë qasje me specifikimin e kostove që do të vendoseshin mbi palën që shkel armëpushimin.
Ekziston edhe rreziku që armëpushimi të zgjasë dhe që kufijtë e përkohshëm të shndërrohen pothuajse në të përhershëm. Kjo ka qenë përvoja si në Gadishullin Korean, ashtu edhe në Qipro. Megjithatë, kjo do të ishte shumë më e mirë se sa një luftë e vazhdueshme. Dhe një ditë, kur të shfaqet një lidership i ri, mund të lindë mundësia për të negociuar një marrëveshje paqeje. Deri atëherë, një armëpushim i qëndrueshëm duket si opsioni më i mirë për të gjithë.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. The Case for a Ceasefire in Ukraine
