brp_mask:0;
brp_del_th:null;
brp_del_sen:null;
delta:null;
James Rubin në gjykatë të hënën. Foto: BIRN.
James Rubin, ish-krahu i djathtë i Sekretares së Shtetit të SHBA-së, Madeleine Albright, filloi dëshminë e tij në Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë të hënën, duke shënuar fillimin e mbrojtjes në gjyqin e Hashim Thaçit dhe tre të bashkëpandehurve të tjerë me të për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.
Dëshmia e tij mbështeti argumentin e mbrojtjes se katër burrat, pavarësisht se ishin udhëheqës të lartë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, UÇK, nuk komandonin drejtpërdrejt luftëtarët në terren që mund të kenë kryer krime.
Rubin ishte i pranishëm gjatë bisedimeve të dështuara të Rambujesë në mars 1999 për paqe midis Kosovës dhe Serbisë, si dhe gjatë diskutimeve në terren për demilitarizimin e Kosovës dhe krijimin e institucioneve të reja pas luftës.
Ai dëshmoi se në kohën e Rambujesë, SHBA-ja nuk kishte shumë njohuri për UÇK-në, të cilën ai tha se nuk ishte një forcë e organizuar mirë. Ai i tha gjykatës se Albright e caktoi atë të njihej me Thaçin si udhëheqës i delegacionit të Kosovës në bisedime.
Rubin shpjegoi se Thaçi kishte rolin e një lloj ministri të jashtëm me një “rol politik”, i cili mund të nënshkruante marrëveshje, por “nuk kishte autoritet për të vendosur për asgjë” sepse “ai nuk kishte aftësinë ose njohuritë për të marrë vendime”.
Diplomati amerikan tha se Thaçi “ishte një pasqyrim i lidershipit të lëvizjes së UÇK-së dhe jo në krye të asaj lëvizjeje”.
Ai i tha gjykatës se komandantët e fushëbetejave ishin në krye dhe merrnin vendimet.
“Ata i thoshin Thaçit se çfarë të bënte, nuk u thoshte ai atyre se çfarë të bënin”, theksoi Rubin. Ai tha se nëse një vendim nuk ishte i parëndësishëm, Thaçi nuk mund ta merrte atë pa e diskutuar më parë me komandantët e UÇK-së dhe pa marrë miratimin e tyre, të cilët jo vetëm ishin më të vjetër, por kishin shumë më tepër autoritet, tha ai.
Rubin dëshmoi se Thaçi dhe të bashkëpandehurit e tij ishin ata që ai i quajti “të moderuar” brenda UÇK-së, të cilët donin të gjenin një zgjidhje që do të shmangte më shumë gjakderdhje.
Ai i tha gjykatës se, ndërsa ishte në qeverinë amerikane, deri në vitin 2000, nuk kishte prova që akuzat për krime të kryera nga udhëheqësit e UÇK-së, si Thaçi dhe i bashkëpandehuri Jakup Krasniqi, ishin të vërteta.
Thaçi, Krasniqi, Rexhep Selimi dhe Kadri Veseli akuzohen se kanë përgjegjësi individuale dhe komanduese për krimet e kryera kundër të burgosurve të mbajtur në qendrat e paraburgimit të UÇK-së në Kosovë dhe në Shqipërinë fqinje, duke përfshirë 102 vrasje. Krimet dyshohet se janë kryer gjatë dhe menjëherë pas luftës në vitet 1998 dhe 1999.
Avokatët e tyre pretendojnë se të pandehurit nuk mund të mbahen përgjegjës për krimet e dyshuara të luftëtarëve të rangut më të ulët, sepse UÇK-ja ishte një lëvizje me vendimmarrje që vinte nga komandantët në terren.
Prokurorët nuk pajtohen, duke këmbëngulur se lidershipi i UÇK-së kishte kontroll efektiv mbi ata që kryenin krime.
Dhomat e Specializuara të Kosovës janë pjesë e sistemit të drejtësisë të Kosovës, por me seli në Hagë me një staf ndërkombëtar për të garantuar procedura të drejta pas problemeve të kanosjes të dëshmitarëve në rastet e mëparshme të lidhura me UÇK-në.
Shumë dëshmitarë të prokurorisë kanë dëshmuar pas dyerve të mbyllura për të mbrojtur identitetin e tyre për shkak të frikës nga hakmarrja, por kjo ka çuar në akuza për mungesë transparence.
Shumë shqiptarë etnikë dhe mbështetës të UÇK-së këmbëngulin se procedurat kanë qenë të padrejta ndaj të pandehurve.
Para se të hapej çështja e mbrojtjes, qindra shqiptarë etnikë dhe veteranë të UÇK-së nga e gjithë Evropa dhe SHBA-ja organizuan një tubim proteste të dielën në Hagë, duke kërkuar lirimin e të pandehurve.
Thaçi u padit në tetor 2020 dhe dha dorëheqjen si president muajin pasardhës. Ai dhe tre të pandehurit e tjerë kanë qenë në paraburgim në Hagë që atëherë.
Gjykata ka thënë për BIRN se Thaçi do të thërrasë 11 dëshmitarë, ndërsa ish-kryetari i parlamentit Krasniqi do të thërrasë dy. Trupi gjykues ka caktuar 14 nëntorin si një datë të parashikuar të mbylljes së çështjes së mbrojtjes. Pas deklaratave përfundimtare, trupi gjykues ka 90 ditë kohë për të shqyrtuar vendimin e tij, duke sugjeruar se ai mund të jepet në pranverën e vitit 2026.
