Pavarësisht parashikimeve të zymta, treguesit kryesorë për ekonominë amerikane duken ende të fortë. Edhe pse mbyllja e fundit e qeverisë ka vonuar publikimin e të dhënave të tremujorit të tretë, rritja në tremujorin e dytë të vitit 2025, me një normë vjetore prej 3.8%, ishte më e lartë se sa pritej, inflacioni duket nën kontroll – pavarësisht tarifave më të larta – dhe tregu i aksioneve ka qenë në rritje.
Natyrisht, disa mund të kundërshtojnë duke thënë se rritja agregate është një masë jo e përsosur e mirëqenies; se inflacioni mbetet mbi objektivin prej 2% të Rezervës Federale; se fitimet e tregut të aksioneve mund të pasqyrojnë një flluskë që mund të shpërthejë në çdo moment; dhe se statistika të tilla nuk kapin vuajtjet e atyre që preken drejtpërdrejt nga shkurtimet e shpenzimeve ose mbyllja e qeverisë (nga punonjësit federalë te përfituesit e ushqimeve me ndihmë shtetërore). Por edhe kritikët e administratës aktuale do të duhet të pranojnë se të dhënat kanë qenë më të forta se sa prisnin.
Çfarë thonë këto të dhëna për mençurinë e ekonomistëve që parashikuan një situatë të zymtë? Për t’iu përgjigjur kësaj pyetjeje, mund të jetë e dobishme të bëhet një paralele me mjekët. Supozoni se një mjek i thotë një pacienteje me arterie të bllokuara se ajo rrezikon një atak në zemër ose goditje në tru nëse nuk merr masa parandaluese. Tani supozojmë se pacientja mbetet e shëndetshme gjatë një ose dy viteve të ardhshme. A do të thotë kjo se mjeku gabohej?
Sigurisht që jo. Ndoshta pacientja ka ndryshuar stilin e jetesës duke u ushqyer në mënyrë të shëndetshme, duke u marrë me stërvitje ose duke marr ndonjë mjekim. Në këtë rast, prognoza e mjekut bëri pikërisht atë që duhej të bënte: bëri që pacientja të ndërmerrte veprimet e duhura. Ose ndoshta pacientja pati thjesht fat në planin afatshkurtër, në të cilin rast prognoza e mjekut mund të jetë e vërtetë edhe pas një ose dy vitesh të tjera, në mungesë të një ndryshimi në sjellje.
Shumica dërrmuese e ekonomistëve kanë dhënë alarmin për ekonominë amerikane që nga fillimi i këtij viti, dhe megjithëse kjo administratë nuk duket se i dëgjon ekspertët e ekonomisë, ajo i dëgjon tregjet. Kur aksionet u ranë dhe rendimentet e Thesarit u rritën ndjeshëm pas “Ditës së Çlirimit” (2 prill), tarifat e shpallura u zvogëluan, u shtynë ose u rinegociuan. Pra, një pjesë e arsyes pse nuk kemi parë rritje të mëdha çmimesh ose efekte të tjera thelbësisht negative në ekonomi është se politika amerikane ndoqi një rrugë paksa ndryshe.
Megjithatë, këto lajme të mira nuk e ndryshojnë faktin se tarifat e administratës, negociatat dypalëshe dhe sfidat ligjore ndaj tyre, si edhe gjithë kaosi që kanë shkaktuar, do të kenë kosto afatgjata ekonomike dhe politike. Çmimet për konsumatorët dhe importet do të reagojnë herët a vonë. Vendet që kanë fituar kohë duke negociuar me Shtetet e Bashkuara mund të kundërpërgjigjen sapo të jenë përshtatur me realitetin e ri dhe të kenë ndërtuar më shumë qëndrueshmëri përballë një politike tregtare amerikane të paparashikueshme.
Për më tepër, një mjedis kaq i paqëndrueshëm dhe i paparashikueshëm cenon jo vetëm investimet, por edhe pozitën e Amerikës si fuqi ekonomike dhe politike globale. Dëmi nga plagët e vetëshkaktuara të administratës mund të jetë përmbajtur në planin afatshkurtër, falë faktit që politikat aktuale kanë qenë disi më të arsyeshme sesa retorika; por edhe kjo retorikë po shkakton dëme.
Në këtë kuptim, ecuria e ekonomisë amerikane mund të shpjegohet me një kombinim të dy skenarëve në analogjikë mjek-paciente. Administrata ka lexuar shenjat dhe ka korrigjuar kursin në politikën e saj tregtare dhe ka përfituar nga fakti se efektet e plota negative të politikave të saj do të duan kohë të shfaqen.
Por analogjia është e paplotë. Ndryshe nga një paciente e sëmurë që thjesht nuk mund të ndryshojë zakonet e saj, ekonomia amerikane është treguar jashtëzakonisht dinamike dhe e aftë për t’u rindërtuar – pavarësisht politikave të këqija dhe vendimmarrjes kaotike. Burimi kryesor i këtij dinamizmi gjatë tre dekadave të fundit ka qenë teknologjia e re, me inteligjencën artificiale që përfaqëson vetëm arritjen më të fundit. Shpresat e mëdha për inteligjencën artificiale kanë nxitur pjesën më të madhe të fitimeve në tregun e aksioneve që nga viti i kaluar. Ndërkohë që shumë njerëz tremben se flluska mund të shpërthejë nga momenti në moment, cilido që ka përdorur modele të mëdha gjuhësore gjatë dy viteve të fundit do të ketë parë jo vetëm atë që mund të bëjnë tashmë, por edhe progresin e jashtëzakonshëm dhe të shpejtë që kanë bërë.
Ndërsa skeptikët vënë në pikëpyetje nëse këto përmirësime të tilla kaq të shpejta do të vazhdojnë, duke ngritur shqetësime në lidhje me efektet ekonomike afatmesme dhe afatgjata, fakt është se inovacioni teknologjik amerikan ka dhënë rezultate të shumtaherë pas here – që nga përhapja e kompjuterëve personalë në vitet 1980 deri te interneti dhe teknologjitë mobile më vonë. Deri më tani, premtimi themelor është materializuar rregullisht, edhe pse gjatë rrugës ka pasur flluska spekulative.
Për këtë arsye, unë mbetem optimist. SHBA-ja ka dëshmuar se është e aftë të prodhojë vazhdimisht përparime teknologjike dhe t’i përqafojë ato në mënyra që transformojnë tregjet dhe jetën e përditshme. Pavarësisht politikave dhe gabimeve të kohëve të fundit, nuk do ta nënvlerësoja ekonominë amerikane. Siç thotë edhe ajo shprehja, “kushdo që ka vënë bast kundër ekonomisë amerikane ka humbur” – të paktën në planin afatgjatë.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Why the US Economy Has Remained Stronger Than Expected
