Lufta e Rusisë kundër Ukrainës është një mizori që duhet të marrë fund. Por si? Duke pasur parasysh ngërçin ushtarak pothuajse të plotë, është e natyrshme që të gjitha palët të kërkojnë zgjidhje politike. Por duke gjykuar nga plani i fundit i paqes i administratës Trump – i cili ka të gjitha tiparet dalluese të një dokumenti të hartuar nga Kremlini – zaret në këtë lojë politike janë hedhur tërësisht në favor të agresorit.
Plani fillestar dhe i mangët prej 28 pikash i administratës Trump erdhi pas katër zhvillimeve të veçanta, secili prej të cilëve arriti një pikë kthese. I pari ishin raportet për korrupsion në qendër të establishmentit politik të Ukrainës. Duke buruar nga agjencitë ukrainase kundër korrupsionit, akuzat u përdorën në një përpjekje më të gjerë për të diskredituar lidershipin e presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky dhe për të nxitur ndryshimin e regjimit.
Së dyti, Rusia ka përshkallëzuar kërcënimet e saj të çmendura për sulme bërthamore ndaj Perëndimit, duke përfshirë testimin e armëve që supozohet se mund të drejtojnë cunami radioaktivë kundër Mbretërisë së Bashkuar dhe vendeve të tjera të Evropës Veriore me brigje të ulëta. Raketa lundruese me energji bërthamore Burevestnik, pretendon Kremlini, nuk mund të ndalet nga asnjë sistem mbrojtjeje ajrore. Qëllimi i një retorike të tillë është të pengojë evropianët të rrisin mbështetjen e tyre ushtarake për Ukrainën.
Së treti, partitë populiste anti-establishment në Evropë – dhe zëra në të gjithë spektrin politik amerikan – e kanë vënë përfundimin e luftës në krye të axhendave të tyre. Për më tepër, ato po bëjnë fushatë në një kohë kur qeveritë franceze, gjermane dhe britanike duken të brishta, të paafta dhe pa ide se si t’i ringjallin ekonomitë e tyre të dobësuara, të kapin ritmin në garën teknologjike dhe të riintegrojnë shoqëritë e tyre të polarizuara dhe të ndara. Ekspertët tashmë po shpallin një politikë të re dhe parashikojnë një botë në të cilën Tubimi Kombëtar i ekstremit të djathtë i Marine Le Pen, Alternativa për Gjermaninë dhe Reforma e Mbretërisë së Bashkuar e Nigel Farage vijnë në pushtet në Francë, Gjermani dhe Britani, përkatësisht.
Së fundmi, administrata Trump ka përhapur dezinformata rreth Evropës dhe politikës së saj. Për shembull, Trump ka pohuar vazhdimisht se Bashkimi Evropian po minon sanksionet duke blerë naftë ruse. Në fakt, këto blerje tani janë të kufizuara në dy vende – Hungaria dhe Sllovakia – të lidhura me degën jugore të tubacionit Druzhba. Republika Çeke, e cila më parë varej nga furnizimet ruse, përfundoi kalimin e saj në hidrokarbure jo-ruse të furnizuara përmes Gazsjellësit Transalpin në fillim të këtij viti. Fajtori kryesor është Hungaria, qeveria pro-Kremlin e së cilës i kërkoi shprehimisht Trump-it leje për të vazhduar blerjen e energjisë ruse, gjë të cilën ai e pranoi me kënaqësi.
Në qendër të propozimit më të fundit të paqes nga SHBA-ja qëndron një narrativë mashtruese, e paraqitur nga disa analistë të politikës së jashtme (duke përfshirë të ndjerin George Kennan), që e përshkruan NATO-n si një kërcënim për Rusinë dhe garancitë perëndimore të sigurisë për fqinjët e Rusisë si një cenim të sovranitetit rus. Angazhimi i NATO-s për t’u zgjeruar drejt lindjes në vitet 1990 supozohet se siguroi dinamitin që shpërtheu rendin ndërkombëtar në shekullin XXI, duke e shtyrë Rusinë drejt një lufte “mbrojtëse” në vitin 2014, të cilën më pas e zgjeroi në vitin 2022.
Sigurisht, kjo narrativë shpërfill me lehtësi faktin se kundërpërgjigjja ruse ndaj NATO-s nuk filloi në vitet 1990 apo në fillim të viteve 2000, por në një moment të caktuar kur dukej se Perëndimi po shpërbëhej: menjëherë pas krizës financiare të viteve 2007-2008. Vetëm atëherë argumenti rreth NATO-s u shndërrua në një pykë për të përçarë aleancën perëndimore.
Ata që besojnë se zgjerimi i NATO-s shkaktoi agresionin e Rusisë në Ukrainë e kanë besuar argumentin e Kremlinit për një kërcënim të supozuar nga NATO-ja, duke shpërfillur kërcënimin e vërtetë ndaj pushtetit të tij: lëvizjet e suksesshme pro-demokraci ose anti-autoritariste. Kremlini mbështetet në vlerat e shekullit XIX të ortodoksisë, autokracisë dhe kombësisë. Parë në këto terma, sovraniteti i tij dhe e drejta për vetëvendosje shndërrohen në të drejtën për të shtypur vetëvendosjen gjetkë.
Duke marrë parasysh këto dinamika, a mund të ngrijë konflikti? Një armëpushim efektiv do të ofronte një mundësi për të rindërtuar jetët, për të rikthyer infrastrukturën jetike dhe për të ndjekur rindërtimin dhe zhvillimin ekonomik. Por nëse ky rezultat vjen si rrjedhojë e përpjekjes së Rusisë për një zgjidhje politike, pasojat për Ukrainën, Evropën dhe botën do të jenë të rënda. Edhe plani i rishikuar i Trump, që e lë të paqartë çështjen e garancive të forta të sigurisë të ngjashme me ato të NATO-s (në vend të premtimeve të vagullta për konsultime në rast të sulmeve të reja ruse), është thellësisht i rrezikshëm.
Nga këndvështrimi ukrainas, plani i Trump përbënte një “thikë pas shpine” klasike. Edhe pse forcat ukrainase nuk janë mposhtur në fushëbetejë, Ukraina do të dilte e mundur në luftë. Ukrainasit do të fillonin në mënyrë të pashmangshme të pyesnin kush është përgjegjës, dhe kjo do të shkatërronte çdo shpresë për ruajtjen e një sistemi politik konsensual, duke e lënë vendin të prekshëm ndaj një rikthimi drejt autokracisë.
Plani fillestar i Trump gjithashtu do ta diskreditonte dhe dobësonte Evropën, institucionet dhe botëkuptimin e saj. Bashkimi Evropian do të cilësohej si një tigër prej letre – një aktor politik me fjalë dhe ide të mëdha, por pa vullnetin apo fuqinë për t’i vënë ato në praktikë. Përballë një gjykimi të tillë, politikanët evropianë do të kishin më shumë gjasa t’u dorëzoheshin atyre në ekstrem të djathtë (dhe të majtë) që kërkojnë një version më nostalgjik të sovranitetit kombëtar.
Por në shumë raste, veçanërisht në dy vendet që e çuan përpara projektin evropian në pjesën më të madhe të periudhës së pasluftës, Gjermania dhe Franca, ky do të ishte një ndryshim i rrezikshëm. Në rastin më të mirë, këto qeveri do të ringjallnin pretendimin e bashkëpunëtorit nazist Marshall Philippe Pétain për të qenë mburoja e Francës kundër kohërave të rrezikshme; në rastin më të keq, zhvendosja drejt një koncepti të sovranitetit para BE-së mund të përfshinte një rikthim te pretendimet gjermane për epërsi ndaj fqinjëve të saj.
Sa i përket pjesës tjetër të botës, përqafimi i jashtëzakonshëm nga Amerika i pikëpamjes ruse të historisë sinjalizon rënien përfundimtare të fuqisë ose ndikimit amerikan në botë. Mesazhi është i thjeshtë dhe i pagabueshëm: Tani që Amerika nuk përfaqëson mëasgjë, ajo mund të blihet lehtësisht.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Trump’s Stab in the Back
